Phần lớn các tác phẩm nghệ thuật được mua theo dạng đầu tư thường không được trưng bày hay triển lãm rộng rãi để mọi người có dịp chiêm ngưỡng, mà bị lưu giữ trong các kho hàng đặc biệt hay tại các cảng tự do, nơi các tác phẩm có thể thay đổi chủ sở hữu nhưng không phải đóng đồng thuế nào. Cảng tự do lớn nhất thế giới nằm tại Geneva và Zurich (Thụy Sĩ), nơi chất đầy các kiện gỗ bên trong chứa các tác phẩm nghệ thuật như tranh, tượng, phù điêu, nữ trang, vàng, thảm len… Mỗi kiện như vậy trị giá có thể lên đến vài tỉ USD.
Tài sản có trị giá lớn mà bị tập trung vào một chỗ khiến các công ty bảo hiểm rất lo ngại vì sự tập trung rủi ro tại một vài nơi là điều mà ngành bảo hiểm không mong muốn. Nhằm phân tán sự tập trung rủi ro đó, Quốc hội Thụy Sĩ đã điều chỉnh Luật Hải quan, buộc các nhà sưu tầm phải kê khai đầy đủ các chi tiết nằm bên trong các kiện hàng. Trước đây, các nhà sưu tầm có thể chuyển các kiện hàng đến một kho hàng nào đó mà không cần thông báo cho các công ty bảo hiểm, có nghĩa là một tác phẩm trị giá 100 triệu USD có thể ẩn trong một kiện hàng đặt bên cạnh một tác phẩm trị giá 200 triệu USD và các công ty bảo hiểm không biết họ phải gánh chịu rủi ro lên đến 300 triệu USD mà đồ được bảo hiểm chỉ nằm cách nhau khoảng… 30 mét!
Giá các tác phẩm nghệ thuật tăng mạnh càng làm tăng mức độ rủi ro khi khách hàng cập nhật chứng chỉ bảo hiểm nhằm phản ánh trị giá hiện tại của tác phẩm và nhiều công ty bảo hiểm buộc phải trả tiền bồi thường với giá thị trường theo định giá của trọng tài. Trong tháng 5 vừa qua, tác phẩm The Scream của Edvard Munch đã đạt mức giá bán đấu giá kỷ lục là 120 triệu USD, nhưng những mua bán bên ngoài (không qua đấu giá) có thể cao hơn nữa, chẳng hạn hoàng gia Qatar đã mua một phiên bản Card Players của Cezanne với giá 250 triệu USD trong năm nay.
Các công ty bảo hiểm vốn rất thận trọng. Kho hàng ở Geneva rộng bằng 22 sân bóng đá đã được ngăn đôi để đề phòng hỏa hoạn sau khi kho hàng Momart tại London bị cháy. Nhiều công ty bảo hiểm không còn chấp nhận bảo hiểm trọn gói nếu không có thông tin cụ thể, ví dụ tác phẩm đang được triển lãm, đang gửi lưu kho hay đang trong quá trình vận chuyển. Một số nhà sưu tầm đang chuyển các tác phẩm của họ đến các cảng tự do nhỏ hơn hoặc đến hẳn một kho hàng khổng lồ nằm gần sân bay Changi của Singapore. Một vài cảng tự do mới đang được xây dựng tại Luxembourg và Bắc Kinh cũng có kế hoạch xây một kho hàng tại Monaco. Làm như vậy, xem ra những người yêu nghệ thuật cũng có lợi vì một số chủ sở hữu tác phẩm nghệ thuật sẵn sàng đưa vật báu của họ ra khỏi kho để triển lãm tại nhà riêng hay cho các viện bảo tàng mượn để phục vụ công chúng.
Thiên Bảo theo The Economist, 7-9-2012
