Những nghiên cứu động vật mới giải thích lý do tại sao những thực phẩm chức năng bổ sung được cho là lành mạnh như beta-carotene lại có thể làm trầm trọng thêm một căn bệnh đáng sợ này.
Công dụng của chất chống oxy hóa là giúp cho các tế bào khỏe mạnh. Đó là lý do tại sao hàng triệu người lao đầu vào những phẩm bổ sung như vitamin E và beta-carotene mỗi năm.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho biết những chất bổ sung thực sự lại có hại cho một căn bệnh nghiêm trọng: bệnh ung thư.
Nghiên cứu được tiến hành trên chuột cho thấy chất chống oxy hóa có thể thay đổi các tế bào bằng cách phát tán melanoma ác tính – căn bệnh ung thư da nghiêm trọng nhất – ra hầu hết các phần khác nhau của cơ thể.
Sự phát triển này có thể dẫn đến tử vong nhanh hơn. Những nghiên cứu trước đây về việc sử dụng chất bổ sung chống oxy hóa cũng đã ám chỉ một ảnh hưởng đến sự phát triển ung thư.
Một thử nghiệm lớn trong năm 1994 báo cáo mà một lượng lớn chất chống oxy hóa beta-carotene hàng ngày làm tăng 18% nguy cơ ung thư phổi ở nam giới hút thuốc và một thử nghiệm năm 1996 được kết thúc sớm sau khi các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng liều cao beta-carotene và retinol, một dạng khác của vitamin A, tăng 28% nguy cơ ung thư phổi ở người hút thuốc và người lao động tiếp xúc với miăng.
Gần đây hơn, một thử nghiệm năm 2011 với hơn 35.500 nam giới trên 50 cho thấy rằng liều lớn vitamin E tăng 17% nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.
Những phát hiện này khiến các nhà nghiên cứu rối bời vì theo kiến thức thông thường, chất chống oxy hóa nên làm giảm nguy cơ ung thư bằng cách trung hòa những gốc tự do phá hại tế bào, gây ung thư.
Nhưng các nhà khoa học ngày nay cho rằng chất chống oxy hóa, ở mức độ cao, cũng bảo vệ các tế bào ung thư khỏi các gốc tự do tương tự.
“Hiện nay có một số lượng khá lớn các dữ liệu cho thấy chất chống oxy hóa có thể giúp các tế bào ung thư giống như giúp các tế bào bình thường khác”, Zachary Schafer – nhà sinh vật học tại Đại học Notre Dame, người không tham gia trong nghiên cứu mới cho biết. Năm 2014, các nhà khoa học thực hiện nghiên cứu khối u ác tính (melanoma) phát hiện ra rằng chất chống oxy hóa góp phần làm phát triển bệnh ung thư phổi ác tính.
Trong nghiên cứu mới, được công bố trên Science Translational Medicine, Martin Bergo, một nhà sinh học tế bào và các đồng nghiệp của ông tại Đại học Trung tâm Ung thư Sahlgrenska ở Gothenburg (Thụy Điển), đã thực hiện nghiên cứu trên khối u ác tính vì tỉ lệ mắc bệnh ngày càng gia tăng và vì ung thư được cho là nhạy cảm với tác động của các gốc tự do.
Họ cho những con chuột, đã được biến đổi gien để mắc khối u ác tính, ăn chất chống oxy hóa N-acetylcysteine (NAC). Liều lượng trên mỗi cân mà họ đã cho những con chuột ăn tương đương với những gì con người tiêu thụ qua chất bổ sung.
Mặc dù những con chuột thí nghiệm không phát triển khối u da nhiều hơn những con chuột tương tự không được cho ăn các chất chống oxy hóa, nhưng chúng đã phát triển khối u ở các hạch bạch huyết gấp 2 lần, một dấu hiệu của sự lây lan bệnh ung thư – một quá trình được gọi là di căn.
Khi các nhà nghiên cứu thêm NAC hoặc một dạng của vitamin E đối với tế bào khối u ác tính con người có văn hóa, họ xác định rằng chất chống oxy hóa cải thiện khả năng di chuyển và xâm nhập vào màng lân cận của tế bào.
Chất chống oxy hóa có thể tăng cường bảo vệ các tế bào nguy hiểm. Bergo và các đồng nghiệp của ông phát hiện ra rằng mức độ glutathione – một chất chống oxy hóa do cơ thể tự sản xuất, bên trong các tế bào khối u di căn ở chuột được điều trị cao hơn so với những con chuột không được điều trị.
Những con chuột được điều trị cũng có tỷ lệ glutathione và glutathione disulfide (sản phẩm sau khi glutathione trung hòa các gốc tự do) cao hơn.
Những phát hiện này cho thấy rằng khi cơ thể được cung cấp thêm chất chống oxy hóa, các tế bào khối u nhận được nhiều hơn các chất chống oxy hóa mà chúng tự tạo ra.
Các tế bào có thể lưu trữ phần dư thừa, cải thiện khả năng để tồn tại trước sự phá hủy. Ý tưởng này được hỗ trợ bởi một nghiên cứu phát hiện một số gen gây phát triển ung thư chống lại các gen khác tạo chất chống oxy hóa nội tại.
Các chất này cũng có thể góp phần làm phát triển các tế bào ung thư theo hướng khác. Nghiên cứu trước đây đã cho thấy rằng glutathione ảnh hưởng đến hoạt động của một protein gọi là RhoA – giúp những tế bào di chuyển đến các bộ phận khác nhau của cơ thể.
“RhoA là một loại protein liên quan đến sự di chuyển của các tế”, Bergo giải thích. Ông và các đồng nghiệp đã xác nhận rằng glutathione bổ sung ở những con chuột được điều trị làm tăng mức độ RhoA trong các khối u di căn của chúng.
Trong nghiên cứu bệnh ung thư phổi năm 2014, họ cũng phát hiện ra rằng việc bổ sung chất chống oxy hóa khiến các tế bào khối u phổi ngừng các hoạt động của một gen ung thư ức chế phổ biến gọi là p53.
Sự ngừng hoạt động này gây ra những di căn. Và công việc của Schafer đã chỉ ra rằng chất chống oxy hóa giúp các tế bào ung thư vú di căn tồn tại khi chúng rời khỏi khuôn ngoại bào – hệ thống các protein xung quanh tế bào
Những cuộc nghiên cứu phân tử này làm sáng tỏ những nỗi lo của nhiều người liên quan đến chất chống oxy hóa trong bệnh ung thư.
Có thể là các chất bổ sung không gây ra ung thư nhưng lại thúc đẩy sự phát triển của những mầm mống bệnh ung thư chưa được chẩn đoán.
- Xem thêm: Hiểu đúng về thực phẩm chức năng
Nói cách khác, “có thể là trong khi chất chống oxy hóa có thể ngăn chặn việc làm tổn hại ADN và do đó cản trở việc hình thành khối u – một khi khối u được hình thành, những chất chống oxy hóa có thể tạo điều kiện phát triển các tế bào ung thư ác tính”, Schafer nói.
Việc tư vấn y tế cho mọi người vào thời điểm này vẫn chưa rõ ràng. Nhiều nghiên cứu cần được thực hiện để củng cố giả thuyết này và hiểu một cách chính xác chất ảnh hưởng của chống oxy hóa đến tế bào ung thư ở người ra sao.
Bergo, không phải là một bác sĩ y khoa, tin rằng những người có nguy cơ gia tăng ung thư phổi hoặc u ác tính hoặc những người đã được chẩn đoán mắc một trong hai bệnh nên tránh những chất bổ sung chống oxy hóa.
“Không có bằng chứng kết luận rằng nó sẽ có lợi cho họ, và có nhiều bằng chứng cho thấy rằng nó có thể gây hại”, ông nói.
Những kết quả của ông có phần hữu ích. Chúng đề xuất một phương pháp mới tiềm năng để nhắm vào bệnh.
Nếu ung thư nhạy cảm với các tác hại của các gốc tự do thì có thể phát triển các loại thuốc nhắm vào các tế bào ung thư cụ thể và ngăn chặn không cho chúng sản xuất chất chống oxy hóa hoặc tăng cường các gốc tự do bên trong tế bào ác tính, khai thác những điểm yếu mới được phát hiện của chúng.
