VN-Index đã có một tuần giảm điểm kỷ lục, để thị trường có tháng cuối năm giảm điểm mạnh nhất kể từ bốn năm qua. Chỉ trong một tuần, VN-Index đã giảm từ 553,93 điểm xuống còn 523,09 điểm. Quá trình giảm điểm ấy gây sốc không chỉ với nhiều nhà đầu tư mà cả với những người am hiểu thị trường. Cú sốc này gây ra hậu quả không kém gì sự kiện Biển Đông hồi tháng 5, nếu không muốn nói là lớn hơn. Bởi nếu như đợt lao dốc của giá chứng khoán bảy tháng trước hoàn toàn do yếu tố tâm lý và không có sự cộng hưởng với tình hình bên ngoài Việt Nam thì cú sốc ở thời điểm này có yếu tố kinh tế và cộng hưởng cao với tình hình địa – chính trị thế giới. Việc giá dầu thế giới giảm mạnh còn có thể khiến thu ngân sách giảm, nợ công tăng, từ đó ảnh hưởng không nhỏ tới tốc độ tăng GDP của nước ta trong năm 2015. Chỉ trong chưa đầy một tháng, nhóm cổ phiếu ngành dầu khí đã giảm một nửa giá trị so với mức giá đỉnh từng đạt được cách đây mấy tháng, kéo theo nhiều nhóm cổ phiếu khác cũng lao dốc từ 10 – 20%. Nhóm cổ phiếu được đánh giá là lực đẩy của thị trường trong giai đoạn này như bất động sản, chứng khoán, vận tải… cũng cố gắng ngược sắc đỏ của thị trường một số phiên nhưng rồi bị cuốn theo sự bán tháo và hoảng loạn của thị trường.
Lực đỡ lớn giúp “sự kiện Biển Đông” qua nhanh chính là dòng vốn ngoại, khi các nhà đầu tư nước ngoài tăng cường mua vào trong các phiên giảm điểm mạnh để thay thế dòng tiền rút ra từ các nhà đầu tư cá nhân. Tuy nhiên, trong đợt giảm điểm lần này, dòng vốn ngoại lại là một trong những nhân tố khiến thị trường hoảng loạn. Trên sàn HoSE, khối ngoại có nguyên một tuần bán ròng với giá trị tương ứng 490,28 tỉ đồng, gấp 4,45 lần so với tuần trước đó. Còn trên sàn HNX, các nhà đầu tư nước ngoài cũng bán ròng với giá trị tương ứng 67,66 tỉ đồng. Trong phiên giao dịch cuối tuần (19-12) cũng là phiên cuối cùng của kỳ tái cơ cấu danh mục các quỹ ETF, các nhà đầu tư nước ngoài đẩy mạnh giao dịch để cơ cấu lại danh mục đầu tư. Đây cũng là phiên bán ròng mạnh nhất của khối ngoại kể từ ngày 17-10. Như vậy, trên cả hai sàn, tuần qua khối ngoại đã bán ròng tương ứng 557,94 tỉ đồng, gấp gần ba lần tuần trước đó.
Những khó khăn càng dồn dập khi mà cuối năm thường là thời hạn tất toán các khoản vay tín dụng của các công ty chứng khoán, do đó hoạt động này cùng với việc đảo nguồn tín dụng của các công ty chứng khoán gây ảnh hưởng không nhỏ đến dòng tiền của nhà đầu tư. Cuối năm cũng là thời điểm tiền vào thị trường bị chia sớt cho bất động sản, tiêu dùng cá nhân. Cộng thêm việc sử dụng vay thế chấp của nhà đầu tư dù đã giảm đi từ sau khi Thông tư 36 được ban hành nhưng vẫn còn ở mức cao, nên việc thị trường sụt giảm mạnh trong một thời gian rất ngắn cũng gây ra hiện tượng bán giải chấp (call margin), càng khiến cho thị trường khó hồi phục. Đó là lý do chỉ sau một phiên duy nhất (ngày 18-12) tăng 10,23 điểm, thị trường đã nhanh chóng trở lại xu hướng giảm vào ngày cuối tuần. Lực đỡ duy nhất của thị trường chỉ đến từ dòng tiền bắt đáy của khối tự doanh các công ty chứng khoán. Trong tuần, khối này tiếp tục mua ròng với giá trị gần 145 tỉ đồng.
Thị trường sụt giảm hơn 10% chỉ trong thời gian ngắn đã xóa đi thành quả tăng trưởng của VN-Index suốt từ đầu năm đến nay. Sau một tuần các cổ phiếu lao dốc khiến nhà đầu tư “tối tăm mặt mũi”, những người lạc quan đã bớt dần hy vọng về một sự tăng trưởng. Bây giờ, những người thận trọng đang thắng thế, khi cho rằng thị trường còn chưa hình thành đáy thật sự vì những yếu tố tác động mạnh đến thị trường và ảnh hưởng xấu đến tâm lý nhà đầu tư chưa mất đi. Đó toàn là những vấn đề mang tính khách quan, là giá dầu không biết sẽ còn giảm đến đâu, là kinh tế thế giới chưa thoát khỏi trì trệ, là sự đối đầu giữa các cường quốc… Vậy nên, dù cho kinh tế nước ta đang có dấu hiệu chuyển mình, thị trường chứng khoán vẫn đang có một tương lai khá bất ổn. Các tín hiệu kỹ thuật cũng chưa cho thấy dấu hiệu mua mạnh sẽ quay trở lại, nên xu hướng tăng điểm trong ngắn hạn là khó. Cơ hội hiện chỉ dành cho nhà đầu tư mới, hoặc những nhà đầu tư cũ đang có nhiều tiền trong tài khoản. Và nhìn chung, cơ hội ấy cũng chỉ phù hợp với việc đầu tư trung và dài hạn.
Nhịp hồi phục kỹ thuật cộng hưởng với thông tin giá xăng giảm mạnh từ 15g chiều 22-12 giúp cho thị trường chứng khoán có một phiên tăng điểm. Với 172 mã tăng giá và chỉ 58 mã giảm giá, VN-Index tăng đến 14,45 điểm, dừng ở mốc 537,54 điểm. Thanh khoản cũng khá cao khi tổng giá trị giao dịch gần 2.300 tỉ đồng. Trong ngắn hạn, rất cần những phiên tăng điểm như vậy để thị trường sớm ngưng đà giảm, nếu không, tâm lý âu lo và thận trọng sẽ quay trở lại.
Thành Huân (DNSGCT)
