Gần cuối mùa nước nổi ở Đồng bằng sông Cửu Long, khi gió chướng non thổi về khắp đồng bưng, ruộng lúa thì cá rô theo nước lên đồng tìm thức ăn. Bà con nông dân giăng lưới, đặt lợp bắt được rất nhiều. Lúc này so đũa cũng bắt đầu trổ bông trong vườn. Cá rô đồng kết hợp bông so đũa thành một món canh ngon tuyệt!
Mùa nước nổi cá linh, cá lóc, cá mè trên đồng thỏa thê với thức ăn dư dả. Đặc biệt, cá rô do ăn những bông lúa chét (lúa tái sinh sau vụ gặt chính) nên “mập ú”, mởn mà. Cá chừng non ba ngón tay, được gọi là cá rô “mề” đạt chất lượng nhất.
Bông so đũa nở đầy trong vườn, dọc bờ kênh, bờ sông rạch, mé ruộng…, màu trắng tinh khôi là loại rau trời cho, giống như rau cải trời, bông điên điển, mỗi mùa “đến hẹn lại lên”. Không chỉ dân sống ở vùng quê mà dân thành thị nay cũng rất ưa chuộng bông so đũa.
Lúc thời tiết dần sang đông, chớm lạnh nấu canh chua với bông so đũa là hợp nhất. Nồi nước bắc lên, khi nước sôi dằn ít muối hột. Sả bằm phi nhẹ, ớt xắt lát thả vào khi nước sôi dịu xuống. Nêm đường, bột ngọt, nước mắm ngon, rồi lần lượt tới cà chua, khóm, me.
Nêm canh bằng rau ngò om là đúng điệu nhất bởi mùi thơm rất dân dã. Đi cùng nồi canh chua là món cá rô kho trái giác. Khi còn non trái giác có màu xanh phấn, khi chín có màu đen bóng, có vị chua gắt. Trái giác khi còn dốt dốt (sắp chín) thích hợp nhất để kho cá rô.Cá ướp nước màu dừa, nước mắm ngon và một số gia vị cho thấm, sắp đều trong ơ ngập xem xép nước rồi bắc lên bếp lửa liu riu.
Trái giác cũng được sắp xen kẽ với cá với tỷ lệ 5/5. Kho chừng mười lăm phút, khi thấy da cá hơi nhăn là được. Nhớ cho thêm một chút mỡ heo hoặc dầu ăn và chút hành lá xắt nhỏ vào ơ cá.Cá rô kho trái giác vị béo, chua chua ngọt ngọt, thơm lừng.
Cá rô kho bầu non là món ăn rất phổ biến trong dân gian. Bầu gọt vỏ, rửa sạch, cắt khoanh tròn dày độ 1cm, để ráo. Ướp cá rô với nước màu, nước mắm và gia vị cho thấm rồi đem kho liu riu. Bầu non xắt khoanh được cho vào sắp xen kẽ với cá cũng theo tỷ lệ 5/5. Phải kho cá rô với bầu non bằngơ đất. Khi kho cho chút mỡ heo hoặc dầu ăn và hành lá xắt nhỏ cùng tiêu đâm dập.Đây là món ăn rất hao cơm.
Hoang dã và độc đáo hơn là món cá rô rang muối. Cá để nguyên con, rửa thật sạch với nước muối, để vào rổ tre cho ráo. Rang cá cũng dùng ơ đất. Lót ít muối hột vào ơ, sắp cá rô lên rồi rải tiếp một ít muối hột lên trên cá. Đậy hé nắp ơ và rang với lửa vừa phải. Khi ơ nóng, muối sẽ nổ lụp bụp, lúc đó có thể rải đều trên cá một ít sả bầm.
Khoảng chừng mười phút, muối hết nổ, mùi sả bốc lên thơm lừng, ngào ngạt: cá rô đã chín. Cá rô rang muối ăn kèm với các loại rau thơm dấp cá, tía tô, húng chanh, húng nhủi, khế chua, chuối chát, khóm, dưa leo xắt mỏng.
