Lâu nay, chưa nghe ai nói vậy? Việt Nam làm gì có đêm trắng? Chỉ có những đêm phải thức trắng vì nhiều lý do nên phờ phạc cả người. Đêm trắng chỉ có ở một số thành phố của Nga và vài nước châu Âu khác, đẹp nhất là ở Saint Petersburg vào tháng 6 và tháng 7. Đêm trắng là hiện tượng thiên nhiên kỳ thú, khi hoàng hôn nối dài đến bình minh. Không thấy mặt trời nhưng trái đất vẫn bừng sáng diệu kỳ, với bao hoạt động hấp dẫn của con người, du khách khó mà cưỡng lại.
Ai đã từng một lần đến nước Nga đêm trắng, sẽ nhớ mãi những trải nghiệm tuyệt vời. Nước Nga với Moscow, với Saint Petersburg lịch lãm chứ không xô bồ như khách Nga vùng Viễn Đông thường đến Việt Nam. Ai chưa đến, đành mơước và tưởng tượng qua sách báo, vì tour Nga hiện nay, rẻ nhất cũng trên dưới 50 triệu. Nếu chưa thể xem đêm trắng ở Saint Peterburg thì xem tạm đêm trắng ở Bình Thuận vậy. Không tin? Cứ lái xe qua Bình Thuận vào buổi tối. Cả vùng trời hừng sáng như bình minh sắp ló dạng và kéo dài suốt đêm. Không chỉ có hai tháng như đêm trắng ở Nga mà suốt cả mùa nắng.
Có dịp đến đây vào ban đêm, cả vùng “gió như Phan và nắng như Rang”, sáng bừng kỳ diệu. Cứ ngỡ đang thưởng thức đêm trắng ở Nga. Dụi mắt mấy lần, dừng xe, mở cửa, nghe gió đêm mang hương hoa thanh long dịu nhẹ mơn man. Khác đêm trắng điệu đàng và nhộn nhịp ở Nga với những dòng người tấp nập. Đêm trắng Bình Thuận tĩnh lặng, bạt ngàn xanh với điệu nhạc rả rích trầm buồn của côn trùng muôn thuở. Giữa mênh mông xanh thanh long, hàng trăm ngàn ngọn đèn như con mắt lung linh không ngủ, thủy chung suốt mùa hè để làm nên đêm trắng lạ lùng cho Bình Thuận.
Thanh long, loại cây ăn trái họ xương rồng, có nguồn gốc từ Nam Mỹ. Không rõ ai đã đem loại “xương rồng đặc biệt” này vào nước ta nhưng biết chắc chắn thanh long đã có mặt ở Hàm Thuận vào những năm đầu 1970. Cuối thập niên 80, thanh long được trồng đại trà, dần dần trở thành mặt hàng trái cây xuất khẩu quan trọng, không chỉ của Bình Thuận mà của cả nước. Thiên hạ mê tít loại trái cây xương rồng đặc biệt này. Từ loại cây làm kiểng, lâu nay ẩn dật bây giờ vươn mình ra thế giới, nhanh chóng trở thành cây chủ lực, thay dần cây lúa và các loại cây ăn trái ít hiệu quả hơn.
Ban đầu chỉ là cây “xóa đói giảm nghèo”, dần dần thành cây “đổi đời và làm giàu” cho hàng chục ngàn nông dân của xứ sở“văn chương không bằng xương cá mòi” (làm phân mắm), vốn là ngư trường lớn thứ hai Việt Nam. Của hồi môn hay của cải chia cho con cái được tính bằng gốc thanh long, mỗi đứa 500 (khoảng 0,5ha) hay mấy ngàn. Các đại gia được xếp loại theo hàng chục, hàng trăm ngàn gốc. Nhiều người nhờ đó mà đổi đời, lâu nay “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” giờ đây có trên chục ngàn gốc thanh long, vi vu xây nhà, sắm xe. Thanh long là cây thuốc đa năng, cả Đông Tây y đều khuyên nên dùng hằng ngày như thực phẩm chức năng để bồi bổ, tăng đề kháng và đẩy lùi bệnh tật.
Thanh long muốn “bay lượn” phải có trụ đỡ, trước thường bằng gỗ căm xe. Gọi như vậy bởi các căm của bánh xe trâu, bò, ngựa trước đây đều làm bằng lõi gỗ này. Phần lõi màu đỏ, cứng như thép, không mối mọt; phần giác bên ngoài mềm, dễ dàng cho cây bén rễ vươn lên. Thật ra, cây cà chí làm trụ tốt hơn vì gỗ có chất dầu, chịu nước và cũng không mối mọt. Sau khi chính phủ đóng cửa rừng, trụ gỗ được làm bằng xi măng. Thanh long tự nhiên chừng hai tuổi là đơm trái, vụ mùa từ tháng 4 đến tháng 10 (mùa mưa). Mùa nắng là chịu thua. Thiên hạ kể rằng, tình cờ có trại chủ nuôi vịt dưới gốc, một công đôi việc. Đề phòng trộm và cũng để vịt đẻ nhiều hơn nên phải thắp đèn suốt đêm. Mấy cây thanh long được thắp đèn bỗng ra hoa và kết trái. Chuyện thanh long trái vụ nhờ chạy đèn và tưới nước bắt đầu như vậy.
Ngày nay, thanh long quanh năm hoa trái. Lạ nhất, cả triền cát bao la ven biển, chói chang nắng lóa, trước chỉ trồng dưa hấu lấy hạt hoặc trồng mè; giờ bạt ngàn thanh long trĩu quả. Buổi tối, xe ngang qua Bình Thuận, những vườn thanh long sáng rực ánh đèn như mở hội hoa đăng, tạo nên đêm trắng kỳ ảo. Tại sao không tổ chức tour “Đêm trắng Bình Thuận” với thanh long. Tham quan vườn khuya, ngắm đêm trắng dịu dàng và ngủ giữa ngạt ngào hoa thanh long khoe sắc? Vào vườn tìm hiểu, khám phá, tự hái và thưởng thức hoặc mang về. Những chậu kiểng thanh long be bé là hàng lưu niệm độc, có thể chu du khắp thế giới và PR thêm cho du lịch Bình Thuận. Rồi du lịch ẩm thực kết hợp học chế biến và thưởng thức buffet thanh long, không ở đâu có.
Cần lắm những nhà máy chế biến và đóng hộp. Cần lắm một bảo tàng hoặc chí ít là nhà trưng bày và cả một tượng đài thanh long Bình Thuận…
Nguyễn Văn Mỹ (DNSGCT)
