Cách Edinburgh vài km về phía Nam (Scotland), ngôi làng Gilmerton đối với nhiều người vẫn là tâm điểm của một bí ẩn xoay quanh việc xây dựng một loại bunker thời Trung cổ. Cái hang này gồm có 6 phòng và được đào bằng tay người trong cát kết hiện nay vẫn còn bí ẩn về thiết kế và sử dụng.
Về mặt chính thức, người ta gán sản phẩm này cho một người thợ rèn tên Paterson sống vào đầu thế kỷ 18. Tuy nhiên thật khó mà tin rằng chỉ một người duy nhất là người tạo ra cái hang. Giả thuyết về những hiệp sĩ Đền Thờ (Knights Templar), hội Hellfire hay hội Tam Điểm thường được gợi đến, nhưng là thế nào?
Tình hình
Gilmerton nằm cách Edinburgh 5km về phía Nam. Đó là một ngôi làng nhỏ của thợ mỏ và nông dân khoảng 1.000 cư dân, hiện nay được nhập vào thủ đô. Gilmerton có từ thế kỷ 16 nhưng những văn bản đầu tiên liên quan đến ngôi làng xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1786, khi John Ainlie vẽ ra một tấm bản đồ của ngôi làng khi chỉ rõ một cái hang dùng để làm nơi trữ than. Cho dù địa điểm đó được người bản xứ biết rõ, nó bắt đầu khơi dậy óc tò mò của người dân về sự xây dựng của nó.
Lịch sử
Chính vào năm 1786, người ta nhắc đến lần đầu tiên về cái hang với sơ đồ của ngôi làng được thực hiện bởi John Ainslie. Phải chờ đến cuối thế kỷ 19 để viên trợ lý của Bảo tàng Edinburgh là F.R.Coles quan tâm đến. Ông trải qua 3 ngày 3 đêm tại đấy để tìm hiểu nhiều hơn và có thể khai mở bí ẩn của nó. Ông đăng một bài viết trên báo Scotsman vào năm 1906, trong đó ông đưa ra giả thuyết rằng quả thật Paterson là người tạo ra Gilmerton Cove, nhưng nói thêm rằng ông không tin vào sự xây dựng mà không có sự trợ giúp từ bên ngoài. Vào năm 1935, Gilmerton thoát được việc xây dựng một phi trường tại đấy.
Đến năm 1970, một loạt nghiên cứu làm lộ ra một mạng lưới dẫn nước chạy dọc theo hành lang chính. Cuối cùng, vào năm 2002, khi dọn dẹp địa điểm, các nhà khảo cổ khám phá ra một gian phòng bị chặn lấp do sụt lở đất. Nhưng không thể dọn dẹp vì có thể làm sập phần phía trên, nơi có một con đường của làng đi qua. Khám phá ra gian phòng này làm dấy lên hàng loạt tin đồn ít nhiều có căn cứ về cách sử dụng Gilmerton Cove.
Giả thuyết về các hiệp sĩ Đền Thờ, lối đi bí mật đến tận lâu đài Craigmillar, hội Covenanters, một nhà giam dành cho các địch thủ của Công tước Buccleuch hay hội Hellfire được đưa ra. Tóm lại mọi người đều có giả thuyết của riêng mình. Sau 4 năm để củng cố cái hang, hội đồng Edimbourg quyết định mở cửa cho du khách vào năm 2003.
Cái hang
Gilmeton Cove là một loạt hang tròn được đào tay. Một chuỗi phòng nằm đây đó dọc theo hành lang nằm sâu vài mét dưới đất. Người ta xuống đấy qua một ngôi nhà nhỏ của thợ mỏ nằm trên một con đường chính. Sau khi xuống một cầu thang đẽo trong đá, người ta đến tầng hầm. Nó gồm 3 gian phòng khá rộng, có lẽ được dùng làm phòng ngủ, 3 nhánh với những cái bàn và băng ghế đẽo trong đá và 1 ống khói lớn gần bệ cầu thang. Trên một cái bàn, 2 lõm nhỏ được đào, khiến người ta nghĩ đến một loại chậu. Trong nhiều chỗ người ta có thể nhận ra những hình vẽ nhỏ thể hiện các dấu hiệu khác nhau. Theo một vài nghiên cứu, dường như 3 gian phòng có cửa bằng gỗ hiện nay đã biến mất.
Người thợ rèn Paterson
Theo một nguồn tin đáng tin cậy, người ta biết rằng George Paterson đã ngụ ở đấy từ năm 1719 đến năm 1737. Ông ta đã sử dụng các hang đó như chỗ ở và nơi làm việc. Chính thức thì ông là người sáng tạo ra Gilmerton Cove mà ông đã thiết kế giữa các năm 1719 và 1724. Chỉ có điều thật khó mà tin rằng một người đơn độc đã có thể đào tay mê cung đó trong vòng 5 năm. Theo nhiều kỹ sư và kiến trúc sư, phải mất ít nhất 10 năm làm việc mỗi ngày để đạt được kết quả đó.
Chẳng những để đào, còn để đổ bỏ đất đá. Một vấn đề khác cũng to tát: đó là rất phức tạp để có thể hành nghề thợ rèn trong một nơi không có lỗ thoát hơi hay thông gió trực tiếp nào. Dù có những giếng trời ánh sáng sau đó đã bị lấp, sức nóng rất ghê gớm. Người ta biết rằng Paterson bị nghi ngờ cung cấp rượu vào ngày lễ Sabbath. Điều này bị ông ta chối bỏ vì ông ta khóa cửa hang mỗi lân đi nhà thờ. Nhưng nhiều mùi hương thoát ra ở các giếng trời khiến người ta suy luận rằng ông đã chưng cất rượu bên trong.
Từ đó, có nhiều khả năng ông dùng nơi đó làm quán rượu một cách không chính thức. Các bàn và ghế đẽo trong đá sẽ là bằng chứng. Bởi vì kể cả với một gia đình, ngươi ta không thấy nhu cầu cần đến 3 cái bàn. Còn cuộc sống của ông từ năm 1737 vẫn còn mờ ám. Người ta không tìm thấy vết tích gì của người này hay của gia đình ông ta sau năm đó. Nhiều lời đồn cho rằng ông ta dược chôn cất bên trong hang.
Các chủ nhân khả dĩ của cái hang
Những người ký hiệp ước (Covenanter): Đó là kẻ thù của nền quân chủ từ năm 1683. Quả thật vào thời đó họ đã ký một thỏa ước để khẳng định sự đối kháng với nền quân chủ trong các vụ việc của Giáo hội Trưởng lão Scotland. Các giáo chức trưng ra quyền linh thiêng cho họ có cảm giác là lãnh đạo tinh thần của Giáo hội Scotland và nhất là Chúa đã cho họ quyền năng lãnh đạo. Sự đàn áp tiếp theo đó đặc biệt dữ dội và những Covenanter bị xã hội Scotland cấm. Họ bị buộc phải trốn lánh để cử hành các cuộc lễ hay thánh lễ. Do vậy người ta cho rằng cộng đồng này đã dùng cái hang để tụ họp hay làm những cuộc lễ bí ẩn.
Các hiệp sĩ Đền Thờ: Sau khi họ bị Đức Giáo hoàng cấm, nhất là do tài sản mà họ tích tụ được, dường như phần lớn các hiệp sĩ đã đi đến những hòn đảo nước Anh. Hơn nữa có nhiều mối dây giữa các hiệp sĩ và nước Scotland, nhất là với nhà thờ Rosslyn (được nhắc đến trong tiểu thuyết Mật mã Da Vinci của Dan Brown). Quả thật, có nhiều câu ghi chú làm người ta liên tưởng một cách kỳ lạ đến dấu vết của các Hiệp sĩ Đền Thờ trong hang. Hơn nữa, một cái hang đầy đất đá vụn còn bị chắn bên trong hướng thẳng đến nhà thờ Rosslyn. Vấn đề là chưa thể dọn dẹp nó vì lý do an toàn. Chẳng những có thể làm sập con đường phía trên và tất nhiên là phá hủy một phần cái hang.
Hội Hellfire: Được thành lập năm 1740 bởi sir Francis Dashwood, thật ra là một câu lạc bộ dành cho quý ông đến uống rượu, gặp gỡ phụ nữ và ca hát. Nhưng một vài lời đồn nói đến sự trụy lạc và nhất là hiến tế tôn giáo. Người ta kể rằng có nhiều nhân vật có ảnh hưởng trong Quốc hội Scotland là thành viên của cái câu lạc bộ mờ ám này. Châm ngôn của câu lạc bộ: “Hãy làm điều bạn muốn”. Cho dù đa số những cuộc gặp gỡ diễn ra tại tu viện Medmenham cách đấy vài kilômét, dường như rất có thể các cái hang cũng có thể được dùng cho những cuộc gặp gỡ thân mật hơn.
Vì sao có quá nhiều bí ẩn?
Bi ẩn này vẫn còn nguyên vẹn vì rất khó để tính niên đại một cái hang, trái với một kiến trúc có thể để lại khá đủ dấu vết với kiểu cách, chất liệu sử dụng hay những bản viết. Hơn nữa, từ lâu nó được dùng để tích trữ than, điều này lại càng làm tăng thêm các vấn đề về niên đại. Còn về việc sử dụng: ngoại trừ Paterson và việc trữ than, điều này vẫn còn bí hiểm. Thiết kế của nó giống với một điểm gặp gỡ hơn là thứ khác, với những cái bàn và ghế đẽo trong đá. Hơn nữa, một chiếc bàn có một đầu cong được đẽo lõm khiến người ta có thể nghĩ đến một bình nước thánh. Cuối cùng, có những dấu hiệu mà nhiều người kết hợp với các nhóm tôn giáo, hội Tam Điểm hay thác loạn.
Lời giải thích khả dĩ
Theo một số chuyên gia quan tâm đến vấn đề, dường như cái hang có thể đã được đào vào đầu thế kỷ 17. Người ta biết rằng than được khai thác với số lượng lớn vào thế kỷ 18 với cuộc cách mạng công nghiệp, nhưng khoáng sản đã được sử dụng từ thế kỷ 16 để sưởi ấm và sự khai thác không ở quy mô lớn. Do vậy, người ta suy đoán rằng nơi này chứa than đã được khai thác vào đầu thế kỷ 17.
Điều này có thể giải thích những hốc ở đây đó tại hành lang chính. Nhưng số lượng ít trong hang có lẽ không cho phép một sự khai thác về lâu dài, và có lẽ nó đã bị đóng cửa sau vài năm. Pateron đã khám phá ra một cách tình cờ vào một thế kỷ sau đó nên quyết định sử dụng nó cho mục đích riêng và biến mọt phần các hốc đã được đào để có thể làm việc và sinh sống.
- Xem thêm: Những khám phá lạ về khảo cổ
Chỉ có điều nghề rèn ít thông dụng và không nhiều tiền. Thế là ông ta quyết định sử dụng nó để chưng cất rượu một cách bí mật. Phải biết rằng vào năm 1725, chính phủ Scotland đã ban một sắc lệnh hạn chế nghiêm ngặt viêc sản xuất rượu whisky trong nước. Từ đó, rượu được tìm kiếm nhiều và nhu cầu rất cao. Sau đó là bí mật cho đến đầu thế kỷ 19, lúc địa điểm được dành để trữ than.
Kết luận
Khổ nỗi ít có khả năng các hiệp sĩ Đền Thờ có được địa điểm vì hang đó đã được đào sau thời kỳ Thập tự chinh. Còn về cái hang bị sụp chỉ là ngâu nhiên khi nó thẳng với hướng nhà thờ Rosslyn. Ngược lại, việc sử dụng bởi hội Hellfire hay Covenanter có lẽ không mấy kỳ lạ vì cách bố trí nơi đó rất thích hợp cho lợi ích của 2 hội. Cho dù điều này có lẽ chật hẹp cho những hoạt động như thế. Bí ẩn vẫn luôn còn về sự tạo ra và sử dụng cái hang. Có lẽ việc dọn dẹp gian phòng bị sụp sẽ cho chúng ta chút ánh sáng trong tương lai. Nhưng đó lại là một câu chuyện khác, bởi vì công việc có vẻ rất phức tạp.
Việc tham quan cái hang là một thứ tiêu khiển và người ta khuyến khích những ai đến Edimbourg nên làm một vòng đến Gilmerton Cove. Sẽ rất kỳ bí và thật thú vị.
