Gần 1,4 tỷ USD. Đó là số tiền Trung Quốc bỏ ra mua thủy sản Việt trong sáu tháng đầu năm, lần đầu đẩy Mỹ khỏi vị trí khách hàng lớn nhất. Nhìn qua là tin vui. Nhìn kỹ hơn, nó là một lời nhắc.
Con số nửa đầu năm tăng khoảng 40% so với cùng kỳ. Mỹ dừng ở gần 898 triệu USD. Nếu gộp cả Hong Kong, kim ngạch sang khu vực Trung Quốc chạm 1,5 tỷ USD, tăng gần 38%. Nhật Bản lùi về thứ ba với 788 triệu. Tổng xuất khẩu toàn ngành nửa năm vượt 5,7 tỷ USD, tăng 11,4%.
Dòng tiền này đến đúng nhịp. Hàng Việt vào Mỹ vẫn phải cân nhắc từng đồng vì áp lực thuế quan. Một thị trường khổng lồ ngay sát biên giới tăng mua 40% giúp tôm và cá tra có đầu ra thay thế khi sức mua phương Tây chững lại. Với ngành mà biên lợi nhuận mỏng và tồn kho là ác mộng, đó là chiếc phao đúng lúc.
Nhưng có một chỗ cần nói thẳng.
Một khách hàng phình to nhanh hơn phần còn lại không phải lúc nào cũng là dấu hiệu khỏe mạnh. Nó cũng là dấu hiệu lệch trọng tâm. Khi một khách bỏ xa số còn lại, quyền mặc cả dần nghiêng về phía họ. Doanh nghiệp thủy sản hiểu rõ điều này. Thị trường Trung Quốc vốn quen với những đợt siết kiểm dịch đột ngột, những thay đổi tiêu chuẩn công bố sát ngày, và đường biên mậu thông sáng nay ùn chiều mai chỉ vì một văn bản.
Đặt cạnh Mỹ mới thấy khác biệt về chất. Thị trường Mỹ khó tính, nhiều rào cản kỹ thuật, nhưng đổi lại là hợp đồng dài hạn và luật chơi minh bạch — biết trước để chuẩn bị. Trung Quốc mua nhiều, mua nhanh, nhưng phần lớn vẫn ở phân khúc nguyên liệu và sơ chế. Giá trị gia tăng thấp. Độ trung thành với nhà cung cấp cũng thấp.
Sẽ có người nói bán được nhiều là tốt, thị trường nào cũng ra tiền. Đúng. Nhưng bán nhiều hơn không đồng nghĩa với bán đắt hơn, hay bán chắc hơn.
Vậy đọc con số này thế nào cho đúng?
Một ngành xuất khẩu trưởng thành không đi tìm khách lớn nhất. Nó đi tìm thế cân bằng, nơi không một khách đơn lẻ nào đủ sức định đoạt cả mùa vụ. Cú tăng 40% hôm nay hoàn toàn có thể thành cú giảm 40% ngày mai, và khi đó không thị trường nào đỡ kịp.
Việc đáng làm lúc này không hào nhoáng. Nâng tỷ trọng hàng chế biến sâu để thoát vùng cạnh tranh bằng giá. Giữ và làm dày các thị trường giá cao như Mỹ, Nhật, EU dù chúng tăng chậm. Xây năng lực truy xuất nguồn gốc đủ chuẩn để không bị động mỗi khi một thị trường đổi luật chơi. Đó là những con số không nằm trong báo cáo sáu tháng, nhưng quyết định doanh nghiệp còn đứng vững sau sáu năm.
Trung Quốc vượt Mỹ là chuyện thật. Chỉ là trong kinh doanh, vị trí đáng giá không nằm ở chỗ ai đang dẫn đầu bảng khách hàng. Nó nằm ở chỗ bạn có ngủ ngon không, nếu ngày mai người dẫn đầu ấy đổi ý.
• Xem thêm: Xuất khẩu thanh long sang New Zealand: Thương vụ mang tầm quốc gia
