Quan hệ song phương Việt – Mỹ đã trải qua một chặng đường dài và gặt hái được nhiều thành công, đặc biệt sau chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Barack Obama tớiViệt Nam hồi tháng 5 vừa qua. Ông Donald Trump và bà Hillary Clinton đang trong giai đoạn cuối của cuộc đua vào Nhà Trắng và ai trở thành tổng thống Mỹ nhiệm kỳ tới cũng sẽ ảnh hưởng tới quan hệ giữa Washington và Việt Nam cũng như khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Ông Roncevert Ganan Almond, chuyên gia về các vấn đề luật pháp quốc tế và từng là trợ lý của Hillary Clinton trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2008, trong bài phân tích với tựa đề Donald Trump, Hillary Clinton và tương lai quan hệ Mỹ – Việt đăng trên Diplomat ngày 11-6 đã đưa ra một số nhận định được dư luận quan tâm.
Hillary Clinton: Tiếp nối và tăng cường hợp tác
Nếu trở thành tổng thống, bà Hillary nhiều khả năng tiếp tục cách tiếp cận của Tổng thống Obama đối với Việt Nam và thậm chí sẽ tăng cường hơn nữa hợp tác giữa Washington và Hà Nội.
Về kinh tế, Hillary Clinton sẽ tìm cách mở rộng các thỏa thuận thương mại của Mỹở châu Á – Thái Bình Dương như đã từng làm với TPP trong thời gian là ngoại trưởng.
Hillary Clinton cũng hiểu rõ tranh chấp tại Biển Đông như từng khẳng định “phản đối sử dụng hoặc đe dọa vũ lực của bất kỳ bên nào ở vùng Biển Đông”, chỉ trích yêu sách “đường chín đoạn” của Trung Quốc, yêu cầu các bên liên quan tôn trọng luật pháp quốc tế.
Như vậy có lý do để tin tưởng Hillary Clinton nếu trở thành tổng thống sẽ tiếp tục mở rộng quan hệ song phương với Việt Nam, thúc đẩy vai trò của các tổ chức đa phương như ASEAN trong vấn đề Biển Đông, tăng cường năng lực hàng hải quân sự cho các đối tác quan trọng như Việt Nam, buộc Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế và duy trì mạnh mẽ quyền tự do hàng hải và hàng không.
Donald Trump: Điều chỉnh và bất ổn
Nếu Donald Trump được bầu làm tổng thống, sẽ có nhiều bất ngờ xảy ra. Về cơ bản, Donald Trump sẽ theo đuổi chính sách “America first” (nước Mỹ là trên hết), xa rời các quy chuẩn thông thường của chính sách đối ngoại của nước Mỹ. Với Việt Nam và châu Á – Thái Bình Dương, có ít nhất bốn điểm sẽ điều chỉnh lại và gây ra bất ổn.
Thứ nhất, về thương mại, Trump phản đối các hiệp định tự do thương mại, miêu tả TPP là một thỏa thuận kinh khủng. Trump cũng nghi ngờ cả WTO và cam kết sẽ tiến hành các biện pháp trả đũa đối với Trung Quốc. Cách tiếp cận trên có thể sẽ được mở rộng ra đối với các đối tác khác mà Mỹ đang gặp thâm hụt thương mại, trong đó có Việt Nam.
Thứ hai, Trump chỉ trích vai trò hệ thống đồng minh toàn cầu của Mỹ, từ NATO tới Thái Bình Dương. Trump tin rằng các đồng minh Mỹ cần gánh vác nhiều hơn, thậm chí có thể hủy bỏ mối quan hệ đồng minh nếu quá tốn kém.
Thứ ba, Trump khẳng định sẽ không can thiệp vào các xung đột không trực tiếp đe dọa an ninh Mỹ. Trump chưa đưa ra lập trường rõ ràng về vấn đề Biển Đông, nhưng với việc Mỹ không có tuyên bố chủ quyền tại đây, rất có thể lập trường của Trump sẽ là để Việt Nam và Philippines tự bảo vệ lợi ích của mình.
Thứ tư, Trump nghi ngờ vai trò của Mỹ trong việc bảo vệ trật tự quốc tế, bao gồm cả các định chế quốc tế, duy trì tự do hàng hải, thúc đẩy các giá trị dân chủ, đóng vai trò trung gian trong các xung đột quốc tế. Không rõ với chính sách “America first”, Trump có tiếp tục vai trò này hay không, nhưng có thể sẽảnh hưởng nghiêm trọng đến các quan hệ quốc tế trong tương lai.
Ngày 8-11 tới đây, Mỹ sẽ bầu ra một tổng thống mới, dù là ai thì sự lựa chọn sẽ có nhiều hệ quả đối với Việt Nam nói riêng và khu vực châu Á – Thái Bình Dương nói chung.
K.M (DNSGCT)
