Vài thập kỷ trước, người ta lo âu về nạn nhân mãn, nhưng giờ đây, nỗi sợ lớn nhất của nhân loại là tình trạng dân số suy giảm. Những biến động xã hội rất lớn sẽ xảy ra, lúc đầu tưởng còn xa nhưng nay lại rất gần. Nhiều quốc gia sẽ biến mất dưới góc nhìn dân tộc học, các quốc gia khác sẽ suy yếu vì thiếu nguồn lao động. Nhập cư trở thành chính sách chủ lực và lực lượng lao động chủ yếu đến từ châu Phi, nơi dân số sẽ tiến lên chiếm đến một nửa nhân khẩu toàn cầu.
Kết quả nghiên cứu đăng trên The Lancet, một ấn phẩm khoa học nổi tiếng thế giới, cho thấy hình dáng tương lai của các dân tộc, các quốc gia dựa trên những dữ liệu về sinh suất, tử suất, tốc độ lão hóa nơi mỗi quốc gia và gánh nặng chồng chất về nhân lực cũng như tài lực để chăm lo người lớn tuổi. Trên thực tế, nhiều quốc gia khép kín nhất đang tính đến chiến lược nhập cư người lao động, và nhiều quốc gia có tốc độ dân số suy giảm nhanh nhất đang triển khai các kế hoạch tăng sinh, thậm chí cả việc trả tiền cho người sinh con.
Câu chuyện Hungary
Bạn đã đến Hungary. Vâng, đó là một nơi đáng tò mò, một sự pha trộn giữa Đông và Tây Âu. Budapest, thủ đô của nó, là một thành phố vương giả, bị chia cắt bởi con sông Danube thơ mộng, với bên này là Buda và bên kia là Pest. Nơi đây bạn có thể thấy sự hùng vĩ của thiên nhiên, và nơi đây cũng là giao điểm lịch sử quá khứ của nhiều đế quốc.
Budapest từ lâu là một thành phố của những thú vui gợi cảm nhục dục và những phòng tắm nước khoáng nóng mà người ta thường gọi là “lấy nước”. Tự nhiên đó là một cái nôi của ngôn ngữ và ẩm thực. Nhưng gần đây, Hungary lại nổi lên với câu chuyện suy giảm dân số và việc chính phủ trả tiền cho người sinh con.
Với các nước dân số thấp và tương đối thuần chủng thì tình trạng suy giảm nhân khẩu là vấn đề nhạy cảm. Hungary là một trong các nước đó, với sinh suất suốt 37 năm liền đều nằm dưới mức bù trừ, và hậu quả là dân bản địa nay xuống dưới 10 triệu người.
Câu chuyện Hungary bắt đầu từ tháng 3 năm 2019 khi chính phủ nước này khước từ đón nhận người nhập cư, ngược lại ban hành Kế hoạch Hành động Bảo vệ Gia đình với nhiều tranh cãi mà báo cáo chống nhập cư của Jon Wertheim gọi đó là “để giữ Hungary cho người Hung”.
- Xem thêm: Bùng nổ ‘dịch vụ mang thai hộ’ ở Ukraine
Kế hoạch được thiết kế để kích thích sinh đẻ. Chính phủ Hungary tiếp quản hầu hết các phòng khám sinh đẻ tư nhân và đưa vào đó các khoản tiền mặt, các khoản vay và thậm chí cung cấp xe hơi cho các cặp vợ chồng sinh con. Chi phí cho chương trình hành động này lên đến 2,5 tỷ USD, tương đương 5% GDP và gấp 4 lần ngân sách quốc phòng.
Một chiếc minivan cho cặp vợ chồng trẻ sinh con thứ 3, và một khoản vay 30.000 USD cho vợ chồng có con thứ nhất, tỷ lệ hoàn trả chỉ còn một nửa nếu sinh con thứ hai, và không phải trả khi sinh con thứ ba. Với các mẹ có từ 4 con, họ sẽ không phải đóng thuế thu nhập suốt đời.
50 năm sau và bây giờ
Các nhà nghiên cứu luôn cẩn trọng nên khi họ đưa ra số liệu cho 50 năm sau cũng là lúc họ cho thấy những chuyển động, cả những xáo trộn ngay từ bây giờ. Institute for Health Metrics and Evaluation thuộc Trường Y khoa tại Đại học Washington cho biết dân số thế giới sẽ đạt đỉnh 9,7 tỷ người vào năm 2064, nhưng sau đó biến mất gần 1 tỷ, chỉ còn 8,8 tỷ người vào cuối thế kỷ.
Và điều cần nói là 183 trong số 195 quốc gia sẽ không có tỷ lệ sinh cần thiết, 2,1 trẻ con cho một cặp vợ chồng, để duy trì nòi giống và dân số. Christopher Murray, người chủ trì cuộc nghiên cứu, nói: “Đột nhiên chúng ta đi đến bước ngoặt, dân số thế giới đang nhanh chóng chuyển từ vấn đề quá nhiều sang quá ít”.
Trong số đó, 23 quốc gia phải chứng kiến mức giảm dân số xuống dưới 50%, bao gồm Nhật Bản, Thái Lan, Ý và Tây Ban Nha. Ngược lại, dân số vùng Hạ-Sahara sẽ tăng lên gấp 3, làm cho gần nửa dân số thế giới sẽ là người châu Phi vào cuối thế kỷ. The Lancet cho thấy sự sụt giảm kinh khủng về lực lượng lao động ở nhiều nước bao gồm hai quốc gia đông dân nhất hiện nay là Trung Quốc và Ấn Độ.
Điều này chẳng những tổn hại cho nền kinh tế mà cả phát sinh những tác động tiêu cực đến hệ thống an sinh xã hội. Trong hiện tại, sinh suất của khoảng 50% các quốc gia đã giảm xuống dưới mức bù trừ và các chính phủ gồm cả Hoa Kỳ, Canada và Úc phải thiết kế chính sách nhập cư.
Công trình nghiên cứu cho thấy tốc độ suy giãm dân số nhanh nhất diễn ra ở châu Á cùng Đông Âu và Trung Âu. Số liệu dự báo cho biết Nhật Bản sẽ từ 128 triệu người năm 2017 xuống còn 60 triệu người năm 2100. Thái Lan sẽ từ 71 triệu xuống còn 35 triệu, Tây Ban Nha từ 46 triệu còn 23 triệu, Ý từ 61 triệu còn 31 triệu, Bồ Đào Nha từ 11 triệu chỉ còn 5 triệu, và Hàn Quốc từ 53 triệu xuống còn 27 triệu nhân khẩu.
Hơn 34 quốc gia, bao gồm cả Trung Quốc, được dự báo dân số giảm 50%. Ở các nước này không chỉ dân số co lại mà xã hội nói chung già hơn, và điều này tác động đáng kể lên tăng trưởng kinh tế: “Có nhiều người cần nhận được lợi ích từ chính phủ, cho dù đó là bảo hiểm xã hội hay bảo hiểm y tế, và có ít người phải trả thuế hơn”, Muray giải thích.
Xáo trộn dân số, xáo trộn xã hội
Hiện tượng mất cân đối đang diễn ra và mỗi lúc một trầm trọng. Các nhà nghiên cứu cho biết dân số châu Phi vùng cận Sahara sẽ tăng lên gấp 3, từ 1,03 tỷ theo thống kê năm 2017 lên 3,07 tỷ vào cuối thế kỷ. Bắc Phi và Trung Đông cũng là khu vực gia tăng dân số, từ 600 triệu người hiện nay lên 980 triệu người. Những nơi này sẽ duy trì mức sinh cao trong suốt thế kỷ nên tỷ lệ tương đối người châu Phi sẽ tăng lên rất nhiều.
Và cứ như thế, thế giới của năm 2100 sẽ có gần một nửa dân số có nguồn gốc từ châu lục này. Song song với hiện tượng mất cân đối là hiện tượng lão hóa dân số toàn cầu, do khả năng sinh đẻ suy giảm, và do tuổi thọ tăng cao. Số người trên 65 tuổi vào cuối thế kỷ sẽ lên đến 2,37 tỷ so với 1,7 tỷ hiện nay, và số người trên 80 sẽ từ 141 triệu lên 866 triệu.
Xáo trộn quan trọng nhất ngay trước mắt là hiện tượng thiếu hụt mỗi ngày một trầm trọng lực lượng lao động. Sự sụt giảm nghiêm trọng dân số trong độ tuổi lao động trong các quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc sẽ cản trở tăng trưởng kinh tế và làm thay đổi cán cân cường quốc toàn cầu. Murray nói với thông tấn xã CNN: “Nó đã bắt đầu chứ không phải trong tương lai xa.
Số người trưởng thành trong độ tuổi lao động ở Trung Quốc đã bắt đầu giảm”. Ông nói tiếp: “Sự suy giảm sâu sắc như ở Trung Quốc đồng nghĩa với việc về lâu về dài họ không thể duy trì tốc độ tăng trưởng mà họ có”. Dân số co lại cộng với xã hội nhanh chóng già đi sẽ là một cơn ác mộng, nếu không tìm được những giải pháp, ngay từ bây giờ.
Công nghệ hiện đại hỗ trợ thụ thai và sinh đẻ xem ra ảnh hưởng khiêm tốn, trong khi biện pháp khuyến khích sinh đẻ đang thức dậy bản năng làm mẹ của nhiều phụ nữ, tuy nhiên các khó khăn kinh tế và nghề nghiệp trước mắt làm cho nhiều người không dám mạo hiểm, thêm vào đó phong trào sống độc thân đang trở thành phổ biến.
Giải pháp chính bây giờ là hình thành chiến lược nhập cư. Các tác giả của bản báo cáo cho rằng sự suy giảm dân số có thể được bù đắp bằng nhập cư, và các quốc gia có chính sách nhập cư tự do sẽ có khả năng tốt hơn để duy trì quy mô dân số trong độ tuổi lao động và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế – ngay cả khi mức sinh giảm.
