Đặng Tiến với “Tôi và thời gian”

Với tên gọi “Tôi và thời gian”, phòng tranh của họa sĩ Đặng Tiến được tổ chức tại gallery Eight (8 Phùng Khắc Khoan, Q.1, TP. Hồ Chí Minh, từ 25-3 đến 25-4-2017). Triển lãm đầu tiên của Đặng Tiến tại phương Nam, cũng chỉ là triển lãm cá nhân thứ hai của ông sau nhiều năm cầm cọ đã đem đến thật nhiều cảm xúc cho người thưởng ngoạn.

Học vẽ không chính quy rồi làm họa sĩ vẽ minh họa, sau đó trở thành thư ký tòa soạn báo Hải Phòng nhiều năm, mãi rồi ông mới dứt được nghề báo để sống trọn với hội họa. Thế nhưng Đặng Tiến còn bận rộn với công tác quản lý: Chủ tịch Hội Mỹ thuật Hải Phòng, mà theo nhiều đồng nghiệp nhận định thì nhờ có Đặng Tiến mà sinh hoạt mỹ thuật của thành phố cảng trong những năm gần đây khởi sắc mạnh mẽ, có được nhiều triển lãm làm nức lòng giới tạo hình địa phương, giới thiệu được tác phẩm của nhiều họa sĩ trẻ Hải Phòng… Lo toan cho hoạt động nghề nghiệp của anh em, Đặng Tiến vẫn vẽ được nhiều dù không triển lãm cá nhân thường xuyên. Và trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác thì mảng tranh phong cảnh vẫn là thế mạnh của Đặng Tiến từ nhiều năm qua.

Tại triển lãm “Tôi và thời gian”, hơn hai mươi tác phẩm của Đặng Tiến đều là tranh phong cảnh, cũng có nơi này chỗ kia nhưng nhiều nhất, tập trung nhất vẫn là những nét diện mạo của vùng đất nơi ông sinh ra và lớn lên. Những bến cá, những bến thuyền, những bãi bờ với các loài thực vật, cỏ cây vùng ngập mặn, những hải đảo xa khơi… Cảnh sắc đều mênh mang một nỗi u hoài, tất cả đều kiệm màu, hiếm hoi những màu rực rỡ, hình được giản lược tối đa, cũng không có mấy bóng dáng con người, như thể tất cả cảnh sắc ấy rồi sẽ tàn phai theo thời gian, theo tháng năm hữu hạn của kiếp nhân sinh.

Một con tàu cũ mệt rũ dưới bóng cây đã rụng lá. Một mặt đầm tĩnh lặng, chơ vơ trên cột tre là con bói cá đợi chờ. Một góc vùng đất Tràng Kênh mùa cây thay lá quạnh hiu. Một con thuyền lẻ loi trên doi đất giữa sông trong ánh tà dương… Những buổi tà dương có nhiều trong tranh Đặng Tiến như Chiều vàng, Chiều Cát Hải, Chiều trung du… đem đến một nỗi tái tê, hơn thế nữa là một mối “sầu vạn cổ” như trong thơ Hồ Dzếnh (Có phải sầu vạn cổ/ Chất trong hồn chiều nay?). Cũng vậy là những thân cây, những hàng cây trụi lá mà họa sĩ từng bày tỏ: “Tôi vẽ cây bằng ký ức, một lần đi bộ dọc đường Lê Lợi, những hàng cây bằng lăng rụng hết lá, trơ xương giữa bầu trời xám xịt đã trở thành nỗi ám ảnh của tôi. Vẻ đẹp của sự lụi tàn, đôi khi còn có sức ám ảnh ghê gớm hơn cả”. Đi tìm vẻ đẹp của sự lụi tàn phải chăng cũng là đi tìm lại không – thời gian đã mất, chẳng thể nào và chẳng bao giờ tìm thấy được nếu không có phép màu của nghệ thuật?

Nếu nói như Edgar Degas “Nghệ thuật không phải là những gì họa sĩ thấy mà là những gì anh ta làm cho người khác thấy” thì tranh của Đặng Tiến đã cho người xem “thấy” được không phải chỉ những hàng cây rụng lá, những con tàu cũ, những bến bãi hắt hiu, những buổi chiều vàng “lòng ta bỗng tự dưng bàng hoàng” như lời một bài hát nào đó mà là những trạng thái nội tâm của tác giả song tạo được sự đồng cảm, hòa điệu với người thưởng ngoạn tranh của ông. Và ở đây lại có một điều thật đơn giản: vẽ phong cảnh hay vẽ đề tài nào đi nữa cũng không hề nhàm chán với người xem nếu như họa sĩ bày tỏ được Cái tôi nghệ thuật của chính mình, đem đến cảm xúc cho người xem từ chính kinh nghiệm của bản thân (Berthe Morisot).

Có được phòng tranh đặc sắc, đáng yêu “Tôi và thời gian” còn nhờ sự góp sức không nhỏ của nhà sưu tập Trần Hậu Tuấn cũng là chủ nhân gallery Eight, của họa sĩ Đặng Xuân Hòa – bạn thân của tác giả cùng nhiều đồng nghiệp cũng là đồng hương Hải Phòng với ông. Trong số khách thưởng ngoạn có nhiều nhà sưu tập và nhiều tên tuổi của giới mỹ thuật hai miền. Không có nhiều buổi khai mạc triển lãm đông vui, ấm áp như vậy. Và thành công của “Tôi và thời gian” còn được thể hiện ở chỗ có khá nhiều tác phẩm đã được các nhà sưu tập chọn mua ngay trong ngày đầu tiên.

• Diên Vỹ