Trước đây khi nói đến y học hiện đại, người ta nói những tiến bộ y khoa trên các lĩnh vực, từ chăm sóc, chẩn đoán đến điều trị. Nhưng nay nền y học hiện đại thế giới đang chuyển qua một giai đoạn mới, thời kỳ y học kết nối, lấy con người, mà trước hết là bệnh nhân, làm trung tâm, bác sĩ chỉ hỗ trợ, bệnh viện và cơ sở y tế là phương tiện.
Sự hội tụ của công nghệ kỹ thuật số
Chúng ta biết rằng những ý niệm từ y học cổ truyền sang y học hiện đại đã là một khoảng cách quá lớn, nhưng ý niệm từ y học hiện đại sang y học kết nối cũng là một khoảng cách không nhỏ. Nhưng hết sức may mắn, chiếc cầu bắc qua khoảng cách đó chỉ là một chiếc điện thoại hay những thiết bị cảm biến mang theo sức mạnh công nghệ.
Cách nay không lâu, nghĩ đến một thị trường đại chúng với chi phí thấp cho việc phân tích gien chẳng hạn là một điều không tưởng. Nhưng nay thì những thứ như vậy trở nên phổ biến vì không còn mắc mỏ. Sự hội tụ của công nghệ kỹ thuật số và các nền tảng xã hội giúp chúng ta tìm hiểu bộ gien của mình và chia sẻ những gì chúng ta tìm thấy với thế giới trực tuyến. Chúng ta đang chứng kiến sự bùng nổ lợi ích của sự đổi mới dựa trên nền công nghệ vốn mang khả năng định hình lại nhiều khía cạnh của nền y tế và y học.
Xung quanh chúng ta, các công nghệ từ trí khôn nhân tạo (AI) đến phân tích bộ gen cá nhân và kỹ thuật robot đang phát triển theo cấp số nhân, tạo nên dạng thức mới cho tương lai y học. Nhiều trong số những đổi mới mà chúng ta biết đến ngày nay vẫn còn ở giai đoạn đầu. Nhưng chúng cũng đã bắt đầu thay đổi cách chúng ta chăm sóc sức khỏe, từ phương cách truyền thống sang mô hình y học kết nối.
- Xem thêm: Y khoa hóa đời sống
Khả năng kết nối liên tục cho phép chúng ta vượt ra ngoài khuôn khổ chăm sóc thăm khám từng đợt hoặc chăm sóc điều trị theo phản ứng mà chủ yếu là sau khi bệnh đã phát triển. Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên chăm sóc liên tục và thiết kế chủ động để vượt qua bệnh tật. Công nghệ đang đưa chúng ta vào một hệ sinh thái chăm sóc mới, nơi mà y học luôn luôn hiện diện, sẵn sàng phân tích, được theo dõi theo thời gian thực nghĩa là ở mọi nơi mọi lúc, và đặc biệt là có thể chú ý đến sức khỏe và hạnh phúc của riêng từng người, thường được gọi là cá nhân hóa.
Nền y học kết nối không chỉ để điều trị
Nền y học kết nối ngày nay không chỉ để điều trị bệnh mà hướng đến ngăn chận nó. Trong mô hình y học cũ, dữ liệu sức khỏe của bệnh nhân chỉ được thu thập không liên tục, chủ yếu trong các lần khám bệnh, và nằm rải rác giữa các tập tin giấy và hệ thống hồ sơ y tế điện tử. Ngày nay, với thiết bị kết nối và những cảm biến, việc theo dõi diễn ra liên tục và ghi lại một cách toàn diện.
Một thập kỷ sau khi Fitbit khởi động cuộc cách mạng thiết bị đeo (wearables), các thiết bị theo dõi sức khỏe như thế nay đang trở nên phổ biến. Hầu hết chúng đang được sử dụng để đo lường và ghi lại các hoạt động thể dục. Nhưng trong tương lai, các công nghệ cảm biến này sẽ là trọng tâm trong phòng ngừa bệnh, chẩn đoán và điều trị. Chúng sẽ đo lường sức khỏe một cách khách quan, phát hiện những thay đổi có thể chỉ ra tình trạng đang phát triển, và chuyển tiếp dữ liệu của bệnh nhân tới bác sĩ lâm sàng của họ.
Những hình xâm điện tử hay miếng dính cảm biến trên da có thể đo điện tâm đồ, đo nhịp hô hấp, kiểm tra lượng đường trong máu và truyền kết quả liền mạch qua Bluetooth đến các màn hình nơi thực hiện việc chăm sóc bệnh nhân. Máy trợ thính hoặc tai nghe có nhúng cảm biến sẽ không chỉ khuếch đại âm thanh mà còn theo dõi nhịp tim và chuyển động, thậm chí trở thành phương tiện hướng dẫn cho người mất trí nhớ.
- Xem thêm: Đồ… “não cá vàng”
Trong tương lai gần, kính áp tròng có thể được gắn hàng ngàn cảm biến sinh học và được thiết kế để thu nhận sớm các chỉ số về ung thư và các tình trạng sức khỏe khác. Ống kính hiện nay đang phát triển có thể được dùng để đo lượng đường máu trong mắt, từ đó giúp bệnh nhân tiểu đường quản lý chế độ ăn uống và thuốc men. Các thiết bị cấy ghép dưới da có thể bao gồm những chip ID chứa hồ sơ y tế của bệnh nhân, hoặc những cảm biến dùng vào việc theo dõi liên tục hóa học máu.
Các thiết bị nuốt dưới dạng viên nang sẽ được triển khai để thực hiện nhiệm vụ trong hệ tiêu hóa, từ điều trị đến cách li vật lạ. Một miếng dán trên bụng phụ nữ mang thai có thể phát hiện chuyển động của thai nhi và để biết lúc nào người mẹ chuyển dạ. Các camera kỹ thuật số sẽ hỗ trợ việc theo dõi trẻ sơ sinh và gởi cảnh báo nếu em bé gặp một sự cố nào đó. Những thiết bị kỹ thuật cao khác như tai nghe còn được dùng để phát nhạc giúp cho việc làm êm dịu hoặc kích thích, và cả máy quét sóng não xem nó có hoạt động tốt hay không.
Dữ liệu sức khỏe được ghi nhận mọi lúc mọi nơi
Và, nếu chúng ta muốn thu thập dữ liệu kể cả khi bệnh nhân không đeo thiết bị thì các kỹ sư cũng đang phát triển kỹ thuật theo dõi mới. Tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), người ta bắt đầu điều chỉnh các hộp Wi-Fi để có thể ghi nhận các dấu hiệu sức khỏe của mỗi bệnh nhân bên trong căn phòng. Công nghệ cảm biến đang mang đến cho chúng ta nhiều dữ liệu và sự hiểu biết sâu sắc nhờ kết nối với các kho dữ liệu lớn. Tất cả những thứ công nghệ đó đang dẫn chúng ta đến những cách thức mới để tối ưu hóa sức khỏe cùng sự hiểu biết về bệnh và lựa chọn biện pháp phòng ngừa hay can thiệp cụ thể cho bệnh nhân.
Tốc độ tăng trưởng dữ liệu liên quan đến sức khỏe gia tăng nhanh đến kinh khủng. Một báo cáo từ Trường Y thuộc Đại học Stanford so sánh sự gia tăng dữ liệu chăm sóc sức khỏe với tốc độ tăng trưởng của thiên hà. Theo đó, lượng dữ liệu này trong năm 2013 là 153 exabytes hay 153 tỷ GB, sẽ đạt đến mức 2.314 exabytes vào năm tới, 2020. Đây thực sự là một bùng nổ. Việc phát triển các công cụ kỹ thuật số kết hợp với phân tích AI gần như chắc chắn sẽ giúp các nhà chẩn đoán tăng tốc độ và độ chính xác, cải thiện khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn đầu và do đó nâng cao khả năng điều trị hoặc chữa khỏi thành công.
- Xem thêm: Bác sĩ AI
Nhiều công cụ đó sẽ nằm ngay trên chiếc điện thoại. Với ống soi tai trên smartphone, cha mẹ có thể nhìn vào tai trẻ con và chia sẻ thông tin cho bác sĩ nhi khoa. Ứng dụng và cảm biến có thể cho phép điện thoại chụp điện tâm đồ để kiểm tra rối loạn nhịp tim nguy hiểm; phần mềm và micrô trang bị cho máy nghe nhạc có thể nhận ra cảm giác ho và chẩn đoán viêm phổi. Để cải thiện việc điều trị tăng huyết áp, nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến tai biến và chết sớm, hàng loạt thiết bị cảm biến đang được phát triển để theo dõi áp lực máu một cách liên tục trên mỗi bệnh nhân.
Một số công nghệ nhắm đến đẩy nhanh tốc độ và tăng cường độ chính xác cho các bác sĩ lâm sàng. Với y học hiện đại, việc xác định nhiễm trùng do vi khuẩn hay siêu vi và thử nghiệm loại thuốc điều trị tốt nhất vẫn phải mất thời gian để thử máu, nhưng các nhà công nghệ đang vượt qua khoảng thời gian nguy hiểm đó bằng việc phát triển các biochip thực hiện việc quét vi khuẩn chỉ trong vài giờ mà không cần nuôi cấy, vả lại còn có thể xác định được sự đột biến của một số vi khuẩn kháng kháng sinh. Sự bùng nổ trong nghiên cứu hệ sinh vật trên người, hàng nghìn tỉ trên mỗi cá thể, cũng đang tạo ra các phương thức chẩn đoán mới.
Việc phân tích di truyền cũng có thể mở khóa bí mật về hệ sinh vật đường ruột được cho là có vai trò trong việc phát triển các bệnh béo phì, viêm ruột, tim mạch, và thậm chí cả bệnh thần kinh. Cuối cùng, như chúng ta thấy, nền y học kết nối có sự tham gia triệt để của trí khôn nhân tạo. Các phần mềm trí khôn nhân tạo chuyên dụng này sẽ được đào tạo bằng công nghệ học máy (ML) để thực hiện thay con người những việc thăm khám, nhanh hơn, chính xác hơn.
