Sự nhấn mạnh này chứng tỏ khả năng quyết định của tòa án sẽ có lợi cho Campuchia.
Việc ông Surapong bày tỏ quan điểm của mình diễn ra trùng với thời điểm truyền thống bắt đầu chiến dịch nhằm nâng cao sự hiểu biết của công chúng đối với những tranh cãi giữa Thái Lan và Campuchia tại Tòa án quốc tếở La Haye. Chiến dịch này sẽ được tăng cường khi phán quyết của ICJ đang đến gần.Phía Thái sẽ dựa trên gần 500 trang tài liệu chuẩn bị sẵn để có thêm lời giải thích vào ngày 19-4 tới.Phán quyết của tòa án dự kiến được đưa ra trong quý IV-2013.
Đền Preah Vihear
Chiến dịch liên hệ với công chúng là một sáng kiến từ lâu đối với tất cả các vấn đề cốt lõi liên quan tới chính sách đối ngoại của Thái Lan, ví dụ như đề nghị của Mỹ được sử dụng căn cứ không quân U-Tapao, kết hợp các cuộc đàm phán để gia nhập Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), số phận của dự án phát triển cảng nước sâu Dawei tại Myanmar…
Đáng chú ý trong cuộc tranh cãi giữa Thái Lan và Campuchia là sự mâu thuẫn và thiếu liên tục của các thể chế và chính quyền tại Thái Lan trong xử lý các vấn đề biên giới từ sau phán quyết đầu tiên của ICJ ngày 15-6-1962. Trong hơn ba thập niên qua, phía Campuchia luôn có một cơ quan duy nhất giải quyết cuộc tranh chấp này trong khi phía Thái Lan bị thay đổi liên tục bởi phụ thuộc vào chính phủ điều hành.
Năm 1962, ngôi đền được phán quyết thuộc chủ quyền của Campuchia, Thái Lan buộc phải rút binh sĩ, cảnh sát và lực lượng bảo vệ an ninh của họ khỏi khu vực tranh chấp. Tuy nhiên, phán quyết lại không đề cập tới tình trạng của đường biên giới, điều vẫn chưa được phân định rõ ràng. Thực tế, cuộc tranh chấp ngôi đền đã bị chính trị hóa vào ngày Thái Lan đáp lại quyết định của tòa án bằng tuyên bố rằng họ bảo lưu quyền đòi lại chủ quyền ngôi đền trong tương lai.
Trong bức thư gửi tới quyền Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc thời kỳ này là ông U Thant, Ngoại trưởng Thái Lan lúc đó là Thanat Khoman viết rằng Thái Lan không đồng tình với phán quyết trên, nhưng sẽ vẫn tuân thủ như một thành viên có trách nhiệm của Liên Hiệp Quốc. Bức thư cũng viết Thái Lan bảo lưu quyền đòi lại chủ quyền ngôi đền trong tương lai.
Khi ICJ đưa ra phán quyết ngôi đền Hindu này nằm trong lãnh thổ Campuchia mà không có quyết định về đường biên giới, Thái Lan đã coi tấm bản đồ họ vẽ ngày 10-7-1962 sau khi rút quân là tấm bản đồ hợp pháp. Campuchia chưa bao giờ công nhận bản đồ này với lý do phán quyết của tòa án đã ghi nhận tấm bản đồ do Ủy ban biên giới Thái Lan – Pháp soạn thảo mà phía Campuchia đệ trình trong tài liệu.
Do cách hiểu khác nhau, những tranh cãi về khu vực 4,6km2 xung quanh ngôi đền đã không thể giải quyết được. Do vậy, Ủy ban hỗn hợp về phân định biên giới Thái Lan – Campuchia (JBC) đã được thành lập ngày 14-6-2000 để giải quyết vấn đề này. JBC đáng ra nên trở thành một cơ chế cơ bản để giải quyết các bất đồng, mà không phải ICJ.
Vấn đề nảy sinh sau khi Thái Lan và Campuchia thỏa thuận trên nguyên tắc đưa ra một kế hoạch cùng phát triển khu vực xung quanh ngôi đền vào tháng 3-2004 dưới thời ông Thaksin. Lần đầu tiên, Thái Lan đã thông báo với Campuchia rằng họ sẽủng hộ kế hoạch đăng ký ngôi đền là điểm di sản thế giới với UNESCO với điều kiện là nó phải được tiến hành theo cách không để cho vấn đề biên giới làm ảnh hưởng tới các khu vực cùng phát triển.
Trong bảy năm tiếp theo (2004-2011), quan hệ Thái Lan – Campuchia trải qua nhiều thăng trầm. Sự thiếu ổn định và lộn xộn trong nội bộ Thái Lan đã góp phần tạo nên điều này. Cuộc đảo chính năm 2006 lật đổ ông Thaksin đã đẩy quan hệ Thái Lan – Campuchia vào vực sâu và gây trở ngại cho sự hợp tác chung đối với những khu vực xung quanh ngôi đền. Khi đảng Dân chủ lên nắm quyền vào cuối năm 2009, họ đã cố gắng không thực hiện cái mà họ cho là những kế hoạch phục vụ cho lợi ích cá nhân của ông Thaksin.
Bất chấp sự khoa trương về hòa bình của các nhà lãnh đạo Thái Lan và Campuchia, các cuộc đụng độ biên giới đã xảy ra vài lần, gây thương vong cho người dân vô tội dọc biên giới và trở thành cuộc xung đột nghiêm trọng đầu tiên trong nội bộ các nước ASEAN. Năm 2011, cuộc xung đột đã được đưa ra Hội đồng Bảo an, nơi có phản hồi rằng các bên xung đột phải tìm ra cách giải quyết một cách hòa bình thông qua vai trò trung gian của ASEAN khi Indonesia đang làm chủ tịch.
Hy vọng rằng phán quyết sắp tới của ICJ sẽ giúp hai nước giải quyết được vấn đề riêng của mình, tránh đi những cuộc xung đột trong tương lai.
T.Ltheo báo Dân tộc, Thái Lan 1-2013
