Cuộc chiến chống tội phạm và đơn vị tình báo mạng săn tìm các tài khoản liên quan đến khủng bố
Europol, đặt trụ sở tại thành phố The Hague của Hà Lan, là tổ chức cảnh sát bao gồm 28 quốc gia thành viên có nhiệm vụ chống khủng bố và tội phạm quốc tế nghiêm trọng.
Phạm vi điều tra của Europol bao gồm nhiều loại tội phạm: khủng bố, rửa tiền, buôn lậu ma túy, lừa đảo, sản xuất và lưu hành tiền giả, tội phạm mạng và nhiều hoạt động bất hợp pháp khác.
Tổ chức Europol có chưa đến 800 nhân viên, nhưng phải tiến hành từ 15.000 đến 16.000 chiến dịch, trong khi đó công nghệ chống tội phạm thời kỹ thuật số luôn là thách thức cần vượt qua.
Khoảng một nửa trong tổng số các cuộc điều tra tội phạm của Europol đều có liên quan đến nước Anh, quốc gia được đánh giá là hang ổ của tội phạm có tổ chức ở châu Âu.
Ví dụ, hiện nay Mafia có mặt ở khắp nơi và tôi tin chắc chúng đang hiện diện ở nước Anh. Có nhiều băng nhóm tội phạm lợi dụng sự mở cửa biên giới để mở rộng các mạng lưới của bọn chúng.
Brian Donald – tham mưu trưởng Europol và từng giữ chức thanh tra cảnh sát Scotland phụ trách ban tội phạm nghiêm trọng – nhận định tội phạm có tổ chức đang sinh sôi lan tràn ở các quốc gia châu Âu – nhất là nước Anh – trong những năm gần đây đến mức đáng báo động.
Brian Donald bình luận: “Tội phạm không gian ảo là vấn đề nghiêm trọng nhất. Các máy chủ của bọn tội phạm và các nạn nhân của chúng nằm rải rác khắp nơi trên thế giới. Ví dụ, một băng nhóm tội phạm mạng được xác định có đến 60 quốc tịch. Internet là xa lộ khổng lồ đặc biệt khó kiểm soát đối với chúng tôi nên có rất nhiều khó khăn trong công tác xác định một nghi can để truy tố ra tòa án”.
Theo Europol, châu Âu đang đối mặt với sự bùng phát chưa từng có của tội phạm có tổ chức khi các băng nhóm đa quốc gia phức tạp – bao gồm bọn khai thác tình dục trẻ em và các băng nhóm lưu hành tiền giả – đang cố sức mở rộng các mạng lưới của chúng.
Nhờ các nỗ lực không mệt mỏi của Europol mà 4.000 nghi can – nhiều tên trong số đó là tội phạm xâm hại tình dục đối với trẻ em, những tên cưỡng bức phụ nữ, giết người và buôn lậu ma túy – đã bị bắt giữ trong thời gian qua.
Bất chấp khối lượng công việc đồ sộ hằng năm đã tăng từ 15 đến 20% từ năm 2009 cho đến nay, ngân sách 84,8 triệu euro dành cho Europol vẫn bị cắt giảm 5% vào đầu năm 2013 – đây là lần cắt giảm ngân sách đầu tiên trong suốt 14 năm lịch sử của Europol!
Hiện nay Europol tập trung vào công tác trao đổi thông tin tình báo với các lực lượng cảnh sát quốc gia ở châu Âu và theo dõi trạng thái kinh tế của tội phạm có tổ chức.
Theo số liệu của Europol, hoạt động kinh doanh hàng giả của bọn tội phạm trị giá 8 tỉ euro, còn buôn lậu thuốc lá là 11 tỉ euro.
Chính sự gia tăng buôn lậu hàng giả của tội phạm có tổ chức đã dẫn đến sự hình thành một đơn vị mới của Europol – đó là Đội chống tội phạm tài chính. Chris Vansteenkiste, chuyên gia của Đội, cho biết: “Bọn tội phạm đang chuyển hướng kinh doanh từ các sản phẩm xa xỉ sang sản phẩm tiêu dùng hằng ngày – như là bột giặt, mỹ phẩm, xà bông, dao cạo râu và thậm chí… bao cao su giả! Thực tế này đang diễn ra ở Anh, Bỉ, Thụy Điển cũng như ở khắp châu Âu”.
Tội phạm có tổ chức cũng chuyển sang kinh doanh thuốc chữa bệnh giả vì đây là thị trường lớn mang về lợi nhuận béo bở bất chấp mạo hiểm tính mạng của bệnh nhân!
Chính quyền Anh cảnh báo mối đe dọa đang tăng về thực phẩm giả đặt “mối đe dọa khổng lồ cho sức khỏe người tiêu dùng”.
Người phát ngôn của chính phủ Anh báo cáo hiện nay hơn 30 quốc gia và các lực lượng thực thi pháp luật đang bàn bạc nhằm giải quyết vấn đề về thực phẩm và thức uống giả tràn lan trên thị trường thế giới.
Thời gian qua, Europol cũng thành lập một đơn vị tình báo mạng để lùng sục những tên đầu sỏ đứng đàng sau chiến dịch tuyên truyền trên mạng xã hội của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) với mục đích tuyển mộ chiến binh mới cũng như những “cô dâu thánh chiến”.
Đơn vị cảnh sát mật mới được giao nhiệm vụ theo dõi dấu vết của khoảng 100.000 tweet mỗi ngày được đưa lên trang mạng xã hội Twitter từ 45.000 đến 50.000 tài khoản liên quan đến IS.
Đơn vị tình báo mạng nằm dưới sự điều hành của Europol được lệnh thủ tiêu các tài khoản IS trong vòng 2 giờ sau khi phát hiện thấy chúng.
Đơn vị gián điệp mạng mới thành lập sẽ giám sát chặt chẽ các trang mạng xã hội để xác định những người dễ bị IS dụ dỗ tham gia thánh chiến.
Những ai đang ra sức sử dụng mạng xã hội để tiếp cận với những người trẻ tuổi vốn dễ bị tấn công? Đó là câu hỏi khó do tính chất không ngừng thay đổi của mạng xã hội.
Đơn vị mới hợp tác chặt chẽ với một số công ty truyền thông xã hội để nhận dạng những tài khoản quan trọng nhất đang hoạt động với nhiều thứ tiếng nhằm “hỗ trợ cho IS”.
Tuy nhiên, Europol từ chối trước yêu cầu tiết lộ tên của các công ty truyền thông xã hội đồng ý giúp cảnh sát.
Thời gian sau này, IS đã xâm nhập được vào các cộng đồng người Anh tuyển mộ Talha Asmal, 17 tuổi, sống ở Dewsbry thuộc hạt Tây Yorkshire – người được tin đã chết trong vụ đánh bom tự sát ở Iraq.
Ngoài ra, còn ba cô gái sống ở Bradford bay đến Syria cùng với chín đứa con của họ để tham gia cuộc chiến chống chế độ của Tổng thống Bashar al-Assad.
Theo số liệu từ Europol, hàng trăm công dân Anh đã tìm đường đến các vùng lãnh thổ do IS từng kiểm soát ở Syria và Iraq.
Cơ sở dữ liệu của Europol cũng có đến 5.000 người gia nhập IS mang quốc tịch các quốc gia: Hà Lan, Pháp, Bỉ và Anh – trong đó một số thanh niên là thành viên các băng nhóm tội phạm ở quê nhà.
Đơn vị gián điệp mạng mới của Europol – một phần dựa theo đơn vị chống khủng bố trên internet của Sở Cảnh sát London nước Anh – hy vọng sẽ thúc đẩy những nỗ lực trên khắp châu Âu và kết quả thu được sẽ chuyển trở về cho các quốc gia để có hành động chống lại các cá nhân duy trì tài khoản liên quan đến IS.
Đơn vị mới của Europol cũng là phản ứng của các chính quyền châu Âu đối với hành động tấn công khủng bố nhằm vào tòa soạn tạp chí châm biếm Charlie Hebdo ở thủ đô Paris nước Pháp vào đầu năm nay.
Bộ trưởng Nội vụ Anh Theresa May nhấn mạnh: “Mối đe dọa mà chúng ta đang đối mặt là mối đe dọa chung cho nhiều quốc gia. Và, nếu muốn đánh bại nó, chúng ta cần hợp tác với nhau. Chúng ta cũng ủng hộ Liên minh châu Âu [EU] thành lập đơn vị gián điệp mạng nằm dưới sự điều hành của Europol để tăng cường chống chiến dịch tuyên truyền trên internet của bọn khủng bố và cực đoan. Và chúng tôi có thể nói rằng nước Anh sẽ hỗ trợ sĩ quan cảnh sát cho đơn vị mới này”.
Aaron Zelin, chuyên gia Viện Washington về các nhóm thánh chiến, nhận định Twitter là công cụ lý tưởng được sử dụng để tuyển mộ chiến binh mới mà không cần trực tiếp gặp gỡ.
Những cuộc đối thoại tuyển mộ cụ thể hơn sau đó sẽ diễn ra tại các forum như là Skype, WhatsApp và Kik.
Tháng 4-2015, Rita Katz – Giám đốc nhóm quan sát chiến binh thánh chiến Site – kêu gọi các công ty truyền thông xã hội có biện pháp an ninh tốt hơn và phản ứng chặn các tài khoản là chưa đủ.
Rita Katz cũng đánh giá Twitter là một trong những công cụ cố yếu nhất giúp cho IS phát triển và tồn tại.
Trong nghiên cứu gọi là “The ISIS Twitter Census” của hai tác giả JM Berger ở Viện Brookings và nhà khoa học dữ liệu Jonathon Morgen, IS được đánh giá là nhóm biết cách khai thác mạng xã hội thành công hơn các nhóm khác.
Phần lớn các tài khoản liên quan đến IS được tạo vào năm 2014 và hơn 1.000 tài khoản sau đó đã bị Twitter xóa bỏ vào cuối năm này.
Hoạt động trực tuyến của IS không chỉ nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các chính quyền phương Tây mà còn cả với các nhóm hacker như là Anonymous – nhóm đã tấn công nhiều tài khoản mạng xã hội liên quan IS vào tháng 2-2015.
Không chỉ có Europol hành động cụ thể với đơn vị gián điệp mạng mới, mà Bộ Ngoại giao Mỹ cũng cho thành lập bộ phận gọi là Trung tâm Chiến lược Thông tin liên lạc chống khủng bố (CSC) – đơn vị đặc nhiệm đối phó với IS trên mạng truyền thông xã hội.
Công nghệ mã hóa cản trở chiến dịch chống khủng bố
Tuy nhiên, giới chức Europol cho rằng các lực lượng cảnh sát quốc gia khó lòng kiểm soát được sự bành trướng của các băng nhóm tội phạm xuyên biên giới khi mà công nghệ mã hóa ngày càng được cải thiện và các trang web đen dễ truy cập với mọi người hơn.
Đó là mặt trái đáng sợ của internet và vấn đề hiện nay là làm sao có được chính sách đúng đắn để kiểm soát nó.
Những khu vực ẩn mình trên internet và những cuộc giao tiếp được mã hóa với công nghệ hiện đại nhất gây cản trở trong việc giám sát nghi can khủng bố đồng thời làm tăng thêm mối đe dọa khủng bố không được phát hiện sớm.
Giới chức Europol tuyên bố những cuộc điều tra chứng minh rằng dạng giao tiếp trực tuyến mã hóa là cốt lõi cho hoạt động của bọn khủng bố.
Trong khi đó, TechUK – Hiệp hội Thương mại Công nghệ Anh – nhận định: “Với nguồn lực và sự hợp tác đúng đắn giữa các cơ quan an ninh và công ty công nghệ – cùng với khung pháp lý rõ ràng cho sự hợp tác này – chúng ta có thể bảo đảm an ninh kinh tế và an ninh quốc gia luôn được duy trì”.
Cựu Giám đốc Europol Rob Waiwright cho rằng bọn khủng bố đang khai thác “darknet” (khu vực bí ẩn nằm sâu trong web hay nói cách khác là thế giới ngầm của internet được bọn tội phạm lợi dụng), nơi mà người dùng có thể online nặc danh, tránh né được những cặp mắt dò xét của cảnh sát và cơ quan an ninh.
Mối quan ngại lớn nhất hiện nay là các công ty công nghệ như Apple cho phép người dùng mã hóa dữ liệu ngay trên smartphone của mình.
Và sự phát triển các ứng dụng tin nhắn mã hóa cấp cao là mối lo ngại khác nữa. Điều đó có nghĩa là, người dùng dễ dàng gửi thông điệp văn bản hay giọng nói mà cảnh sát rất khó tìm thấy hay không thể truy cập được.
Những tiết lộ gây rúng động về hoạt động gián điệp email cũng như tin nhắn của Cơ quan tình báo tín hiệu Anh (GCHQ) và Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) đã buộc thế giới kinh doanh công nghệ tăng cường phát triển kỹ thuật mã hóa mạnh hơn nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm quyền riêng tư ngày càng tăng của người dùng.
TechUK lập luận: “Từ khối lượng khổng lồ của các hoạt động giao dịch tài chính cho đến dữ liệu cá nhân lưu giữ trên thiết bị, an ninh cho những giao tiếp kỹ thuật số về cơ bản củng cố kinh tế nước Anh. Mã hóa là yếu tố cốt lõi của thế giới hiện đại và bảo đảm cho nước Anh tiếp tục vị thế là một trong những nền kinh tế hàng đầu thế giới. Do đó, các công ty công nghệ phải chịu trách nhiệm bảo đảm an ninh cho khách hàng”.
Một mối đe dọa khác gây quan ngại thêm cho Europol là sự phát triển ngày càng mạnh và lan rộng của tội phạm mạng với các thành viên thường là chuyên gia lập trình tài năng.
Trong khi đó, phần lớn các hoạt động tội phạm mạng đặt cơ sở ở Đông Âu, với những ông trùm nói giọng Nga, nằm ngoài tầm kiểm soát của 28 quốc gia thành viên Europol.
Tình hình hiện nay là tổ chức tội phạm mạng sẵn sàng dùng tiền để thu hút các chuyên gia tin học làm việc cho chúng.
Ví dụ, một thủ lĩnh băng nhóm hứa hẹn mua một chiếc ôtô Ferrari sang trọng cho chuyên gia tạo ra mã độc cho chúng!
Để đối phó với tội phạm mạng, các cơ quan an ninh cần có nguồn tài chính mạnh để tuyển mộ những nhân tài kỹ thuật số.
Sự ra đời của Cơ quan chống tội phạm quốc gia Anh (NCA) cho phép tuyển mộ trực tiếp những nhà lập trình tài năng và giúp nước này đi đầu trong phòng chống tội phạm mạng so với các quốc gia khác trong EU.
