Triển lãm có tên “Những tác phẩm mỹ thuật được tặng” tại Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh (97 Phó Đức Chính, Q.1) nhân dịp đầu năm mới 2014 là “một lời tri ân sâu sắc” gửi đến những người đã góp phần vào sự phát triển của bảo tàng trong nhiều năm qua.
Sau 26 năm hoạt động, từ con số ban đầu ít ỏi đến nay Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đã có được một tài sản nghệ thuật đáng kể với khoảng hơn 21.000 hiện vật thuộc nhiều bộ sưu tập, từ mỹ thuật cổ đến mỹ thuật hiện đại. Trong số đó, có hơn 500 tranh, phác thảo và ký họa cùng gần 30 tác phẩm điêu khắc đã được các tác giả, gia đình tác giả, các nhà sưu tập trong và ngoài nước tặng cho bảo tàng.
Từ Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Sáng đến Lê Bá Đảng, Võ Lăng
Tại triển lãm “Những tác phẩm mỹ thuật được tặng”, có 115 tác phẩm được chọn đợt này để giới thiệu với công chúng. Quan trọng bậc nhất là những phác thảo, tư liệu sáng tác của bậc thầy tranh sơn mài Nguyễn Gia Trí đã được gia đình ông tặng cho bảo tàng vào năm 1990, sau khi Ủy ban Nhân dân TP. Hồ Chí Minh quyết định mua tác phẩm Vườn xuân Trung Nam Bắc để trưng bày vĩnh viễn tại đây. Trong lúc hiện vật trưng bày tại cơ sở ban đầu của bảo tàng còn khá khiêm tốn thì đây là một món quà hết sức quý giá mà bảo tàng được nhận. Có những kỷ niệm cảm động phía sau mỗi tác phẩm được tặng cho bảo tàng. Chẳng hạn với bức Em tôi của Nguyễn Sáng. Sinh thời, ông đã muốn tặng bức tranh chân dung người em trai của mình cho ông Trần Mã Thượng nhưng chưa kịp thực hiện ý định thì đã qua đời. Thực hiện tâm nguyện của danh họa, bức tranh đã được thân nhân Nguyễn Sáng tặng cho ông Thượng, và sau khi Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh được thành lập thì chính ông Thượng đã gửi tặng cho bảo tàng với mong muốn tác phẩm được lưu giữở một nơi xứng đáng và đến được với công chúng rộng rãi.
Đặc biệt trong năm 2013 vừa qua, Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đã nhận được những tặng phẩm có giá trị lớn là tranh của các họa sĩ Lê Bá Đảng và Võ Lăng, hai tác giả đã sống và sáng tác trong nhiều thập niên ở Pháp. Nếu tên tuổi Lê Bá Đảng đã quen thuộc với mỹ thuật Việt Nam từ nhiều năm qua các hoạt động triển lãm của ông trong nước thì Võ Lăng (1921-2005) chưa được biết đến nhiều. Ông từng theo học Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, từng đoạt giải thưởng lớn về mỹ thuật Đông Dương (Grand Prix du Salon Unique d’Indochine) năm 1943 và đến năm 1949 thì sang định cư tại Pháp cho đến ngày qua đời. Lấy tên Pháp là Jean Volang, họa sĩ đã có một gia tài nghệ thuật đồ sộ. Tranh ông từng đoạt huy chương bạc tại triển lãm ở Paris, từng được triển lãm ở nhiều quốc gia và có trong nhiều sưu tập nổi tiếng thế giới như Phillips Collection (Washington DC, Mỹ), đặc biệt là sưu tập của nhà hoạt động sân khấu và điện ảnh lừng danh Otto Preminger cũng như trong sưu tập của các diễn viên ngôi sao ở Hollywood như Gene Kelly, Fred Astaire và Burt Lancaster. Gia đình họa sĩ Võ Lăng đã tặng cho bảo tàng nhiều bức tranh được ông sáng tác trong thập niên 1950 để những đứa con tinh thần của ông được trở về cố hương, “lá rụng về cội” như lời cụ bà Tri Cầm, người bạn đời của họa sĩ trong phát biểu tại lễ khai mạc phòng tranh.
“Để con cháu mình không phải qua Tây xem tranh”
Trong danh mục tác phẩm được tặng của Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh còn có tranh, tượng của họa sĩ nhiều thế hệ của mỹ thuật Việt Nam hiện đại nhưỦ Văn An, Lưu Công Nhân, Nguyễn Phi Hoanh, Lê Văn Huệ, Điềm Phùng Thị, Thuận Hồ, Kim Bạch, Hoàng Công Luận, Lâm Triết, Ca Lê Thắng, Trương Hán Minh, Đỗ Thị Ninh, Phan Gia Hương, Đỗ Hoang Tường, Nguyễn Trung Tín, Lê Thừa Tiến, Trần Văn Thảo, Nguyễn Quang Vinh, Nguyễn Thị Chinh Lê… cùng một mảng tác phẩm quan trọng khác là trên 3.000 ký họa kháng chiến của các họa sĩ Huỳnh Phương Đông, Lê Lam, Thái Hà, Quách Phong, Huỳnh Quốc Trọng, Nguyễn Quang Bửu, Lê Văn Chương, Dũng Tiến… được vẽ từ thực tế chiến trường và được gìn giữ suốt những năm tháng chiến tranh ác liệt trước khi tặng cho bảo tàng từ năm 1992 đến nay. Họa sĩ lão thành Huỳnh Phương Đông từng nói rằng ông và những người bạn chiến đấu cùng thời “không muốn bán ký họa cho người nước ngoài, dù với giá cao, vì không muốn sau này con cháu mình muốn xem ký họa kháng chiến phải qua tận bên Tây!”.
Ngoài ra, trong triển lãm “Những tác phẩm mỹ thuật được tặng” còn có tranh của họa sĩ các nước Nga, Pháp, Mỹ, Ý, Thụy Sĩ, Nhật, Thái Lan, Philippines…, mà khá nhiều là quà tặng sau khi các triển lãm giao lưu của họ được tổ chức tại bảo tàng. Hay một số tranh cổ động thời kháng chiến chống Mỹ của các họa sĩ Việt Nam được nhà sưu tập người Anh Dominic Scriven trao tặng cho.
Với kinh phí được cấp có giới hạn, Bảo tàng Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh sẽ khó có thể bổ sung vào các bộ sưu tập của mình nhiều tranh, tượng quý để phục vụ công chúng, do vậy những tác phẩm đến từ nhiều tập thể, gia đình, cá nhân là một sự hỗ trợ hết sức quý báu cho bảo tàng đồng thời cũng cho thấy được sự tin cậy đối với thiết chế mỹ thuật lớn nhất phía Nam này.
Triển lãm khai mạc ngày 26-12-2013 và kéo dài đến tháng 4-2014.
- Như Hoa
