Ngày 25/02/2025, hội thảo công bố báo cáo nghiên cứu “Hiện trạng và Tiềm năng Phát triển Điện mặt trời nông nghiệp tại Việt Nam” đã được tổ chức tại thành phố Cần Thơ.
Hội thảo có sự tham dự của các đại biểu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển Nông thôn, các viện nghiên cứu, Sở Nông nghiệp của các tỉnh như An Giang, Đồng Tháp, Ninh Thuận, Sóc Trăng; Đại học Cần Thơ; Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đồng bằng sông Cửu Long, cùng các tổ chức quốc tế OXFAM, GIZ, WWF và các chủ thể mô hình điện mặt trời nông nghiệp.
Sự kiện do Viện Nghiên cứu Thị trường và Thể chế Nông nghiệp (Viện AMI) phối hợp với Viện Môi trường Nông nghiệp (Viện IAE) tổ chức, nhằm giới thiệu mô hình kết hợp sản xuất điện và nông nghiệp, góp phần chuyển đổi năng lượng xanh và hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp.
Lợi ích kinh tế kép
Theo PGS TS Mai Văn Trịnh – Viện trưởng Viện IAE, trong bối cảnh chính phủ đang thúc đẩy mạnh mẽ phát triển năng lượng tái tạo, việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời truyền thống với diện tích đất lớn đã đặt ra không ít thách thức cho sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân. Ông cho biết, mô hình điện mặt trời nông nghiệp ra đời với hướng tiếp cận tích hợp, khi các tấm pin được lắp đặt trực tiếp trên đất canh tác không chỉ tạo ra nguồn điện ổn định mà còn giúp tăng năng suất cây trồng lên gấp đôi.
“Các tấm pin điện mặt trời không làm giảm năng suất mà còn giúp cây trồng tăng gấp đôi, gần như không bị nhiễm sâu bệnh, cho ra sản phẩm có chất lượng cao, đồng đều và mẫu mã đẹp. Đồng thời, mô hình còn tăng khả năng chống chịu cho cây trồng và vật nuôi trước những tác động tiêu cực của thời tiết như ánh nắng gay gắt hay mưa bão”, ông Mai Văn Trịnh nhấn mạnh.
Kết quả ấn tượng
Mô hình đã được triển khai thành công ở nhiều địa phương với những số liệu khả quan. Tại Ninh Thuận, mô hình chăn nuôi gà “hạnh phúc” trên diện tích 400 m² dưới tấm pin mặt trời đã giúp giảm nhiệt độ trong chuồng, từ đó tăng lợi nhuận chăn nuôi lên tới 20 – 30% so với phương pháp truyền thống.
Bên cạnh đó, các trang trại chăn nuôi công nghiệp tại các khu vực Đông Nam Bộ, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng Sông Cửu Long sử dụng hệ thống điện mặt trời lắp trên mái các chuồng nuôi (bao gồm cả các trang trại nuôi dế, trùn quế, lươn) đã ghi nhận mức giảm nhiệt độ vào ban ngày từ 1 – 3°C, tiết kiệm 3 – 4% thức ăn và gia tăng lợi nhuận khoảng 2 – 5%.
Trong lĩnh vực trồng trọt, năng suất nấm tại các trang trại ở Đắk Lắk tăng từ 15 – 20% nhờ hệ thống pin che giảm nhiệt độ, trong khi mô hình trồng đinh lăng kết hợp chế biến sản phẩm tại Ninh Thuận mở ra cơ hội kinh doanh mới, góp phần gia tăng giá trị cho chuỗi sản xuất nông nghiệp.
Thách thức hiện hữu và giải pháp
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường, mô hình điện mặt trời nông nghiệp vẫn đang đối mặt với không ít thách thức cần khắc phục để có thể triển khai rộng rãi. Ông Đỗ Huy Thiệp – Phó viện trưởng Viện AMI cho biết, chi phí đầu tư ban đầu của mô hình hiện nay vẫn còn cao, trong khi cơ chế quản lý đất đa mục đích chưa được hoàn thiện. Thêm vào đó, chưa có nhiều nghiên cứu khoa học xác định loại cây trồng phù hợp dưới tấm pin cũng như mức độ che phủ tối ưu để cây phát triển tốt nhất.
Hiện tại, các trang trại chỉ được phép bán tối đa 20% sản lượng điện sản xuất lên lưới, điều này khiến mô hình chỉ thực sự hiệu quả với những trang trại có nhu cầu sử dụng điện lớn.
Để vượt qua những hạn chế này, các chuyên gia tại hội thảo đã đưa ra nhiều khuyến nghị thiết thực. Các khuyến nghị bao gồm xây dựng các chương trình truyền thông mạnh mẽ, triển khai các điểm mẫu thử nghiệm và xác định danh mục sản phẩm nông nghiệp phù hợp với mô hình điện mặt trời.
Đồng thời, quy trình canh tác chuẩn và xây dựng chiến lược phát triển điện mặt trời nông nghiệp theo từng giai đoạn cần được sớm hoàn thiện, kết hợp với việc cải thiện cơ chế chính sách quản lý đất đai và năng lượng. Sự kết nối chặt chẽ giữa các nhà đầu tư và các chủ thể sản xuất nông nghiệp cũng được coi là yếu tố then chốt để khai thác tối đa tiềm năng của mô hình.
Trong giai đoạn tới, khi hệ thống lưới điện được củng cố và các chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo được hoàn thiện, các dự án điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ dự kiến sẽ được ưu tiên triển khai, mở rộng mô hình ra các vùng có bức xạ mặt trời mạnh và điều kiện hạ tầng thuận lợi.
“Chúng tôi kỳ vọng sẽ có chính sách để thúc đẩy mở rộng mô hình này, vì giá trị mang lại là rất lớn, đáng được khuyến khích phát triển. Từ đó, giúp gia tăng giá trị chuỗi sản xuất nông nghiệp, cải thiện đời sống người nông dân và góp phần vào việc thực hiện cam kết về Net Zero của Chính phủ”, PGS TS Mai Văn Trịnh khẳng định.
