Sau hai năm căng thẳng giữa hai nước Trung Quốc và Nhật, các cuộc gặp cấp cao đều bị ngưng, vào ngày 10-11 tại Bắc Kinh, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lần đầu tiên đã gặp Thủ tướng Nhật Shinzo Abe bên lề Hội nghị thượng đỉnh APEC. Đây là cuộc gặp gỡ đầu tiên từ khi hai nhà lãnh đạo này nhậm chức. Cuộc gặp chỉ kéo dài trong vòng 25 phút tại đại lễ đường nhân dân được Thủ tướng Nhật Shinzo Abe miêu tả như “những bước đầu tiên” hướng đến việc thiết lập mối quan hệ đôi bên đều có lợi dựa trên những lợi ích chiến lược chung. Hai nước bắt đầu kình địch nhau từ khi Nhật quyết định quốc hữu hóa quần đảo Senkaku do Nhật kiểm soát từ năm 1895 mà Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền dưới tên gọi Điếu Ngư.
Chủ tịch Tập Cận Bình đón tiếp Thủ tướng Shinzo Abe một cách lạnh nhạt với hình ảnh chụp hai nhà lãnh đạo miễn cưỡng bắt tay và không nhìn nhau. Xã luận của tờ Hoàn Cầu thời báo cho biết: “Từ nay đến lượt Nhật Bản phải quyết định xem có thể tái sinh được mối quan hệ Trung – Nhật hay không”.
Xã luận mang tựa đề “Shinzo Abe phải giữ lời” và cảnh cáo mọi chuyến viếng thăm đền tử sĩ Yasukumi của Thủ tướng Shinzo Abe đều có thể ảnh hưởng xấu đến tiến trình hòa giải vừa mới bắt đầu vào tuần qua. Trên thực tế thì ông Abe chẳng hứa hẹn gì về chuyện này cả.
Cuộc gặp trên giữa hai lãnh đạo Trung – Nhật là kết quả của nhiều hành động ngoại giao từ phía Nhật. Ngày 8-11, ngoại trưởng hai nước đã gặp nhau và một thỏa thuận gồm “bốn điểm đã được thông qua. Hai nước nhất trí thi hành một cơ chế quản lý khủng hoảng và tránh mọi leo thang căng thẳng”.
Tokyo muốn có một cuộc hội kiến nhưng lại không muốn có điều kiện tiên quyết.Thỏa thuận cũng đã ghi nhận khác biệt quan điểm trên hồ sơ tranh chấp đảo Senkaku/Điếu Ngư.Tuy Tokyo có phần nhượng bộ nhưng vẫn “không công nhận có tranh chấp chủ quyền biển đảo” như Bắc Kinh mong muốn.Thủ tướng Nhật Shinzo Abe đã phát biểu trên truyền hình Nhật hôm đầu tuần qua rằng “thỏa thuận trên không có nghĩa là Nhật thay đổi thái độ về chủ quyền”.
Căng thẳng ngoại giao đã làm hai nước phải trả giá đắt về kinh tế: vào năm 2013, trao đổi mậu dịch giảm 6,5%. Một số du khách Nhật không dám du lịch đến Bắc Kinh do sợ người Trung Quốc trút giận lên du khách Nhật.
Đầu tư trực tiếp Nhật vào Trung Quốc giảm 43% từ tháng 1 đến tháng 9-2014.Chủ tịch một liên đoàn giới chủ Nhật nhận định cuộc gặp thượng đỉnh lần này là một bước tiến quan trọng. Nhiều nhà công nghiệp Nhật, đặc biệt trong ngành sản xuất xe hơi được xem như bị phạt trên thị trường Trung Quốc.
Nhật báo Nhật Asahi nhận định “vẫn còn quá sớm để biết được quan hệ song phương tiến triển theo hướng tốt hay không. Tuy nhiên, cả hai có thể đồng tồn tại và tìm thấy thịnh vượng chung mặc dù các tranh chấp vẫn còn đó”.
V.Đ
