Các bệnh viện đang thiếu máu. Một nghiên cứu mới cho thấy khoảng chênh lệch lớn giữa cung và cầu đối với chất lỏng sinh học quan trọng này ở nhiều quốc gia trên thế giới.
“Điều cấp thiết hiện nay là phải tăng dự trữ các sản phẩm máu để đảm bảo rằng nhu cầu của bệnh nhân được đáp ứng”, Cơ quan Máu Pháp (EFS) kêu gọi quyên góp khẩn cấp. Dường như cơ quan dự trữ máu của Pháp không phải là đơn vị duy nhất đang ở tình trạng đáng buồn này. Nhiều nghiên cứu mới, được công bố trên The Lancet Hematology, cho thấy nguồn cung toàn cầu không đủ để đáp ứng số lượng truyền máu quan trọng cần thiết.
Lượng máy mục tiêu quá thấp trong khi nhu cầu càng tăng
Một nhóm các nhà huyết học học người Mỹ, đã thu thập dữ liệu từ một số khảo sát của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Theo đó, ước tính tổng lượng cung cấp máu toàn cầu vào khoảng 272 triệu đơn vị. Trong năm 2017, nhu cầu là 303 triệu đơn vị – cần thêm 30 triệu đơn vị nữa. Sự thâm hụt thậm chí còn lớn hơn, khoảng 100 triệu đơn vị tại 119 quốc gia không có đủ nguồn cung.
42% lượng máu thu thập được là từ ở các nước có thu nhập cao. Ở châu Phi, 38 nước đã huy động ít hơn mục tiêu của WHO – 10 đến 20 đóng góp trên 1.000 người. Nhưng theo các nhà huyết học, thực tế lại khác xa với mục tiêu lâu đời này. Nếu hầu hết các quốc gia phải đối mặt với tình trạng thiếu máu này… thì con số này vẫn còn quá thấp. Họ ước tính rằng cần phải đạt 30 đơn vị quyên góp trên một nghìn cư dân mới đủ.
Các nhà khoa học cho biết: “Truyền máu cứu sống nhiều mạng người và cải thiện sức khỏe”. Tuy nhiên, các nhu cầu cũng khác nhau tùy theo khu vực. Ở các nước có thu nhập cao, họ chủ yếu điều trị các chấn thương và các bệnh tim mạch. Ở phía Nam châu Phi hạ Sahara và châu Đại Dương, hơn 20% truyền máu liên quan đến các bệnh về đường hô hấp và bệnh lao. Ở Tây, Đông và Trung Phi, phía Nam Sahara, hơn 10% nhu cầu có liên quan đến sự thiếu hụt dinh dưỡng, đặc biệt là chất sắt.
Do đó, mỗi quốc gia sẽ cần nhiều máu hơn số lượng ước tính của WHO. Và nhu cầu này chỉ tăng lên từng ngày. Meghan Delaney của Bệnh viện Nhi đồng Quốc gia Washington, D.C. (Hoa Kỳ) cho biết: “Khi ngày càng có nhiều người cần được chăm sóc tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nhu cầu truyền máu sẽ tăng hơn nữa”. Không có hỗ trợ tài chính, cấu trúc và quy định, điều này sẽ mở rộng khoảng lênh chệch mà chúng ta đã phát hiện ra giữa cung và cầu máu trên toàn thế giới.
Ý tưởng về máu nhân tạo được phát triển
Mỗi năm, hiến máu giúp điều trị cho hơn một triệu bệnh nhân ở Pháp. Tuy nhiên, mặc dù có hàng ngàn người thường xuyên hiến máu, đó là một yếu tố quý giá, giống như các nội tạng, đôi khi vẫn thiếu. Đây là lý do tại sao trong nhiều năm, các nhà khoa học đã cố gắng phát triển máu nhân tạo có thể giúp một số bệnh nhân.
Như các nhà khoa học đã giải thích, máu nhân tạo không nhằm thay thế hoàn toàn máu chảy trong huyết quản của chúng ta. Thay vào đó, nó phải thực hiện một trong những chức năng chính của nó, cụ thể là oxy hóa các mô. Một chức năng được đảm bảo đáng chú ý bởi các tế bào hồng cầu có trong cơ thể.
Bí mật của máu nhân tạo này là gì? Các tế bào hồng cầu sẽ được tạo ra từ chính các tế bào gốc của con người, và quá trình này sẽ xảy ra trong phòng thí nghiệm. Các tế bào gốc thu được bằng cách trích trực tiếp từ tủy xương của tình nguyện viên hoặc từ dây rốn. Sau đó, các tế bào này được tiếp xúc với một số yếu tố hóa học để khuyến khích chúng tách thành các tế bào hồng cầu.
Tuy nhiên, nó không phải là phương pháp duy nhất được phát triển để tạo máu tổng hợp. Một số nhà khoa học tập trung vào huyết sắc tố, mà vai trò của nó là vận chuyển oxy qua các tế bào hồng cầu. Những người khác hy vọng có thể tổng hợp đầy đủ các phân tử mang oxy khác, chẳng hạn như perfluorocarbons.
Dự án sản xuất máu nhân tạo trên quy mô lớn?
Một quá trình được nhà nghiên cứu Marc Turner phát triển có thể giúp tạo ra máu nhân tạo tương thích với tất cả bệnh nhân.
Nghiên cứu này được quỹ Wellcome Trust tài trợ và được đặt nhiều kỳ vọng. Tờ báo Telegraph đã khẳng định rằng dự án này có thể được hoàn thiện trong một vài năm tới.
Dựa trên nguyên tắc sản xuất máu – nuôi cấy tế bào hồng cầu, giao thức ban đầu bao gồm việc trích các tế bào của con người. Sau đó chúng được cấu hình lại để tạo ra các tế bào gốc đa năng.
Bằng cách nuôi cấy các tế bào gốc này trong các điều kiện sinh hóa được xác định rõ, tương đương với các tế bào của cơ thể người, có thể thu được các tế bào hồng cầu đặc trưng của máu nhóm O. Đây sẽ là một kỳ tích thực sự nếu các tuyên bố của Marc Turner cho báo Telegraph thành hiện thực. Ông nói: “Những nghiên cứu tương tự đã được thực hiện ở nơi khác, nhưng đây là lần đầu tiên máu được tạo ra với chất lượng và sự an toàn cho phép nó được truyền sang người”.
Các xét nghiệm từ năm 2016
Những người thuộc nhóm máu O được coi là những người hiến máu phổ biến vì các tế bào hồng cầu của họ không mang kháng nguyên, không phải loại A hay loại B, đặc trưng cho các nhóm A, B và AB khác. Đây được gọi là hệ thống ABO. Ngoài ra, máu nhóm O có thể được truyền cho một người nhóm A, nhóm B, AB hoặc O. Do đó, lợi thế là có được các tế bào hồng cầu đặc trưng của nhóm O.
Tuy nhiên, phải đến cuối năm 2016, máu được sản xuất trong phòng thí nghiệm mới được thử nghiệm. 3 bệnh nhân đến từ Vương quốc Anh chấp nhận cơ hội tham gia thử nghiệm truyền máu này. Cả 3 tình nguyện viên đều bị thiếu máu, một tình trạng đặc trưng bởi sự giảm tập trung huyết sắc tố (hemoglobin) và cần phải truyền máu thường xuyên.
Nếu kết quả của các xét nghiệm này chứng minh kết luận, việc sản xuất máu nhân tạo nhóm O có thể được tổng quát hóa. Theo Marc Turner, tuy nhiên, việc phát triển quy mô lớn là cần thiết để mọi người một ngày nào đó có thể hưởng lợi từ các ứng dụng của quy trình. Hiện tại, việc sản xuất một đơn vị máu phải tốn đến 145 euro, nhưng việc mở rộng giao thức sang quy mô công nghiệp có thể giảm các chi phí này.
Dự án của Marc Turner mở ra khả năng tạo máu không giới hạn, tương thích với tất cả bệnh nhân. Một bước tiến sẽ giải quyết vấn đề mà các bệnh viện trên thế giới phải đối mặt.
Truyền máu nhân tạo sớm được thử nghiệm trên người?
Một dự án khác được các nhà khoa học từ Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) ở Vương quốc An thực hiện, đã đi đến bước tái tạo nhân tạo các tế bào hồng cầu từ tế bào gốc.
Các xét nghiệm đầu tiên dường như thành công, theo Tiến sĩ Nick Watkins của NHS Blood and Transplant. Được báo The Independent tổ chức, ông giải thích: các tế bào hồng cầu “có thể so sánh nhưng không giống với các tế bào được các người cho cung cấp”. Do đó, các nhà khoa học hy vọng sẽ thực hiện giai đoạn tiếp theo bằng cách thực hiện các thử nghiệm truyền máu lâm sàng đầu tiên vào năm 2017.
Những xét nghiệm được thực hiện trên những người tình nguyện khỏe mạnh nhằm mục đích so sánh máu tổng hợp với máu thật từ người hiến. Để làm điều này, các nhà nghiên cứu sẽ thực hiện những mũi tiêm nhỏ 10ml và theo dõi các hiệu ứng có thể dẫn đến. Tương đương với khoảng hai muỗng cà phê, lượng tiêm sẽ ít hơn nhiều so với truyền máu hoàn toàn, thường bao gồm 470ml máu.
Các thử nghiệm nên bắt đầu bằng việc sử dụng tế bào gốc từ các người trưởng thành hiến tặng và sau đó mở rộng sang dây rốn do các bà mẹ đồng ý hiến tặng.
- Xem thêm: Xác nhận ADN trước khi hẹn hò
Tiến sĩ Watkins nhấn mạnh rằng mục tiêu của dự án này không phải là để bù đắp cho việc thiếu máu, “ý định đằng sau việc này không phải là để thay thế cho việc hiến máu, mà là điều trị đặc biệt cho nhóm bệnh nhân cụ thể” mắc các bệnh liên quan đến máu như thiếu máu hồng cầu hình liềm.
“Qua nhiều năm nghiên cứu, các nhà khoa học trên khắp thế giới đã tìm ra cách tạo ra các tế bào hồng cầu để cung cấp một sự thay thế cho máu được hiến tặng cho bệnh nhân”, Tiến sĩ Watkins nói. Nếu chúng dẫn đến kết quả tích cực, những thử nghiệm lâm sàng này có thể cách mạng hóa lĩnh vực truyền máu.
Tế bào nhân tạo có lợi thế là không bao giờ bị ô nhiễm, vì chúng không phát triển trong cơ thể người. Ngoài ra, chúng có thể giúp những bệnh nhân có nhóm máu hiếm hơn. Tuy nhiên, những câu hỏi vẫn còn đó, đặc biệt là về khả năng tạo ra một lượng máu lớn với kỹ thuật này.
