Trong quá trình khẩn hoang miền Nam, bà con ta thường tìm hiểu nhiều và trải nghiệm nhiều loại thực vật phát triển trong tự nhiên, trong đó có loài hẹ nước. Hẹ nước chấm cá rô kho là món ăn quen thuộc ở Đồng bằng sông Cửu Long vào mùa nước nổi.
Thật ra, hẹ nước là một loài rong không chỉ mọc trong ruộng nước mà còn hiện diện ở các kinh mương, đầm nước vùng đất phèn. Hẹ nước có hương thơm rất đặc trưng, cọng dài và ẻo lả nên được gọi một cách dí dỏm là “nuột lạt tình quê”. Ở nơi nước sâu chảy mạnh thì hẹ nước mọc dài có màu xanh đậm và cọng lá to bản hơn, xốp hơn, giòn hơn và thơm hơn hẹ mọc ở đáy mương.
Hẹ nước nhổ về được cắt bỏ phần gốc rễ, rửa sạch, ăn sống như một loại rau, dùng chấm mắm kho, thịt kho và ngon nhất là chấm nước cá rô kho. Cá rô sống trong thiên nhiên kết hợp thật “mặn mà” với cây hẹ nước mọc hoang dại ở các vùng đất phèn trũng, hoang hóa cho bà con nông dân một món ăn dân dã, đặc thù của vùng đất Tây Nam bộ. Cá rô làm sạch, để ráo nước rồi ướp kỹ khoảng 20 phút với muối, nước mắm, đường, tỏi, tiêu, chút bột ngọt… Cá rô kho bằng nồi đất là thích hợp nhất: nồi chậm nóng nhưng khi nóng rồi giữ được lâu, không bị mất mùi thơm, cá ngon nhờ có thêm thời gian thấm gia vị trên bếp. Đặt nồi đất lên bếp, cho dầu ăn và chút đường vào đảo đều. Khi thấy đường ngả màu vàng thì cho cá vào trở đều đến khi cá vàng mặt ngoài mới đổ nước ngập mặt cá rồi kho với lửa riu riu chừng 15 phút. Khi cá đã thấm, nêm nếm gia vị lại để có nồi cá kho mẳn hấp dẫn.
Cá rô thịt dày và ngon, nhiều chất đạm mà ít chất béo so với cá tra, cá trê. Cá rô chiên giòn có thể ăn cả xương, giúp cơ thể tăng can-xi. Theo Đông y, thịt cá rô tính bình, vị ngọt không độc, có ích cho tỳ vị, chữa được các chứng “tràng phong hạ huyết”, tăng khí lực, tạo cảm giác khỏe khoắn cho người thưởng thức. Càng ngon miệng hơn khi ăn các loại rau chấm với nước cá rô kho. Ăn mắm với các loại rau và bông thì bà con ta đã biết đến nhiều, nhưng cái ngon từ hẹ nước chấm nước cá rô kho mới thật đặc biệt, ăn một lần sẽ nhớ hoài.
Ở vùng Hậu Giang, nhiều năm qua người nông dân không chỉ đưa hẹ nước vào bữa ăn mà còn đem bán ở chợ Vị Thanh. Bà con còn tự hào rằng ở dưới ao có độc một loại rau trong mùa nước nổi, chấm loại rau này với mắm kho, cá rô kho ngon hết chỗ chê – đó chính là cây hẹ nước. Mùa nước nổi đã đến, trên mâm cơm đạm bạc của người dân vùng sông nước không thể thiếu những nhánh hẹ nước cùng dĩa cá rô kho.
Thụy Châu
