Tại buổi tọa đàm do Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội tổ chức sáng 10-5, ông Jairo Acuña Alfaro, cố vấn chính sách về cải cách hành chính công (thuộc Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam) đã bày tỏ băn khoăn rằng mặc dù mức lương hiện nay quá thấp để đảm bảo cuộc sống, nhưng cũng đang là một gánh nặng đáng kể cho ngân sách nhà nước khi chiếm đến khoảng 7% tổng chi tiêu.
Theo ông, trên thực tế, để xin được việc ở cơ quan nhà nước không ít người vẫn phải đưa tiền “lót tay”, trong số đó nhiều người chẳng có chuyên môn gì nhưng lại muốn có công việc ổn định nên cố chạy chọt để vào làm tại cơ quan nhà nước.
Ông cũng chỉ ra nguyên nhân tiếp theo là ngoài lương thì công chức còn có nhiều khoản thu nhập khác, cả trong và ngoài ngân sách. Từ hai nguyên nhân này đặt ra vấn đề hiệu suất làm việc và cơ cấu lương, tạo ra sân chơi không công bằng trong tuyển dụng. Đồng thời khiến cho cán bộ công chức luôn ở tâm thế phải tìm kiếm nguồn thu nhập bổ sung.
Ông Jairo Acuña Alfaro khuyến nghị Chính phủ cần nỗ lực và chú trọng hơn đến việc giải trình và giám sát chặt chẽ các nguồn thu nhập bổ sung, bao gồm cả việc xiết chặt việc thẩm tra kê khai tài sản.
Tại tọa đàm này, với tư cách phó chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội, ông Bùi Sỹ Lợi nhận định rằng tiền lương tối thiểu từ 1993 đến nay năm nào cũng tăng, cứ chỉ số giá tiêu dùng tăng lên là lương cũng được điều chỉnh, nhưng đời sống thực lại không tăng. Vì thế, tiền lương chưa thể đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy năng suất lao động, giống như người bệnh cần uống 10 thang thuốc mới khỏi bệnh, nhưng chỉ đủ tiền cắt sáu thang thôi thì không đủ sức khỏe được.
Bên cạnh nguyên nhân GDP liên tục giảm thì việc ngân sách đang phải gánh quá nhiều đối tượng cũng được ông Lợi nhìn nhận là lực cản của cải cách tiền lương.
Đề xuất được ông đưa ra là cần tách bạch các khoản chi cho chính sách xã hội ra khỏi chi cho tiền lương. Tiền lương khu vực doanh nghiệp cần áp dụng theo Bộ luật Lao động, đáp ứng nhu cầu sống tối thiểu của họ và phù hợp với cung cầu lao động của thị trường. Bên cạnh đó rất quan trọng là cần phải trả lương theo vị trí việc làm.
Trong khi đó, Phó giám đốc Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam, ông Bakhodir Burkhanov cũng cho rằng cần xem lại cơ cấu lương nên phụ thuộc vào thâm niên hay chất lượng công việc. Và cải cách tiền lương cần phải song song với cải cách hệ thống bảo trợ xã hội, vì các thành phần chính sách đang chiếm tỷ trọng do đặc thù ở ViệtNam.
Gia Minh tổng hợp
