Bài phỏng vấn được tạp chí Zest For Art thực hiện bằng tiếng Pháp, biên dịch lại bởi team S&S Art Việt Nam để giới thiệu tới khán giả góc nhìn toàn cầu hơn về hoạ sĩ Hom Nguyen và cách tiếp cận của anh với hội hoạ.
Sinh ra và lớn lên tại Pháp – cái nôi của biết bao tên tuổi danh tiếng trong làng nghệ thuật – Hom Nguyen như người đi trên cây cầu độc mộc bởi chính câu chuyện sự nghiệp khác biệt, truyền cảm hứng của anh khi trở thành người nghệ sĩ ghi dấu ấn với dòng tranh chân dung khắc họa cảm xúc đa dạng.
Vấn đề sinh nhai và tài năng hội họa từ bé
Hom Nguyen sớm bộc lộ niềm yêu thích và tài năng hội họa của mình chỉ từ khi mới 5, 6 tuổi. Cậu bé Hom Nguyen đã vẽ rất nhiều, vẽ những nét nguệch ngoạc các khuôn mặt và phong cảnh bằng bút chì lên sổ tay, góc bàn, khăn giấy,… Thế nhưng, sự khốn khổ nghèo đói của một gia đình chỉ 2 mẹ con, người mẹ gặp tai nạn và không biết tiếng Pháp, đã ép buộc Hom Nguyen mới 4 tuổi sớm trưởng thành và trở thành 1 chiến binh.
Mặc dù đã dừng việc đi học vào năm 12 tuổi để có thể bước chân vào đời lăn lộn kiếm tiền với công việc đầu tiên ở cửa hàng quần áo, Hom Nguyen vẫn luôn âm ỉ trong lòng niềm đam mê với nghệ thuât. Dường như đối với Hom, điều may mắn mà anh có được trong tuổi thơ đầy bất hạnh này, chính là niềm yêu thích sân khấu từ người bạn của mẹ, truyền cho Hom Nguyen cái ý nghĩ người ta vẫn có thể nuôi giữ những ước mơ về nghệ thuật trong cái cuộc sống xô bồ mà vấn đề cơm áo gạo tiền vẫn là điều tiên quyết.
Mối lương duyên với Patina – cầu nối dẫn dắt trở về bản ngã của một người yêu hội hoạ
Hom Nguyen bắt đầu tự mày mò học vẽ bên cạnh việc làm những công việc vặt vãnh để có tiền sinh sống và nuôi mẹ. Tất nhiên vẫn trong sự khuyên bảo của mẹ rằng, đừng học nghệ thuật, sẽ lại khổ và nghèo. Tích cóp số tiền mình có được, Hom Nguyen đã tới Tokyo để học hỏi từ những bậc thầy về hình xăm ở Shibuya, quan sát thế giới và phát triển kỹ thuật của riêng mình. Khi quay về Pháp, Hom Nguyen vận dụng những kiến thức đó và tập trung vào kỹ thuật patina (kĩ thuật làm màu trên da giày), màu sắc và chất liệu. Và con đường trở về thế giới nghệ thuật của Hom bắt đầu từ đây.
Anh đã đi từ Patina đến nghề thủ công như thế nào?
Hom Nguyen: Tôi đã bán và đánh giày. Và không lâu sau đó, yêu thích màu sắc nên tôi đã bắt đầu việc mài da với các màu khác nhau. Sau đó, tôi bắt đầu vẽ trên những đôi giày và kiếm sống từ nó. Tôi bắt đầu tạo ra được tiếng vang nhỏ và tiếp thị cho bản thân mình. Thậm chí đã có những khách hàng phải chờ đợi bởi tôi không thể trả lời tất cả mọi người được. Vì vậy, tôi đã bắt đầu tự kinh doanh và sau 6 hoặc 7 tháng, và nó đã phát triển ra một quy mô đáng kinh ngạc. Tôi đã tạo ra một thương hiệu cho chính bản thân mình như một nghệ nhân Patina, không còn chỉ là một cái nghề nữa.
Xem xét thành công, tại sao anh không tiếp tục bằng cách bắt đầu kinh doanh giày riêng và làm thương hiệu riêng?
Tôi không còn nghiên cứu tài chính nữa và tôi không muốn phát triển công việc kinh doanh của mình bằng cách thuê nhiều nhân viên. Quá trình chuyển đổi trong sự nghiệp của tôi diễn ra muộn hơn một chút, đặc biệt là ngày tôi gặp một nhà thiết kế người Pháp, người đã đề nghị hợp tác nghệ thuật với tôi. Thực tế thì vào năm 2004, tôi đã bắt đầu hiểu rõ bản thân mình hơn. Và sau đó mọi thứ cứ thế mà diễn ra rất nhanh, cả về bản thân tôi nhận thức được mình muốn gì, đặc biệt là nhờ vào nghiên cứu trên internet. Khi đó, tôi đã chứng minh cho bản thân thấy rằng tôi có khả năng vẽ tranh.
Mặc dù thực tế cho thấy Hom Nguyen đã phải trì hoãn con đường đến với nghệ thuật của mình đến năm 2009, tức là đã gần 40 tuổi, nhưng chỉ 2 năm sau khi bắt đầu mở xưởng vẽ tại Bagnolet, Hom Nguyen đã tự khẳng định tên tuổi của mình trong giới thiết kế nghệ thuật khi bắt tay với NTK Ora-Ito vào năm 2011.
Đến với nghệ thuật khá gian truân dù ở đâu hay đối với bất kỳ ai, chính là bởi bản chất nghệ thuật bay bổng, nghệ thuật rất khó phân định đúng sai, nghệ thuật lại càng không ổn định cả về nghĩa bóng lẫn nghĩa đen. Lòng yêu nghệ thuật đôi khi chỉ cần những trạng thái cảm xúc và kiến thức nhất định để cảm nhận và giao tiếp với tác phẩm, nhưng còn sống với nghệ thuật thì luôn luôn cần nhiều trạng thái cảm xúc, sự dũng cảm kiên định và nhiều kiến thức làm nền cho sáng tạo, và hơn hết, sự bền bỉ và luyện tập không ngừng để tiến đến bậc sáng tạo. Và Hom Nguyen chính là một cá thể định nghĩa cho sự sống hết mình vì nghệ thuật.
Chân dung – Dấu ấn bản thân và cũng là cánh cổng giao tiếp với thế giới bên ngoài từ thế giới quan của chính mình
Tài năng hội họa của Hom Nguyen sẽ khiến bạn không thể thốt nên lời. Được công nhận với đường nét đầy năng lượng và bản năng, Hom là cha đẻ của kỹ thuật mà sự tự do di chuyển giống như nghệ thuật đường phố. Nghệ thuật của anh, ở ngã tư của tượng hình và trừu tượng, là một lời mời gọi đi sâu vào chiều sâu của tâm hồn.
Khả năng truyền tải đa nghĩa có thể tìm thấy trong các bức chân dung của Hom Nguyen chính là minh chứng cho tài năng hội hoa của anh. Thoạt nhìn, bức tranh trông rất trừu tượng, ban đầu rất khó để phân biệt khuôn mặt, bàn tay và cơ thể. Sau đó, các phác thảo dần dần thành hình. Trò chơi với bóng tối này buộc chúng ta phải dành thời gian, để hiểu và tự vấn bản thân. Khả năng tương tác tự nhiên mà chúng ta thường trải qua trong giao tiếp thường ngày, bỗng trở nên mạnh hơn mức cần thiết để đánh giá đầy đủ các bức chân dung, về tính năng lẫn tính tinh thần mà nó truyền tải.
Nếu để nói về đối tượng sáng tác, Hom Nguyen chính là điển hình của việc trung thành với những hình mẫu người châu Á cùng khổ nhưng lại đem đến rất nhiều khía cạnh để khai thác cho người xem, cả về cảm xúc, tính cách, và ngay cả việc lồng ghép vào vấn đề chính trị. Mặc dù đôi khi ta vẫn thường thấy hình ảnh của những người nổi tiếng là nàng thơ của Hom Nguyen, nhưng tinh thần chung và đại đa số các tác phẩm đều có sự hiện diện của những gương mặt Á Đông. Nếu đến xem tranh của Hom Nguyen chỉ để tìm thấy sự tươi vui thì hẳn là sẽ rất rất hiếm. Ngay cả khi bắt gặp những nụ cười trong tranh của Hom thì nụ cười đó vẫn chất chứa rất nhiều tâm sự, đôi mắt cũng ánh lên những nỗi niềm. Phong cách của Hom Nguyen chính là bản năng nhưng lại rất tài năng. Bản năng ở chỗ “ý tưởng không nhất thiết phải có ngay từ đầu, mà nó có thể hình thành trong quá trình vẽ tranh”. Bức tranh là một mớ những đường nét chồng chéo lên nhau tứ phía không có hồi hết, nhưng mà chính trong mớ hỗn độn ấy đã bộc lộ ra tài năng của người nghệ sĩ, bởi thông qua đó, ta nhận ra được mớ bòng bong trong suy nghĩ cảm xúc của nhân vật thông qua lớp diễn giải bằng nghệ thuật của Hom Nguyen, và cả tâm huyết tình cảm ý muốn của anh. Một bức chân dung là một đại diện nghệ thuật của người tạo ra nó, nó không chỉ là sự yêu thích của họ mà còn về sở thích của họ, mối quan tâm và nền tảng của họ, di sản của họ.
Anh thường gắn liền với nghệ thuật đường phố. Hơn nữa, tôi tự hỏi rằng liệu anh có phải là một nghệ sĩ đường phố?
Hom Nguyen: Rất thường xuyên, tôi gắn liền với nghệ thuật đường phố và tôi được yêu cầu vẽ những bức bích họa. Tôi là một họa sĩ và một nghệ sĩ đường phố cũng là một họa sĩ. Có lẽ sự chuyển động trong tác phẩm của tôi có tinh thần gần gũi với nghệ thuật đường phố. Ngay khi bạn nhìn thấy bút, Posca, mực, mọi người nghĩ đến ngay tagging (trong Graffiti) và nó có ảnh hưởng đáng kể đến nghệ thuật đường phố.
Nguồn gốc Việt Nam của bạn có liên quan gì đến những sáng tác của anh?
Hiện tại thì có! Tôi thực tế chỉ đang vẽ những người châu Á như phụ nữ, thiếu niên và trẻ nhỏ. Thông qua các bức chân dung khác nhau của tôi, người xem có thể đoán các đặc điểm khuôn mặt thường là người Châu Phi hoặc Châu Á. Tôi không chỉ có tình cảm riêng với châu Á, nhưng tôi cảm thấy có nhiều cảm xúc trước bức chân dung của một người châu Á. Bởi vì nguồn gốc của tôi, chạm vào tôi rất nhiều và nhiều dự án của tôi có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến châu Á.
Anh có một kỹ thuật yêu thích giữa than, bút và phấn màu không?
Tôi thích tranh sơn dầu vì nó rất phức tạp. Tôi cũng thích than bởi vì nó là cơ sở rất sơ khai của hội họa, người họa sĩ luôn thực hiện các bản phác thảo của mình bằng than. Còn về bút mực thì thật là điên rồ! Tôi bắt đầu vẽ bằng phấn đen, sau đó dùng phấn màu và cuối cùng là bút mực.
Anh đã bao giờ tạo các bức tranh cỡ lớn bằng bút chưa?
Đây là chất liệu mà vẫn còn nhiều điểm chưa được khai thác hết. Tôi luôn bị chìm đắm về các tính năng của nó khi tôi bắt đầu muốn đi sâu hơn. Nó giống như khi vẽ, tôi sẽ đánh dấu cho đến khi có được một hình dáng, sử dụng lực, để tạo ra sự tương phản. Đó là những gì tôi làm trong các bức vẽ của mình và đó là những gì tạo ra khuôn mặt. Bóng đổ tạo hình dạng cho chân dung. Thoạt nhìn, có vẻ như chỉ là cái nét nguệch ngoạc và khi bạn nhìn xa hơn một chút, bạn thực sự thấy một khuôn mặt.
Anh có người mẫu để vẽ chân dung không?
Nếu nói về tính cách thì có, nhưng đôi khi nó chỉ là trong đầu tôi, là sự hiện hữu tinh thần trong tâm trí tôi. Tôi sẽ vẽ một khuôn mặt nhưng tôi không nhất thiết phải biết nó đến từ đâu. Khi bản vẽ tiến triển, tôi bắt đầu tạo ra một hình dáng và sẽ không bao giờ xóa những đường thẳng đã vẽ. Tôi càng ít nhấn vào nó, hiệu ứng sẽ như kiểu chỗ ấy bị xóa đi, trong khi bằng cách khắc sâu vào nó, tôi sẽ tạo ra được điểm đậm. Cứ như thế, tạo dần thể hiện ra được khuôn mặt đang có trong tâm trí của mình.
Trung bình, anh cần bao lâu để vẽ một bức chân dung?
Tôi có thể dành một năm, một tháng hoặc hai tuần trên cùng một bức tranh. Phải mất 5 năm để có được kỹ thuật mà tôi sử dụng như ngày hôm nay. Lúc đầu, tôi đã thử nghiệm mọi thứ nhưng tôi không thể ôm đồm hết được. Sự phát triển xảy ra một cách tự nhiên. Cuối cùng, nó không nhất thiết phải là kỹ thuật hoặc sự độc đáo tạo ra sự khác biệt mà là những gì được thể hiện qua các bức tranh.
Nếu anh phải định nghĩa vũ trụ của mình trong một vài từ?
Chắc chắn là “Con người”, “Cuộc hành trình”, “Ý thức chính trị”. Tôi không tiếp xúc trực tiếp với chính trị, nhưng hội nhập là điều gì đó nói lên tôi.
Anh có tác phẩm nào mà anh tự hào nhất không?
Nói chung, tôi không phải là một fan hâm mộ lớn của các tác phẩm của tôi …Có thể là một ngày nào đó…
Có thể nói rằng, tài năng của Hom Nguyen không chỉ nằm ở khả năng về hội họa mà xuất phát từ chính bản chất của một con người đam mê sống vì nghệ thuật, kiên trì với ước muốn của bản thân và bất chấp để sống một cuộc đời mà mình mong muốn. Với những người bình
thường, việc dấn thân và gắn bó lâu dài với con đường nghệ thuật không nhiều, huống gì đối với một người dân nghèo khó trên đất Pháp và thậm chí còn tạo nên tên tuổi quốc tế, khiên bao người khâm phục. Ngay từ câu chuyện tự học của Hom Nguyen đã là một con đường không tưởng, để đến bây giờ nhìn lại chặng đường sự nghiệp tự tạo nên dấu ấn đặc trưng trong nghệ thuật chân dung, lại càng khiến chúng ta cảm thấy khả năng của con người là vô tận. Hơn hết, những giá trị mà Hom Nguyen đã và đang đóng góp cho làng nghệ thuật là không thể bàn cãi, là sự phản ánh và kết nối của mọi tâm hồn cảm xúc của con người.
S&S Art tự hào giới thiệu những tác phẩm của Hom Nguyen trong không gian S&S Art Gallery ngay tại trung tâm tp. Hồ Chí Minh. Nơi đây là một điểm hội tụ những tinh hoa nghệ thuật nói chung và trường phái đương đại nói riêng, từ khắp nơi trên thế giới,với nguyện vọng được đóng vai trò là một cầu nối giữa những điều đẹp đẽ mà nghệ thuật mang lại có thể gần hơn đến công chúng.
