“Ðến Phú Yên ăn cá ngừ đại dương” là câu mời thường có của người dân địa phương đối với bạn bè gần xa mấy năm gần đây, từ khi nghề đánh bắt cá ngừ đại dương phát triển ở vùng này.
Tuy là một món mới và có vẻ hơi lạ so với thói quen ăn uống của một vùng quê nhỏ, nhưng các món ăn từ cá ngừ đại dương đã trở thành món khoái khẩu, nếu không muốn nói đã trở thành món đặc sản mà người Phú Yên luôn tự hào khi mời bạn bè gần xa thưởng thức. Cá ngừ đại dương có mặt trong thực đơn của các nhà hàng quán xá và giá rất rẻ. Quán bình dân, vỉa hè ở đường Lê Duẩn thị xã Tuy Hòa, một đĩa bốn, năm người ăn giá có 15.000-20.000 đồng. Quán sang, có mang hơi hướng phục vụ khách phương xa nằm cuối đường Trần Hưng Ðạo, sát bờ Bắc sông Chùa, gần khu du lịch Gió Chiều thì một đĩa ba, bốn người ăn giá cũng chỉ từ 25.000 đến 30.000 đồng.
Món cá ngừ đại dương ở Phú Yên được chế biến từ cá tươi ướp đá được các chủ nhà hàng, quán ăn mua về từ các đại lý thu mua cá ngừ trong tỉnh, mà nhiều nhất là ở khu vực bến cá phường 6, thị xã Tuy Hòa.
Những miếng cá ngừ vuông như ô cờ được đông lạnh cho đến khi thịt cá từ màu đỏ chuyển sang hồng là dùng được. Người Phú Yên ăn cá ngừ theo cách chấm vào chén nước tương có pha một chút mù tạt để thấm đều khoảng 30 giây hay lâu hơn một phút, rồi rắc mấy hột đậu phộng rang đã giã lên trên, ăn cùng với các loại rau thơm như ngò tàu, húng dũi, ngổ và thêm chút ớt, tỏi. Có người lại thích ăn theo cách khác: Khi miếng cá đã thấm đều trong nước xì dầu có mù tạt, họ dùng lá cải đắng cuộn tròn cá để ăn với rau thơm. Dù ăn bằng cách nào, khi đã nhai miếng cá ngừ thì người ăn sẽ có cảm giác đầu óc của mình như sảng khoái hẳn nhờ mùi thơm đặc trưng của các loại rau thơm và chất nồng cay của mù tạt cùng các loại gia vị nồng vào mũi chạy lên óc, đôi khi làm cho nước mắt, nước mũi túa ra. Thịt cá ngừ tuy còn sống nhưng ăn theo kiểu này không có mùi tanh, mà lại dẻo, ngon khó tả, làm nhiều người vắng nó lâu ngày cảm thấy nhớ da diết. Món cá này, khi ăn phải kèm theo ly rượu để hai chất nóng, lạnh trung hòa với nhau dễ tiêu hóa, kích thích khẩu vị.
Ngoài món cá sống thì mắt cá ngừ chưng cách thủy cũng là món phổ biến, là món ăn bình dân vì Phú Yên là “chợ cá ngừ” của cả nước, mà mắt cá ngừ thì không xuất khẩu được, nên bày bán rất nhiều. Quán Mỹ Á ở đường Lê Thánh Tôn, thị xã Tuy Hòa làm món ăn này rất ngon. Chỉ mười ngàn đồng là ta có thể thưởng thức một chén cá ngừ chưng cách thủy thơm phức hành tiêu và phảng phất vài vị thuốc Bắc.
Một món ngon, song lại hiếm hoi ít được bày bán ở hàng quán là bao tử cá ngừ làm gỏi. Ngư dân đánh bắt cá ngừ thường làm món này trong lúc họ còn lênh đênh trên biển. Khi được mùa, nhiều tàu đánh bắt cá ngừ không dùng hết bao tử cá, họ ướp lạnh, đem về đất liền làm quà biếu những người thân thích hoặc để mời bằng hữu chí cốt. Món này vừa bổ dưỡng, vừa dễ làm nên rất hợp để làm mồi nhậu. Món này mà nhắm với rượu gạo Phú Yên thì không chê vào đâu được .
Món cháo đầu cá ngừ ít thấy bày bán ở hàng quán, nhưng nhiều bà nội trợ nấu rất ngon. Ðầu cá mua về rửa sạch, xẻ làm tư rồi cho vào nồi cháo như các loại cá khác. Sau những lúc chén tạc, chén thù với bạn bè mà có chén cháo đầu cá ngừ béo ngậy đang bốc hơi thì không mấy chốc hơi men sẽ thoát ra để có được giấc ngủ sâu, khi dậy cảm thấy người khỏe khoắn vô cùng.
