Nước Pháp, thế hệ Macron

Nước Pháp có tổng thống mới: Emmanuel Macron, 39 tuổi, vừa chập chững bước vào chính trị được hai năm và mới lập đảng từ một năm nay.

Như một chai nước, người thấy chai nửa vơi sợ ông tổng thống còn quá trẻ, thiếu kinh nghiệm; người thấy chai nửa đầy nghĩ ông ta là người của thời đại mới, có phương pháp hành động khác hẳn những chính khách kỳ cựu, đã thi nhau lãnh đạo, thi nhau thất bại, đã đưa một quốc gia đầy tiềm năng vào ngõ cụt.

Điều chắc chắn: Macron vừa mở một kỷ nguyên mới trong sinh hoạt chính trị ở Pháp và châu Âu. Macron đứng trước những trở ngại vạn nan, cải cách một cường quốc tụt hậu, đã quen sống vượt quá khả năng của mình và người dân không có thói quen hy sinh quyền lợi cá nhân.

Emmanuel-Macron-tong-thong-phap-Tulieu-706-2017 ok — Ông Macron và những người ủng hộ

Trong 11 ứng cử viên tranh cử vòng đầu, Macron là người duy nhất ủng hộ EU một cách tích cực, chủ trương phải mở cửa, sống với thời đại. Đó là một thái độ can đảm, bởi vì bênh vực châu Âu, cổ vũ chuyện mở cửa trong cơn thịnh nộ nổi dậy từ bốn phía là điều không phải ai cũng dám làm, nhất là khi tranh cử.

Các ứng cử viên khác, từ cực tả sang cực hữu, đều chống Liên minh châu Âu, lấy thực thể này làm con voi tế thần chịu trách nhiệm về tất cả những khó khăn của Pháp. Trong khi trên thực tế, tình trạng tụt hậu của người Pháp có thủ phạm chính là người Pháp, từ lãnh tụ tới công dân, như những con ve ham vui, hát hết mùa hè, mùa đông tới mới hốt hoảng chạy gạo.

Đi tìm đa số ở quốc hội

Với Macron, những khó khăn bắt đầu. Khó khăn trước mắt: làm cách nào chiếm đa số ở quốc hội sau cuộc bầu cử lập pháp tháng tới (vòng đầu ngày 11-6, vòng hai 18-6).

Theo hiến pháp Pháp, tổng thống có toàn quyền, như một ông vua, với điều kiện nắm đa số ở quốc hội. Thủ tướng được tổng thống bổ nhiệm, chỉ là người thi hành chính sách của tổng thống.

Nhưng thủ tướng phải được quốc hội tín nhiệm. Nếu tổng thống không nắm đa số ở quốc hội, chức thủ tướng sẽ rơi vào tay đối lập và khi ấy với hậu thuẫn của quốc hội, thủ tướng sẽ phải thi hành chính sách của đa số đối lập.

Sau cuộc bầu cử, Macron tin rằng dân Pháp đã chọn ông làm tổng thống thì sẽ cho phong trào En Marche của ông đủ đa số ở quốc hội để cải cách nước Pháp. Điều đó không có gì bảo đảm, vì trên 50% cử tri bầu cho Macron với mục đích ngăn chặn Le Pen. Thăm dò mới nhất cho thấy 61% dân Pháp không muốn ông Macron có đa số tuyệt đối trong quốc hội tương lai.

Đảng Cộng hòa lạc quan vì nghĩ rằng ứng cử viên François Fillon của họ bị loại vì lem nhem tiền bạc, nhưng tư tưởng hữu phái (tự do kinh tế, chống bao cấp đưa tới ỷ lại, cứng rắn với Hồi giáo, dùng biện pháp mạnh để cải cách đất nước) hiện chiếm đa số.

Cực hữu – FN nghĩ Le Pen thua vì lơ mơ về kinh tế, bất nhất về chuyện ra hay ở lại Liên minh châu Âu, để lộ một khuôn mặt đáng ghét trong buổi tranh luận ngay trước cuộc bầu cử; nhưng vấn đề họ nêu ra (nạn di dân, hiểm họa “Hồi giáo hóa” nước Pháp, tác hại của toàn cầu hóa) vẫn là mối bận tâm hàng đầu của dân Pháp.

Nhóm cực tả của Melenchon (19%) thì tin rằng sẽ thu được một lượng phiếu đông đảo của những người bất mãn trước sự lộng hành của thế lực tài phiệt Tháng Sáu.

Người ta sẽ chứng kiến một khuôn mặt chính trị hoàn toàn mới, chưa hề thấy ở nước Pháp. Quốc hội sẽ gồm những mảnh vụn, không ai tưởng tượng mặt mũi sẽ như thế nào.

Tình trạng đó rất thường ở Đức, Hà Lan hay Bắc Âu: không đảng nào chiếm đa số thì người ta thỏa hiệp với nhau để đi tới một đa số. Nhưng nước Pháp chưa có thói quen đó, chưa có văn hóa thỏa hiệp chính trị.

Câu hỏi đầu tiên là Macron sẽ có được đa số ở quốc hội không, hay có đủ khôn khéo tìm một thỏa hiệp để bổ nhiệm thủ tướng thi hành chính sách của ông ta hay không.

Cuộc bầu cử dân biểu tháng tới sẽ gay go và sôi nổi. Hoặc Macron có đủ đa số để thực hiện cải cách, hoặc thiểu số – trở thành vua không ngai.

Macron muốn gì?

Người Pháp có thói quen xếp loại chính khách thuộc phe tả hay phe hữu. Macron nói mình không thuộc phe tả lẫn phe hữu. Hay đúng hơn, ông có khuynh hướng tả vì từng làm bộ trưởng kinh tế thời Tổng thống Hollande (đảng Xã hội) nhưng có quan điểm thực tiễn, không bị ý thức hệ trói buộc. Ông ta nói biện pháp nào tốt là áp dụng, khỏi cần biết tả hữu.

Nước Pháp bế tắc vì ý thức hệ gò bó. Người ta dùng chữ social libéral (theo chủ nghĩa kinh tế tự do, nhưng có khuynh hướng xã hội) để nói về Macron.

Những người theo Macron lập đảng là những người đến từ các đảng phái, cả hữu lẫn tả, thất vọng vì đường lối sinh hoạt của chính giới Pháp, hay những người chưa bao giờ hoạt động chính trị. Đa số trong các buổi meeting của Macron là những khuôn mặt trẻ, có trình độ học vấn tương đối cao, thích ứng với thời đại mới mà Macron muốn cải tổ nước Pháp. Khác với những chính khách bi quan, Macron tin rằng nước Pháp có đủ tiềm năng để ra khỏi hiện trạng bế tắc với điều kiện phải thích ứng.

Macron nghĩ muốn cải cách, canh tân nước Pháp, phải đặt trọng tâm vào giáo dục. Ông ta sẽ dành ưu tiên về ngân quỹ và nhân lực cho giáo dục, nhất là bậc tiểu học, nguồn gốc của bất công khi trẻ em được theo học ở một trường học tốt hay trường học dở trong những khu lao động.

Để cải cách nước Pháp, Macron không đi con đường mà ông cho là vô trách nhiệm của phe tả (làm việc 35 giờ/tuần hay ít hơn, tăng lương, về hưu sớm, trợ cấp dưới mọi hình thức, gia tăng hàng ngũ công chức, thâm thủng ngân sách, chi nhiều hơn thu…).

Cũng không dùng những biện pháp mạnh, thắt lưng buộc bụng như François Fillon của đảng Cộng hòa. Fillon muốn giảm 500.000 công chức, Macron nói chỉ giảm 120.000 (nước Pháp, với dân số 66 triệu, có số công chức ngang với Hoa Kỳ).

Fillon muốn giảm chi 100 tỉ euro mỗi năm để dần dần đi tới quân bình ngân sách, Macron 60 tỉ.

Nước Pháp vô địch về thuế (với… 250 loại thuế và phí) gây khó khăn cho các xí nghiệp. Fillon hứa giảm 50 tỉ tiền thuế, Macron 20.

Fillon chủ trương bỏ tuần lễ làm việc 35 giờ, Macron nói để cho mỗi xí nghiệp tự quyết định, với sự đồng ý của chủ, thợ và nghiệp đoàn.

Trái với Fillon, muốn đòi mồ hôi nước mắt của dân Pháp để cải cách, để nước Pháp có hy vọng bắt kịp nước Đức láng giềng, Macron nghĩ phải cải cách trên mọi phương diện, nhưng những biện pháp quá mạnh sẽ làm gãy guồng máy, gây xáo trộn trong một quốc gia vốn đã chia rẽ, đối nghịch.

Nếu có đa số ở quốc hội, việc đầu tiên Macron làm là cải tổ Luật Lao động, cho các xí nghiệp tự do hơn trong việc tuyển lựa cũng như sa thải, một trong những chìa khóa để giải quyết nạn thất nghiệp, thế nhưng đó cũng là cơ hội để các nghiệp đoàn đổ xuống đường. Macron hứa sẽ cải cách thể chế hưu bổng, cho đơn giản và công bình hơn, nhưng đó cũng là cơ hội cho đình công bãi thị.

Nước Pháp có hàng trăm chế độ hưu bổng khác nhau, với đủ loại ưu đãi, quà của các chính phủ muốn mua phiếu và không ai muốn đụng tới ưu đãi mình đang hưởng.

Những người quen biết Macron nói ông ta trẻ, bề ngoài thân thiện, tươi cười, nhưng là một người có cá tính mạnh, không nhân nhượng.

Macron tốt nhiệp ENA (Quốc gia Hành chính) và Sciences Po (Khoa học Chính trị), hai đại học uy tín, nơi đào tạo giới lãnh đạo nước Pháp – nhưng cũng là đệ tử của triết gia Paul Ricoeur; làm ngân hàng nhưng sính văn học nhờ bà vợ giáo sư văn chương.

Trong những bài phỏng vấn, ông ta nhắc tới các nhà văn nhiều hơn là các chính trị gia. Macron đề cao nỗ lực, khả năng làm việc, giá trị của tiền bạc, trong một nước coi chuyện nghỉ hè quan trọng hàng đầu, coi những người thành công tài chính là chuyện phải giấu giếm.

Từ bản lĩnh tới phương tiện hành động

Muốn cải cách, nước Pháp cần một nhà lãnh đạo có bản lĩnh, có phương tiện chính trị.

Về bản lĩnh, Macron đã chứng tỏ ông ta là người có cá tính mạnh, biết mình muốn gì. Được bổ nhiệm bộ trưởng kinh tế, Macron từ chức sau vài tháng vì thấy guồng máy chính trị Pháp quá lỗi thời, quá nặng nề.

Macron lập phong trào En Marche, ứng cử tổng thống. Chuyện điên rồ trong một nước muốn làm chính trị phải theo những đường mòn: gia nhập một đảng lớn, leo từ dưới lên trên, ứng cử cấp địa phương, ứng cử dân biểu, tranh giành một ghế thứ trưởng, bộ trưởng để khi tuổi đã xế chiều, đã bầm dập, thân thể đầy dấu vết binh đao, nhòm ngó cái ghế thủ tướng hay tổng thống.

Macron đã làm tất cả những chuyện đó trong… một năm. Chuyện khó tin, nhưng có thực. Người khác không dám nghĩ tới, Macron đã làm.

Nhưng có bản lĩnh không đủ, còn phải có phương tiện chính trị. Nếu không có đa số ở quốc hội, hay không kết hợp nổi một khối đa số, Macron sẽ chỉ là một tổng thống danh nghĩa.

Trước mắt Macron, hàng trăm vấn đề phải giải quyết, đòi hỏi sự quyết tâm của chính quyền, thái độ của nghiệp đoàn và tinh thần công dân của mỗi người.

Vấn đề số 1 là nạn thất nghiệp kinh niên. Tỷ số thất nghiệp ở Pháp trên 10% (25% trong giới trẻ) gấp đôi tỷ số thất nghiệp ở Đức, Hà Lan hay các nước Bắc Âu.

Tại sao Pháp không giải quyết nổi nạn thất nghiệp, từ chính phủ này tới chính phủ khác? Đây là một thí dụ điển hình cho thấy cái bế tắc của xã hội Pháp: Lỗi tại mọi tầng lớp.

Lỗi của nhà cầm quyền: không có một chính sách huấn nghệ hữu hiệu, mặc dù ngân sách huấn nghệ lớn nhất thế giới tính trên đầu người.

Lỗi tại các nghiệp đoàn: chống lại bất cứ giải pháp nào tìm cách đơn giản hóa việc tuyển dụng và sa thải nhân viên. Các xí nghiệp không dám tuyển dụng, sợ không thể sa thải khi hoạt động giảm bớt.

Lỗi tại người dân: không chịu thích ứng, học nghề mới, chỉ kiếm việc ở gần nhà, không chịu làm việc nặng nhọc: 300.000 việc làm trong ngành xây dựng; tiệm ăn, khách sạn không kiếm ra nhân viên trong một nước có 10% thất nghiệp.

Lỗi tại hệ thống: người thất nghiệp Pháp lãnh trợ cấp cao hơn, lâu hơn, dễ dàng hơn ở các nước láng giềng. Một người đi làm lương ít có lợi tức nhỏ hơn một người thất nghiệp nhận đủ mọi hình thức trợ cấp.

* * *

Einstein nói: mỗi lần đạt tới một khám phá, thực hiện một tiến bộ, phải tự hỏi tiến bộ đó có tính cách nhân bản hay không. Đó là vấn đề nan giải của cả thế giới, của mỗi quốc gia, của mỗi người, không phải chỉ của nước Pháp.

Khi nào những vấn đề đó chưa có giải pháp, sớm muộn gì FN của bà Le Pen cũng nắm chính quyền ở Pháp, thế giới sẽ bị cai trị bởi những nhóm mị dân, chế ngự bởi chủ nghĩa dân tộc quá khích như lịch sử đã chứng minh, sẽ đưa tới khủng hoảng kinh tế, bất ổn chính trị, hận thù, xung đột giữa các quốc gia.