Mặc dù châu Âu là thị trường nhập khẩu hàng dệt may lớn nhất thế giới nhưng tỷ trọng của kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may Việt Nam vào thị trường trên thời gian qua luôn ở mức khiêm tốn, điều này thể hiện năng lực cạnh tranh của ngành dệt may Việt Nam còn có vấn đề. Việc đàm phán và ký kết Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) sẽ tạo thêm điều kiện giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh vào thị trường này. Đó là nội dung buổi hội thảo Dệt may Việt Nam với quy tắc xuất xứ trong EVFTA do Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) phối hợp với Dự án Hỗ trợ Chính sách Thương mại và Đầu tư của châu Âu EU-MUTRAP tổ chức ngày 20-4, tại TP. Hồ Chí Minh.
Bà Đặng Phương Dung – Phó trưởng Ban cố vấn VITAS cho biết các nhà nhập khẩu châu Âu có xu hướng mua sản phẩm trọn gói thay vì đặt gia công nên phần lớn các doanh nghiệp ít khả năng cạnh tranh như Việt Nam khó tiếp cận. Còn theo ông Trương Văn Cẩm – Tổng thư ký VITAS, quy tắc xuất xứ của EVFTA rất ngặt nghèo, chỉ đứng sau TPP. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần nắm chắc quy định đối với từng mặt hàng và lộ trình giảm thuế trong hiệp định.
Để vào được EU, các mặt hàng dệt may của Việt Nam phải đảm bảo quy chế chuyển đổi nguồn gốc xuất xứ kép. Cụ thể, để một mặt hàng dệt may Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế quan thì ít nhất hàng hóa đó phải được sản xuất tại Việt Nam (vải phải được sản xuất tại Việt Nam và khâu cắt may cũng tại Việt Nam). Tuy nhiên, yêu cầu xuất xứ kép cũng chính là điểm yếu của dệt may Việt Nam khi hiện nay có tới 75% doanh nghiệp dệt may là làm gia công, tức là chỉ tập trung vào khâu cắt và may mà thiếu những doanh nghiệp mặn mà đầu tư vào sợi, dệt, nhuộm.
Thời gian qua Việt Nam đã ký kết nhiều FTA với ASEAN, Hàn Quốc, Nhận Bản với quy tắc xuất xứ từ vải trở đi, dù vậy khả năng sử dụng quy tắc xuất xứ của Việt Nam còn rất hạn chế. Tuy nhiên, hiện vẫn có một lối mở cho doanh nghiệp Việt vì EVFTA cho áp dụng quy định cộng gộp xuất xứ, cho phép các nhà xuất khẩu của Việt Nam được sử dụng vải từ một nước thứ ba có ký kết FTA với Việt Nam và EU (điển hình là Hàn Quốc). Trong tương lai, việc các nước ASEAN gia tăng ký FTA với EU sẽ mở rộng nguồn nguyên liệu được hưởng ưu đãi thuế cho Việt Nam.
Ông Trương Văn Cẩm cho biết thêm, khi Việt Nam tham gia EVFTA, thuế suất đối với hàng dệt may sẽ giảm dần về 0% trong khoảng bảy năm, cùng với đó là những nội dung liên quan đến điều kiện lao động và môi trường. “Nếu Việt Nam đáp ứng được những quy định về những vấn đề này thì ngành Dệt may Việt Nam sẽ phát triển một cách bền vững hơn”, Tổng thư ký VITAS khẳng định. Bên cạnh đó, đại diện EU – MUTRAP khuyến nghị Nhà nước cần phải xây dựng một khung pháp lý cụ thể cho việc thực thi các cơ chế cũng như sửa đổi, bổ sung một số luật có liên quan; đào tạo, bồi dưỡng cho các cán bộ quản lý, các doanh nghiệp; xây dựng tiêu chí doanh nghiệp được tự chứng nhận xuất xứ để nhiều doanh nghiệp được tham gia; áp dụng cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) điện tử; giảm chứng từ cho các doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về nguồn gốc xuất xứ.
Trong khi đó theo bà Vũ Thị Phương, Phó tổng thư ký VITAS, khả năng tận dụng ưu đãi từ các FTA đã ký kết của doanh nghiệp Việt còn khá thấp. Hiện nay mới chỉ có 35% hàng xuất khẩu của Việt Nam tận dụng được các cơ hội từ các FTA, 65% còn lại vẫn phải chịu thuế suất cao.
