Ngày càng có nhiều người tin dùng thực phẩm chức năng (TPCN) nhằm tăng cường sức khỏe và phòng bệnh tật. Ở Việt Nam, ước tính khoảng 10% dân số hiện đang thường xuyên sử dụng các loại TPCN hằng ngày. Cho đến nay, việc dùng loại thực phẩm này vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều khi có thông tin cho biết có khoảng 23.000 người Mỹ phải đi cấp cứu mỗi năm do nguyên nhân có liên quan đến TPCN như: tác dụng phụ, bị dịứng thuốc, dư liều lượng…
Thực phẩm chức năng không an toàn tuyệt đối
Ngày càng nhiều người tin dùng TPCN với mục tiêu cải thiện sức khỏe theo quan niệm: “Không bổ bề ngang cũng bổ bề dọc”. Nguyên liệu để sản xuất TPCN đã được chứng minh là có nguồn gốc từ tự nhiên và an toàn cho người sử dụng nên hầu hết chúng ta đều không lo lắng về tác dụng có hại của nó. Tuy nhiên, việc sử dụng TPCN không đúng cách, đúng liều có thể gây hại cho sức khỏe. Trước hết, bất kỳ loại thực phẩm nào khi vào cơ thể đều phải qua gan xử lý, nếu sử dụng quá nhiều TPCN sẽ tạo gánh nặng cho gan, từ đó các chất thừa tích tụ lâu ngày, không phân giải được gây khó chịu, nếu nặng mắc viêm, xơ gan.
Uống bổ sung vitamin là thói quen của không ít người vì nghĩ rằng chế độ ăn uống có rau xanh và hoa quả không cung cấp đủ lượng vitamin thiết yếu cho cơ thể. Tuy nhiên, quan niệm này hoàn toàn sai lầm. Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí y học Archives of Internal Medicine vào tháng 10 năm ngoái cho biết nhiều phụ nữ sử dụng vitamin tổng hợp có nguy cơ tử vong cao hơn so với những phụ nữ chỉ bổ sung vitamin thông qua chế độ ăn uống hợp lý. Vitamin tổng hợp có rất ít hoặc hầu như không có tác dụng chống lại bệnh ung thư, tim mạch và đột quỵ. Còn theo TS Aoi Sedarat, Trưởng khoa Tiêu hóa – dạ dày ở Trung tâm Y Dược Hackensack (New York) thì chứng trào ngược dạ dày thực quản có thể nghiêm trọng hơn do bổ sung các loại vitamin, thậm chí có thể gây tắc nghẽn đường tiêu hóa. Còn theo nghiên cứu của Trường Đại học Colorado (Mỹ) thì bổ sung quá liều các loại vitamin tổng hợp có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim và ung thư. Chẳng hạn như beta-carotene – một chất bổ sung được cho là hỗ trợ tích cực cho hệ miễn dịch – nếu dùng quá mức sẽ làm tăng nguy cơ phát triển ung thư phổi và bệnh tim lên đến 20%…
Mới đây, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) vừa công bố danh sách các sản phẩm cải thiện chức năng tình dục có thể gây hại cho sức khỏe nếu sử dụng không có hướng dẫn của bác sĩ như: Rhino X, Australia Kangaroo Essence, XForMan Plus, Sex Drive. Do các sản phẩm này có chứa thành phần Sildenafil, có thể gây phản ứng phụ tụt huyết áp hay các biến chứng tim mạch. Năm ngoái, FDA cũng vừa công bố danh sách hàng loạt sản phẩm TPCN giảm cân có chứa thành phần có thể gây hại gây rối loạn nhịp tim, tăng nguy cơ co giật, đau tim, và đột quỵ.
Sử dụng thực phẩm chức năng thế nào cho đúng?
Việc bổ sung dưỡng chất từ TPCN có thể cải thiện sức khỏe là điều cần phải công nhận. Không chỉ cung cấp dinh dưỡng cơ bản, TPCN còn giúp phòng bệnh và tăng cường sức khỏe nhờ các chất chống oxy hóa (beta-carotene, lycopen, lutein, vitamin C, E…), chất xơ và một số thành phần khác. Những lợi ích này giúp người dùng bổ sung đầy đủ dưỡng chất cần thiết khi những bữa ăn hằng ngày không đảm bảo sự cân bằng và khoa học. Tuy nhiên, TPCN dù tốt cũng chỉ là một nguồn bổ sung các chất cần thiết cho cơ thể chứ không phải là thuốc chữa bá bệnh và người tiêu dùng vẫn cần chịu trách nhiệm chính về sức khỏe của mình. Hơn nữa, một số loại TPCN có thểảnh hưởng đến tác dụng của những loại thuốc khác mà chúng ta đang uống, vì vậy hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ một loại thực phẩm bổ sung nào dù rằng theo bạn nó có thành phần từ tự nhiên và an toàn tuyệt đối. Chúng ta không nên sử dụng TPCN một cách tùy tiện mà nên tìm hiểu kỹ thành phần tính năng có phù hợp với việc hỗ trợ chữa bệnh cho mình không, không nên dùng theo quảng cáo hay theo lời khen của người khác vì nhu cầu và thể trạng của mỗi người là khác nhau. Hiện nay các sản phẩm TPCN bổ sung dưỡng chất cũng được bán tràn lan trên các trang web với những tư vấn không đủ độ tin cậy, những sản phẩm đó không được kiểm chứng và cũng chưa chắc đã tốt.
Lưu ý là không có loại TPCN nào có thể thay thế hoàn toàn các loại rau và trái cây hằng ngày. Theo chuyên gia của Công ty kiểm định TPCN ConsumerLab.com (Mỹ) thì thực phẩm là nguồn bổ sung vitamin và khoáng chất tự nhiên tốt nhất cho cơ thể (trừ vitamin D, cơ thể tổng hợp khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời), nhất là canxi, vitamin A. Việc bổ sung nhiều canxi có thể gây nguy cơ sỏi thận, đột quỵ. Những người uống bổ sung vitamin A liều cao cũng có nguy cơ tử vong sớm hơn so với những người không sử dụng. Hơn nữa, nếu không bỏ thuốc lá, rượu và thay đổi lối sống, không có loại TPCN nào có thể ngăn ngừa bệnh tật, nhất là tim mạch, đột quỵ và cả ung thư.
