Đó là nhận xét của bác sĩ Finlayson trong phái bộ Anh đến Sài Gòn năm 1822.Đặc biệt, không chỉ ông mà nhiều nhà hàng hải nước ngoài khác cũng có thái độ rất trân trọng về thành phố mới này.
Voi trên phố Sài Gòn xưa
Ngày xuân, bên tách trà nóng, nhắc chuyện xưa để suy nghĩ, dự cảm tương lai…
Buôn bán gạo trên sông Chợ Lớn xưa
Đi tìm miền đất hứa
Những ngày đi điền dã các địa danh, phế tích cổ để tìm lại hình bóng Sài Gòn xưa, tôi như lạc vào thiên sử của mảnh đất trù mật bên bờ sông. Các cụ cao niên kể lời cha ông truyền lưu rằng: “Ngày xưa, cha ông tôi bỏ đất Bắc, lìa quê Trung, làm phận lưu dân là để đi tìm miền đất hứa. Nếu linh địa này không thỏa mãn được giấc mộng đổi đời của cha ông, thì có lẽ thế hệ hậu sinh của chúng tôi đã không còn ở đây hôm nay”.
Góc cảng Sài Gòn xưa
Dòng ký ức truyền lưu và thư tịch của người Việt viết về Sài Gòn khá nhiều. Từ chính sửPhủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn hay bộ địa chí đầu tiên Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức… Nhưng để cố gắng nhận diện một Sài Gòn từ góc nhìn khác khách quan hơn từ bên ngoài, tôi lần lại các tập hồi ký, nhật ký, bản trình của những người ngoài đã đặt chân đến mảnh đất này thuở nào. Đó chính là các nhà hàng hải khám phá miền đất mới, chính khách, bậc truyền đạo, thương nhân, kể cả kẻ cầm súng đi xâm chiếm. Trong va chạm văn hóa hay xung đột với lòng ái quốc, họ vẫn phát hiện và trân trọng nhiều điều đáng quý ở thành phố mới của miền đất phương Nam.
Năm 1822, bác sĩ George Finlayson là thành viên trong phái bộ Anh do John Crawfurd dẫn đầu đến Sài Gòn trong thời cầm quyền của Tổng trấn Lê Văn Duyệt. Mục đích phái bộ này là tìm kiếm giao kết thương mại với nhà Nguyễn, và Sài Gòn là một trong những đô thị doanh thương giàu tiềm năng.Mặc dù không ở lâu ngày, nhưng Finlayson đã có nhiều thiện cảm.Thời ông đến, thành phố Sài Gòn vẫn còn tạm phân thành khu vực Bến Nghé và Sài Gòn. Sau khi trực tiếp tận mắt thăm thú, ông đã viết lại trong hồi ký được xuất bản năm 1826: “…Có hai thành phố lớn ở đây, mỗi thành phố lớn như là thủ đô Xiêm La (Thái Lan)”.
Nhà hát Sài Gòn xưa
