Với đôi vợ chồng nghệ sĩ Síu Phạm – Jean-Luc Mello, cuộc triển lãm có tên “Đồng hành – ghế và gió” (tại gallery Tự Do, 53 Hồ Tùng Mậu, Q.1, TP. Hồ Chí Minh, từ 5-4 đến 30-4) là thêm một lần họ đồng hành trong hội họa dù rằng họ đã đi bên nhau suốt bao năm qua trong nghệ thuật và trong cuộc đời riêng.
Cuối năm 2012, đầu năm 2013, tại phố cổ Hội An, nơi Síu Phạm và Jean-Luc Mello đang sống và làm việc với những dự án điện ảnh, đôi vợ chồng nghệ sĩ đã có triển lãm chung “Tạo hình và tạo bóng”, qua đó họ cho thấy khuynh hướng cũng như kỹ thuật tạo hình của mỗi người gần như là đối lập: nếu người chồng “tạo hình” bằng mực trên giấy bồi nhiều lớp với màu sắc có phần rực rỡ thì người vợ lại “tạo bóng” bằng chất liệu phấn tiên trên toile với những hình thể mờảo như “cái bóng của một người đi trên đường” như lời bà.
Ở triển lãm “Đồng hành – ghế và gió”, Jean-Luc Mello tiếp tục những thể nghiệm tranh giấy với kỹ thuật bồi nhiều lớp thật công phu mà chỉ người bạn đời của ông mới diễn đạt được chính xác: “Là người gốc Ý, theo quan niệm của dòng nghệ thuật “arte di poverti”, anh chỉ dùng những chất liệu sơ sài, đời thường làm nghệ thuật… Nếu giấy xuyến chỉ mà anh thường dùng làm nền tảng để mời gọi mực tàu thì những hình ảnh trên các lớp giấy là từ kỹ thuật số hiện đại, với màu sắc được rút tỉa từ giấy cúng, giấy vàng mã cũ của Việt Nam… Sau đó, acrylic được thêm vào, tạo những hiệu quả khác nhau. Công việc bồi những lớp giấy được thực hiện bằng những lớp véc-ni cùng với các loại keo, cồn và sữa, tạo ra một loại tranh giấy vừa trong suốt lại vừa đục mờ nhưng rất cứng cáp, khiến việc treo tranh trở nên dễ dàng”.
Quả là mười ba bức tranh giấy có khổ dọc kiểu tranh thủy mặc Trung Hoa của ông Mello thật phẳng phiu, cứng cáp dù chúng chỉ được nẹp rất sơ sài với một mảnh gạch ống đỏ treo bên dưới để tranh không bị xê dịch vì gió. Màu sắc cũng không còn rực rỡ mà chìm khuất dưới các lớp giấy, làm nền cho những hình ảnh giản lược về tạo hình, không khỏi gợi liên tưởng đến tranh Thiền tông.
Trong khi đó, mười hai tranh acrylic trên toile của Síu Phạm là một bước xa hơn nữa của kỹ thuật “tạo bóng”; những tự họa chân dung và những bóng người trở về (quê nhà chăng?) chỉ còn “mờ mờ nhân ảnh”, những chiếc ghế vắng người ngồi như một nỗi buồn quạnh quẽ, một nỗi cô đơn mãi mãi của kiếp người cho dù (bạn hay ta) có đồng hành với ai đi nữa trong cuộc đời này, bởi rốt cuộc thì Trăm năm còn có gì đâu/ Chẳng qua một nắm cỏ khâu xanh rì (thơ Nguyễn Gia Thiều).
Sinh năm 1943 tại Thụy Sĩ, Jean-Luc Mello là giáo sư ngành in ấn nghệ thuật và thiết kế tại Trường Mỹ thuật Ecal ở Lausanne. Ông bắt đầu vẽ tranh từ năm 18 tuổi đến nay và đã triển lãm tại Paris, Genève, Lausanne, Neuchâtel trong những năm 1990-2009. Ông kết hôn với Síu Phạm năm 1990 và đã cùng bà thực hiện nhiều phim tài liệu tại Thụy Sĩ. Yêu nét thơ mộng và nếp sống hiền hòa của Hội An, đôi vợ chồng đã về đây sinh sống và làm phim từ năm 2009. Họ đã hoàn thành hai bộ phim truyện Đó… hay đây? (tại Hội An, 2010) và Homostratus – Căn phòng của mẹ (tại TP. Hồ Chí Minh, 2012).
Síu Phạm (Phạm Thị Nhung) sinh năm 1946 tại Hà Nội, từng theo học Trường Mỹ thuật Gia Định và học vẽ với họa sĩ Ngọc Dũng tại Sài Gòn. Định cư tại Thụy Sĩ từ năm 1983. Tác giả và đạo diễn sân khấu kịch hình thể tại Lausanne (1997-2008). Tranh của bà đã được triển lãm tại Genève, Lausanne, Berne, Washington DC, Paris, Saint-Julien (Pháp) và TP. Hồ Chí Minh.
- Như Hoa
