Luật sửa đổi nới điều kiện nhập tịch, cho phép giữ tên gốc và linh hoạt với người có quan hệ huyết thống gốc Việt.
Luật sửa đổi Luật Quốc tịch Việt Nam vừa được Quốc hội thông qua với tỷ lệ tán thành tuyệt đối từ các đại biểu tham gia biểu quyết. Những thay đổi đáng chú ý về quyền lựa chọn quốc tịch cho trẻ em và điều kiện nhập tịch được kỳ vọng sẽ tạo ra bước tiến chính sách theo hướng linh hoạt, nhân văn hơn.
Trẻ sinh tại Việt Nam có quốc tịch Việt nếu cha mẹ không thống nhất
Một trong những điểm mới nổi bật là quy định liên quan đến quốc tịch trẻ em. Theo khoản 2 Điều 16 mới, nếu trẻ sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, người kia là người nước ngoài, thì trẻ có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ thỏa thuận như vậy khi khai sinh tại cơ quan có thẩm quyền.
Tuy nhiên, trong trường hợp cha mẹ không đạt được thỏa thuận và trẻ được sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam, mặc nhiên trẻ vẫn được mang quốc tịch Việt Nam. Đây là điểm bổ sung nhằm đảm bảo quyền lợi quốc tịch cho trẻ em, tránh tình trạng “không quốc tịch”.
Mở rộng điều kiện nhập tịch, linh hoạt với người có gốc Việt
Điều 19 được sửa đổi đã mở rộng cánh cửa nhập quốc tịch Việt Nam cho người nước ngoài và người không quốc tịch. Các điều kiện cơ bản bao gồm: có năng lực hành vi dân sự, tuân thủ pháp luật, biết tiếng Việt, thường trú từ 5 năm trở lên và có khả năng tự bảo đảm cuộc sống.
Tuy nhiên, người có vợ, chồng hoặc con là công dân Việt Nam sẽ được miễn các điều kiện về ngôn ngữ, thời gian cư trú và thu nhập – một điều chỉnh nhân đạo với cộng đồng kiều bào và người có quan hệ huyết thống với người Việt.
Đáng chú ý, người nhập quốc tịch Việt Nam bắt buộc phải có tên bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc Việt Nam. Trong trường hợp giữ quốc tịch nước ngoài, có thể ghép tên Việt và tên ngoại quốc.
Siết chặt việc lợi dụng quốc tịch để trục lợi
Tại Điều 33, Luật bổ sung thêm căn cứ hủy bỏ quyết định nhập quốc tịch hoặc trở lại quốc tịch. Cụ thể, người kê khai sai sự thật, làm giả giấy tờ hoặc lợi dụng hai quốc tịch để xâm hại lợi ích Nhà nước sẽ bị thu hồi quyết định đã được cấp.
Tuy nhiên, luật cũng bảo lưu quyền độc lập về quốc tịch giữa vợ và chồng. Việc một người bị hủy quốc tịch không ảnh hưởng đến người còn lại.
Có hiệu lực từ 1/7/2025 – thời gian chuyển tiếp kéo dài 2 năm
Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Trong vòng 2 năm kể từ ngày này, các bộ ngành và cơ quan liên quan sẽ rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật có liên quan đến công dân Việt Nam mang hai quốc tịch để đảm bảo sự đồng bộ.
Đối với các hồ sơ xin nhập, xin trở lại hoặc xin thôi quốc tịch Việt Nam nộp trước thời điểm Luật có hiệu lực, vẫn sẽ được giải quyết theo quy định mới.
Những thay đổi này sẽ ảnh hưởng thế nào tới cộng đồng kiều bào và trẻ em lai sinh tại Việt Nam?
Việc sửa đổi Luật Quốc tịch lần này cho thấy xu hướng chính sách mở rộng tính linh hoạt nhưng đi kèm với cơ chế kiểm soát rõ ràng. Câu hỏi đặt ra là: Liệu các địa phương, cơ quan chức năng có đủ nguồn lực để triển khai hiệu quả, nhất là với các trường hợp liên quan đến trẻ em và người hai quốc tịch?
Luật đã mở cửa. Điều còn lại là thực thi – sao cho công bằng, minh bạch và nhân văn.
