Kỳ nghỉ tết vừa kết thúc, nhiều doanh nghiệp Việt chuyên xuất khẩu thực phẩm sang châu Âu đã phải gấp rút thay đổi kế hoạch sản xuất, bởi vì giữa tháng 1-2019, Ủy ban châu Âu ra thông báo thêm một số quy định mới liên quan đến hương liệu và một số thành phần thực phẩm. Ngay lập tức, những điều chỉnh trên đã tác động khá mạnh mẽ đến nhiều doanh nghiệp Việt.
Theo ông Trần Việt Anh, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh, để có thể đáp ứng xu hướng thay đổi rào cản kỹ thuật của các nước nhập khẩu và thị hiếu tiêu dùng mới trên thế giới, doanh nghiệp Việt buộc phải chuyển đổi công nghệ sản xuất. Với sản phẩm nhựa, dệt may, da giày…, ngoài những tiêu chuẩn về chất lượng còn phải đáp ứng thêm yêu cầu thân thiện môi trường.
Còn với thực phẩm, nông – thủy hải sản thô hoặc chế biến phải tuân thủ quy định an toàn vệ sinh thực phẩm. Việc tuân thủ quy định này không chỉ dừng lại khâu cuối cùng khi thông quan mà phải được giám sát chặt chẽ từ khâu sản xuất, vận chuyển đến thông quan và tiêu dùng.
Vừa qua, để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu vào thị trường Mỹ, Công ty Nhựa Thái Sơn Nam đã phải đầu tư dây chuyền sản xuất bao bì thân thiện môi trường hoàn toàn mới lên đến 12 triệu USD. Với cùng thị trường xuất khẩu, Công ty CP Sữa Nutifood cũng phải tái đầu tư dây chuyền sản xuất lên đến cả triệu USD để sản xuất sản phẩm sữa.
Trong lĩnh vực dệt may, các doanh nghiệp cũng đang nỗ lực tìm kiếm nguồn vốn vay hỗ trợ để chuyển đổi công nghệ sản xuất nhằm đáp ứng tiêu chuẩn thân thiện môi trường, như giảm thiểu sử dụng nhiên liệu hóa thạch, giảm sử dụng nước, tái chế chất thải phát sinh…
Nhiều ý kiến cho rằng khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp Việt không chỉ là nguồn vốn để đổi mới sản xuất mà còn là thiếu chủ động nguồn nguyên liệu sản xuất. Việc phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu gián tiếp làm giảm khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, do không tận dụng lợi thế thuế suất ưu đãi khi xuất khẩu vào thị trường các nước đã ký kết hiệp định thương mại tự do (FTA) với Việt Nam.
Dễ nhận thấy nhất là trong 16 FTA mà Việt Nam đã ký cũng như đang đàm phán và chờ thông qua, có điểm chung là sản phẩm xuất khẩu chỉ được hưởng thuế ưu đãi khi chứng minh nguồn gốc xuất xứ nguyên liệu sản xuất là nội địa hoặc là của các nước thành viên hiệp định.
Một số FTA cho phép linh hoạt nguồn gốc xuất xứ nguyên liệu sản xuất trong trường hợp thiếu hụt nguồn cung, nhưng chung quy đây cũng chỉ là giải pháp tình thế. Giải pháp bền vững cho doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu vẫn là phải xây dựng được nguồn nguyên liệu sản xuất trong nước.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Trưởng đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh phân tích: “Các FTA mà Việt Nam đã ký kết bao gồm FTA song phương và đa phương, trong nhiều trường hợp FTA đa phương bao trùm cả FTA song phương, nhưng ở FTA song phương thì ngoài những lợi thế mà FTA đa phương cũng có thì một số lợi thế mà chỉ FTA song phương mới có. Do đó, việc tận dụng thế nào để mang lại hiệu quả tốt nhất thì bản thân doanh nghiệp phải tự nghiên cứu, tính đến và áp dụng”.
