Trong cộng đồng người Chăm cũng như người dân tộc Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long, bánh gừng là món ăn truyền thống của những ngày lễ hội hay tết cổ truyền… Bánh được gọi tên vậy vì có hình dạng củ gừng.
Để có những chiếc bánh gừng (theo tiếng Chăm là hargìnònya, còn người Khmer ở Sóc Trăng thì gọi nó là num-khơ-nhây) thơm ngon, béo giòn và đưa vào miệng thì tan dần trên mặt lưỡi, bà con thường chọn loại nếp hạt lớn có màu trắng đục, đem vo thật sạch, để ráo nước rồi xay thành bột hoặc cho vào cối giã nhuyển, sau đó sấy khô. Cứ 1kg bột nếp được trộn với lòng trắng của khoảng 25-30 quả trứng gà (không dùng lòng đỏ bởi sẽ làm sậm màu bánh), một muỗng canh bột nang mực và một ít nước chanh tươi, tất cả hỗn hợp này được đánh thật đều tay đến khi nào trứng “dậy” lên (nổi rễ tre trên mặt) thì cho bột nếp vào và trộn thật nhuyễn. Nắn bột thành những chiếc bánh có hình thù giống củ gừng rồi thả từng chiếc vào nồi dầu đang sôi – bà con chiên bánh bằng nồi chứ không chiên bằng chảo. Khi bánh chiên đã chín vàng thì nhúng vào tô đường cát đã được thắng thành chất dẻo, tạo một lớp áo mỏng bên ngoài bánh. Công đoạn cuối cùng là đem bánh phơi nắng để chiếc bánh trơn, láng bóng, không bị cong queo.
Món bánh gừng bày ra đĩa mời khách trông rất bắt mắt. Dù là món ăn dân dã nhưng bánh rất hấp dẫn bởi hương vị thơm tho, ngọt ngào, giòn tan mà lại béo, bùi. Người ta còn ghim những chiếc bánh gừng vào các que tre, cắm quanh những chiếc trụ tròn bằng gỗ hay đất sét như một cách trang trí trong các lễ hội quan trọng của người Chăm, nhất là tết Ka tê. Trong các đám cưới, bánh gừng luôn được đặt bên cạnh cùng bánh tét (paynung) và bánh gang tay (gakiya), trong đó bánh tét tượng trưng cho người chồng – dương, bánh gang tay tượng trưng cho người vợ – âm, còn bánh gừng thể hiện âm – dương hòa hợp, tượng trưng cho sự thủy chung của vợ chồng. Khi thưởng thức bánh gừng, người Chăm cho rằng mình đã nhớ đến hình ảnh thủy chung của nàng Nai Chrao Cho Phò (trong truyền thuyết của người Chăm gần giống sự tích hòn vọng phu của người Kinh).
Tương tự, với người Khmer thì bánh gừng luôn có mặt trong các lễ hội quan trọng như Chôl ChơnămThơmây, ngày cúng ông bà tổ tiên Prôn-chung-bân (hay còn gọi là Đôn Ta) và cũng là món ăn chơi trong những ngày giao tiếp long trọng như tết cổ truyền Việt Nam.
Thụy Châu (DNSGCT)
