Con đường vào Tri Tôn, An Giang, những ngày cuối tháng tám như trải dài giữa hai mùa. Một bên là cánh đồng vàng óng đang gặt dở, bên kia là thửa ruộng lấp xấp nước, xanh mướt mạ non vừa được gieo. Gió lùa mang theo hương rơm rạ quyện mùi bùn ngai ngái, nắng xiên qua hàng thốt nốt cao vút. Tiếng trống văng vẳng gần xa nhịp rộn ràng, báo hiệu một ngày đặc biệt của người Khmer vùng Bảy Núi đang đến gần.
Chùa Rô – ngôi chùa cổ nép mình lặng kẽ bên chân núi Tà Pạ, mỗi dịp Sen Dolta lại bừng sáng cùng lễ hội. Đây không chỉ là nơi hành lễ, tưởng nhớ tổ tiên, mà còn là điểm hẹn của một “cuộc chơi” đã thành huyền thoại: đua bò trên ruộng lầy. Ngày xưa, khi vụ lúa vừa gặt xong, bà con thường cho đôi bò kéo bừa để làm phẳng mặt ruộng. Trong lúc nông nhàn, người ta hẹn nhau cùng thử sức bò kéo, rồi dần dà biến thành ngày hội gắn liền với niềm vui mùa gieo mạ.
Mùa hội về, cánh đồng trước chùa khoác lên mình diện mạo khác lạ. Thửa ruộng lầy bỗng hoá thành đường đua, hai bên bờ chật kín người trong áo bà ba, khăn rằn, trẻ con chạy lon ton. Tiếng trống thúc dồn, tiếng loa vang tên từng đôi bò, tiếng hò reo hoà cùng âm thanh nước bắn tung. Trên quãng đường hơn trăm mét, những đôi bò căng mình lao đi, bùn đất tung lên như “pháo hoa” lấp lánh dưới nắng. Người điều khiển đứng trên chiếc bừa gỗ hẹp, tay siết dây cương, cây vót khẽ khúc nhịp, tưởng chông chênh và vững chãi lạ thường.
Cuộc đua có hai vòng: vòng “hô” – để bò lấy đà, và vòng “thả” – khi chúng bung hết sức, bùn tung trắng xoá. Khoảnh khắc ấy, người và bò như hoà làm một, di chuyển theo cùng một nhịp, ăn ý đến mức không cần lời. Kỹ năng này không thể có trong ngày một ngày hai, mà được rèn luyện qua bao mùa vụ, qua sự gắn bó thân thuộc giữa người nông dân và đôi bò nhà mình.
Rồi khi tiếng trống hội lắng xuống, thửa ruộng lại trở về với nhịp sống thường ngày. Người Khmer nối nhau ra đồng gieo mạ. Những nắm mạ non xanh mướt ôm trọn trong tay, từng bó được tách khéo, rải đều trên mặt bùn.
Những bàn tay nâu rám nắng thoăn thoắt cấy từng cây non xuống đất, hàng thẳng hàng, lối ngay lối, như một tấm thảm mới trải cho mùa vụ sắp đến. Mỗi bước thân lội bùn tạo thành tiếng “lọp bọp” trầm đều, hoà cùng tiếng gọi nhau từ đầu ruộng, tiếng cười giòn tan của đám trẻ chạy lon ton chuyển mạ.
Gieo mạ là khởi đầu của mùa mới, là lời gửi gắm niềm tin vào đất trời, là nghi thức âm thầm nhưng thiêng liêng không kém gì những vòng đua sôi động. Nếu đua bò là sức mạnh và sự hứng khởi, thì gieo mạ là kiên nhẫn và hi vọng. Một bên là tiếng vó rầm rập xé bùn, một bên là tiếng bàn tay ân cần chạm đất. Hai nhịp đối lập mà bổ sung hoàn hảo cho nhau, đều chung một ý nghĩa: tri ân đất đai, gắn kết cộng đồng, và giữ cho lời hẹn mùa vụ được nối tiếp từ đời này sang đời khác.
Đi sâu vào không gian này, người ta thấy một bức tranh mùa vụ hoàn chỉnh: đất được đánh thức bằng tiếng vó bò, nước nuôi dưỡng từng thửa ruộng, mạ non mở đầu cho một chu kỳ mới. Mọi thứ diễn ra trong tinh thần cộng đồng: người giúp người, nhà chung mâm cơm, cả làng chan hoà trong công việc và tiếng cười.
Năm nay, ngày 31/8/2025, đua bò chùa Rô sẽ quy tụ 32 đôi bò từ nhiều địa phương về tranh tài. Trên ruộng lầy óng nước, dưới bầu trời Bảy Núi xanh biếc, sự kiện không chỉ mang đến màn so tài gay cấn mà còn là cơ hội để du khách cảm nhận trọn vẹn nhịp sống mùa vụ, nơi đất, nước, con người và mùa màng hoà chung thành một bản nhạc lễ hội.
Đến với chùa Rô mùa này, bạn sẽ bắt gặp hai khung cảnh nối tiếp: bùn tung lên trong tiếng hò reo và mạ non yên lặng vươn mình giữa mặt nước. Một bên là vẻ đẹp của sức mạnh và hứng khởi, một bên là nét đẹp của sự kiên nhẫn và niềm tin. Cả hai cùng hoà vào nhau, như lời khẳng định rằng đất và người nơi đây, qua bao thế hệ, vẫn giữ nguyên lời hẹn thiêng liêng với mùa vụ.
Xem thêm: Rừng thốt nốt khoác màu nắng hạ
