Ý Lan, sự hoài thai từ trong bụng một người mẹ danh ca và duyên nghiệp lại không đưa chị đến sớm với âm nhạc. Nhưng những vỡ tan, tiếng cười và sự chua chát từ cuộc đời lại mang cho người yêu nhạc một giọng hát mênh mang, giàu nữ tính.
Với nghệ sĩ, cuộc đời âu cũng lạ và lắm điều mà chúng ta gọi là mơ hồ, chỉ có thể cảm và đồng điệu chia sẻ. Ý Lan không được mẹ chỉ dạy nhạc mà chị tự yêu thích và tìm đến đam mê của mình. Ý Lan không xây giấc mơ trên ánh hào quang của cái tên Thái Thanh lẫy lừng, mà lại lưng chừng trong sự nỗ lực của một người con sống trong đại gia đình có truyền thống nghệ thuật. Những năm tháng thành công của mẹ, cũng đủ đầy nước mắt cho tan vỡ hạnh phúc gia đình, hơn ai hết chính Ý Lan sẽ cảm nhận được thấm thía nhất cái gọi là “kiếp cầm ca”. Nhưng duyên tự vận đeo mang, Ý Lan hát và nổi tiếng như một định mệnh. Có lẽ vì không được mẹ khuyến khích nên trong sự khác biệt, Ý Lan đã nuôi dưỡng một tinh thần “phản kháng” mạnh mẽ trong sắc màu giọng hát, cách hát của chị.
Hiếm hoi nghe một lần tác phẩm nổi tiếng của nhạc sĩ Phạm Đình Chương – Người đi qua đời tôi, do cả Ý Lan và Thái Thanh thể hiện mới thấy, giữa hai giọng hát ấy đã sớm tạo nên một định mệnh trong âm nhạc. Có người nói rằng, Ý Lan là bản sao thu nhỏ của Thái Thanh, nhưng trên tất cả những bản thu âm, chúng ta dễ dàng nhận ra Thái Thanh chính là ý niệm miên man trong giọng hát của Ý Lan chứ không nhuốm màu, làm sai khác đi một cá tính âm nhạc như Ý Lan. Cũng hát lại những bài hát rất thành công của người mẹ và nhạc sĩ Phạm Duy, nhưng Ý Lan cho thấy một sự trĩu nặng hơn, giọng ấm hơn, còn với danh ca Thái Thanh, dấu ấn của những ngày còn tươi mới tin tưởng vào nghệ thuật vẫn phần nào làm cho màu giọng của nữ danh ca này sáng hơn.
Ý Lan có một sự nghiệp âm nhạc dài có khi còn hơn cả giấc mộng chị đang mơ tới. Người ta yêu mến Ý Lan chỉ vì Ý Lan, nhưng cũng có thêm một lý do nữa là vì bóng dáng Thái Thanh thấp thoáng trong dáng điệu, cách phát âm và ngôn từ chuyển điệu khi Ý Lan phát biểu một điều gì. Tạo hóa đã làm nên những kỳ tích trên số phận con người, và Ý Lan cũng gần như lặp lại một quãng đời khó khăn từng trải qua của mẹ. Ý Lan có cuộc tình đầu tiên không trọn vẹn, nổi tiếng khi đã có năm mặt con, và cả căn bệnh quái ác khiến chị không ít lần muốn buông xuôi… Tất cả đều trở thành một nguồn sống đầy mãnh liệt để Ý Lan có thể hát, say hát và mơ hát như giấc mộng sẽ chẳng bao giờ phai.
Cá tính âm nhạc của Ý Lan được xây đắp một cách tự nhiên. Bố là tài tử Lê Quỳnh, mẹ là danh ca Thái Thanh, thử hỏi làm sao người con gái bé bỏng ấy lại không được dạy những bài học ban sơ nhất khi chín tháng nằm trong bụng mẹ đã được nghe giọng hát cao nhã và đầy lòng trắc ẩn. Vì lẽ đó, ít nhiều cách hát của Ý Lan vẫn mang màu sắc tự sự, trĩu nặng nhưng cũng điệu đà, quý phái của một người phụ nữ biết mình là ai, sinh ra trong gia đình nghệ thuật. Hồi ức về một kỷ niệm trong âm nhạc đã khiến chính nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 xúc động rơi nước mắt khi đệm đàn cho Ý Lan hát Người đi qua đời tôi trong show diễn tại quê nhà khi Ý Lan lần đầu trở về quê hương.
Phải nói rằng, Ý Lan có một cách nhấn nhá, nhả chữ khá điệu đà. Trong sâu thẳm giấc mộng ca hát, Ý Lan luôn cho thấy sự ám ảnh về cái đẹp của âm nhạc, khát khao chinh phục được những sáng tạo của người nghệ sĩ sáng tác lẫn biểu diễn. Từ những nhạc phẩm nổi tiếng của cố nhạc sĩ Phạm Duy, hay nhạc của người cậu Phạm Đình Chương, và sau này Ý Lan cũng có hát những bài hát của Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên…, giọng hát của chị vẫn vẹn nguyên một thái độ trân trọng cái đẹp đến lạ kỳ. Chính điều này, đã toát lên trong cách vẻ đẹp bất kể thời gian của Ý Lan ngay cả sắc diện khi đã bước gần đến cái tuổi 60.
Là người nghệ sĩ duyên đến muộn, nổi danh khi đã bước qua tuổi 30, với Ý Lan, chị hiểu hơn ai hết giá trị của sự yêu mến từ công chúng. Mỗi lần xuất hiện trên sân khấu là một lần chị cảm thấy mình được hạnh phúc và nối tiếp thêm giấc mộng dài trong nghệ thuật. Hơn ngàn ca khúc, hàng chục album chung và riêng được phát hành, cái tên Ý Lan là một minh chứng cho vẻ đẹp tự nhiên của nghệ thuật âm nhạc. Không cường điệu bằng những giải thưởng, hay những vinh quang nào đó xây đắp trong giới những người nổi tiếng, Ý Lan tạo dựng hình ảnh và cả sự nghiệp của mình chỉ bằng giọng hát tự nhiên, đẹp và không tô vẽ.
Trong buổi chia sẻ về chương trình Sol Vàng dành cho giọng hát Ý Lan, chị đã rất xúc động khi nhắc về mẹ Thái Thanh. Trong câu chuyện của mình, Ý Lan đã cho thấy một nỗi sợ ám thị lên chính những gì chị từng trải, đó là thời gian. Thời gian đã mang đến cho danh ca Thái Thanh sự yêu mến bất tử trong lòng người yêu nhạc nhưng cũng là điều ngăn cản chị trở về quê hương biểu diễn cùng con trong chương trình nghệ thuật đặc biệt lần này. Có thể đó cũng là một trong những nguyên nhân sâu xa khiến cho người yêu nhạc luôn thấy một Ý Lan đẹp và mơ về giấc mơ chẳng phai như thế nào.
Có giấc mơ nào chẳng phải tỉnh, định mệnh đưa Ý Lan đến với âm nhạc muộn màng nhưng đồng thời cũng ưu ái lại cho chị rất nhiều thành công. Sự tàn phai không lưu dấu trong giọng hát của Ý Lan bởi chị đã sớm được nuôi dưỡng từ giấc mơ của người mẹ Thái Thanh. Chất giọng nhẹ, đầy phiêu linh nhưng cũng nặng trĩu mối đời suy tư, Ý Lan cứ như thế tồn tại trong đời sống âm nhạc như một thanh âm không thể thiếu cho những bản giao hòa xúc cảm. Và rồi giấc mộng nào… chẳng phai, khi thời gian chẳng cho danh ca ấy quá nhiều thành công lẫn sự trải nghiệm, nhưng chắc chắn một điều rằng giấc mộng nghệ thuật chân chính sẽ còn dài mãi khi Ý Lan vẫn còn là cái tên tồn tại trong sự yêu mến của những người yêu nhạc.
Hưng Phạm
