Trong bối cảnh lạm phát đang suy giảm mạnh (năm tháng đầu năm chỉ tăng 8,5% so với 18,7% của năm trước), tình hình sản xuất kinh doanh trầm lắng và vẫn còn nhiều doanh nghiệp tư đang ngấp nghé bờ vực phá sản, tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2012 giảm thấp hơn nhiều so với con số kỳ vọng là 6,1% trước đây (theo dự báo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là 5,2%, còn theo báo cáo của Ngân hàng HSBC là 5,1%), nguy cơ suy thoái đang như lưỡi gươm Damoclès treo lơ lửng trên nền kinh tế khi tồn kho hàng hóa và tình trạng mất công ăn việc làm đang có chiều hướng gia tăng nguy hiểm, quyết định của Ngân hàng Nhà nước giảm trần lãi suất huy động của các ngân hàng thương mại từ 11%/năm xuống còn 9%/năm được cả giới doanh nghiệp, ngân hàng, các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước, các tổ chức tài chính quốc tế đón nhận như một tín hiệu lạc quan, làm lóe lên tia hy vọng cho viễn cảnh phục hồi kinh tế.
Động thái giảm lãi suất của Ngân hàng Nhà nước hiện nay cho thấy các nhà lãnh đạo tiền tệ Việt Nam đã nhận thức được nguy cơ và đang quyết tâm thực hiện những điều cần làm nhằm tạo điều kiện giảm chi phí tài chính cho các doanh nghiệp Việt Nam, giúp họ có thể tồn tại trong hoàn cảnh khó khăn hiện nay. Tuy nhiên, phải chăng quyết định đưa mức lãi suất xuống dưới 10%/năm đã đến khá muộn màng? Về vấn đề này, có nhiều ý kiến khác nhau. Một số nhà phân tích cho rằng nếu việc giảm lãi suất được thực hiện sớm hơn và mạnh mẽ hơn, có thể đã không xảy ra tình trạng doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ chết hàng loạt trong năm 2011 và vào những tháng đầu năm 2012. Vào thời điểm hiện nay, giảm lãi suất như một bát nước đến muộn không thể cứu được những doanh nghiệp đang chết khát. Ông Lê Anh Tuấn, Giám đốc Nghiên cứu của Dragon Capital có một cái nhìn khác hơn, ông cho rằng: “Ngân hàng Nhà nước đã đúng khi không giảm lãi suất nhanh trong ba tháng của năm 2012 vì lạm phát quý I lúc đó còn rất cao, đến 14,2%. Đến tháng 5, lạm phát giảm xuống mức 8,4% và kỳ vọng đến tháng 6 lạm phát trong sáu tháng đầu năm sẽ về mức gần 7%. Lạm phát trong nước đang trên chiều giảm rất mạnh, thêm vào đó, một số nước khác còn đang lo lắng về giảm phát. Do đó, việc giảm mạnh lãi suất vừa qua của Ngân hàng Nhà nước, theo tôi, là hợp lý”. Hai cái nhìn khác nhau cho thấy các nhà kinh tế luôn có những quan điểm khác nhau về giải pháp kinh tế vĩ mô và về các mục tiêu ưu tiên của chúng. Có người cho rằng chống lạm phát ưu tiên hơn việc cứu sống các doanh nghiệp vì sản xuất kinh doanh rồi sẽ phục hồi khi giá cả ổn định trong lâu dài, có người cho rằng sự sống còn của doanh nghiệp, công ăn việc làm của người lao động mới là mục tiêu quan trọng hơn hết của các biện pháp kinh tế vĩ mô, dù ngắn hạn hay lâu dài.
Việc được chủ động ấn định lãi suất huy động dài hạn sẽ giúp các ngân hàng chủ động hơn trong việc huy động nguồn tiền dài hạn từ trong khu vực dân cư . Ảnh T.T
Nhưng điều có ý nghĩa hơn bên cạnh việc giảm lãi suất trần huy động ngắn hạn chính là quyết định mạnh dạn của Ngân hàng Nhà nước thực hiện tự do hóa thị trường lãi suất bằng việc dỡ bỏ trần lãi suất cho các khoản huy động tiết kiệm dài hạn của các ngân hàng thương mại. Kể từ nay, các ngân hàng được chủ động ấn định một mức lãi suất cạnh tranh cho việc huy động nguồn vốn trung và dài hạn mà không e ngại bị “huýt còi” từ Ngân hàng Nhà nước. Quyền chủ động ấn định lãi suất sẽ giúp hệ thống ngân hàng cung cấp những sản phẩm tiết kiệm dài hạn đa dạng với những mức lãi suất khác nhau tùy kế hoạch huy động cho vay của mỗi ngân hàng, và nhất là tùy dự báo riêng biệt của mỗi ngân hàng về sự tiến triển trong tương lai của các yếu tố kinh tế vĩ mô.
Ngay khi Ngân hàng Nhà nước vừa cho phép tự do hóa lãi suất dài hạn, các ngân hàng đã có những áp dụng khác nhau: Tại các ngân hàng Ngoại thương Việt Nam, Đầu tư Phát triển (BIDV), Ngân hàng Á Châu (ACB), Đông Á, SeABank, Nam Á, Sacombank, VPBank, lãi suất huy động VND các kỳ hạn dài đều cao hơn các kỳ hạn ngắn, thể hiện một phương pháp bài bản và một dự báo ổn định về lãi suất trong tương lai, khác với trước đây khi các ngân hàng này huy động tiết kiệm kỳ hạn dài với mức lãi suất còn thấp hơn kỳ hạn ngắn. Ngược lại, tại VietinBank, Techcombank…, lãi suất huy động VND lại xuống thấp ở các kỳ hạn dài, lãi suất tiết kiệm kỳ hạn sau 12 tháng hoặc từ 24 tháng được ấn định thấp hơn các kỳ hạn ngắn, điều này có nghĩa là các ngân hàng này dự báo lãi suất có thể sẽ giảm thêm nữa trong tương lai. Có ngân hàng như Ngân hàng Phương Tây (Western Bank), lãi suất huy động vẫn ở mức 8,8%/năm được áp dụng cho tất cả các kỳ hạn từ 1-36 tháng, điều này có nghĩa là họ muốn tập trung huy động kỳ hạn ngắn, không muốn mở ra huy động kỳ hạn dài vì sợ rủi ro trong tương lai.
