Thời gian qua, thông tin về việc Tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) sử dụng vũ khí hóa học đã khiến dư luận thế giới lo ngại. Chỉ riêng phía Mỹ đã ghi nhận ít nhất bốn trường hợp IS sử dụng chất mù tạc ở hai bên biên giới Iraq – Syria. Một toán công tác của hệ thống truyền thông BBC hoạt động trên vùng biên giới Thổ Nhĩ Kỳ – Syria đã nhìn thấy những chứng cứ hậu thuẫn cho sự nghi ngờ của chính phủ Mỹ về việc IS đang có một cơ sở sản xuất vũ khí hóa học. Tại đây, mù tạc được chế tạo dưới dạng bột và sử dụng cho những vũ khí cổ điển như súng cối.
Nguyên nhân từ đâu mà IS có được vũ khí hóa học vẫn là câu hỏi ám ảnh chính quyền các nước phương Tây. Người ta đưa ra ba cách giải thích:
- IS có được loại vũ khí này từ Iraq, nơi mà quân đội Mỹ đã tìm thấy cách nay khoảng một thập niên.
- IS chiếm được hóa chất mù tạc ở Syria trước khi chính quyền nước này bị buộc phải chuyển giao chúng dưới áp lực của Mỹ và quốc tế vào năm 2013.
- IS tự chế tạo với những hiểu biết thu thập được, vì đây không phải là một hóa chất phức tạp.
Chính phủ Mỹ chú trọng đến hai cách giải thích đầu, nhưng theo nhận định của một viên chức Mỹ giấu tên với hãng tin BBC, không có đủ bằng chứng để hậu thuẫn cho những cách giải thích đó. Theo một thỏa thuận được Liên Hiệp Quốc ủng hộ, từ tháng 10-2013, chính quyền Syria đã chuyển giao cho Tổ chức Cấm chỉ Vũ khí Hóa học (OPCW) 1.180 tấn hóa chất cùng các chất độc hại khác, dự kiến hoạt động này sẽ kết thúc vào tháng 6-2016.
Trong một động thái mới nhất, phóng viên Ian Pannell của BBC hoạt động tại biên giới Thổ Nhĩ Kỳ – Syria cho biết có những bằng chứng mới về việc IS tấn công đối phương bằng vũ khí hóa học. Tháng 8 vừa qua, Liên Hiệp Quốc cũng đã tiến hành một cuộc điều tra để xác định xem cá nhân, tổ chức hay chính quyền nào có dính líu đến việc sử dụng vũ khí hóa học tại Syria. Một sĩ quan Mỹ, thiếu tướng Kevin Kellia, xác nhận là quân đội Mỹ đã tìm thấy dấu vết của sulfur mù tạc trên những khẩu súng cối do IS sử dụng để tấn công các lực lượng của người Kurd ở miền Bắc Iraq. Theo vị tướng này, sulfur mù tạc là hóa chất loại 1 thường chỉ được sử dụng trong các cuộc chiến tranh hóa học.
Một lần nữa, chính quyền, quân đội Mỹ, cùng dư luận quốc tế nâng mức báo động về khả năng IS đang sử dụng vũ khí hóa học bị cấm trong các cuộc xung đột quốc tế. Nhưng làm gì để đối phó với loại hành động nguy hiểm này thì vẫn chưa thấy có một biện pháp nào được đề xuất.
Lê Nguyễn tổng hợp (DNSGCT)
