Liên tục trong thời gian gần đây, thế giới bàng hoàng khi đón nhận thông tin các tay súng của IS (Nhà nước Hồi giáo) đã tiến hành hàng loạt vụ khủng bố, giết dân thường, tấn công và chiếm giữ nhiều khu vực ở Iraq, khiến hàng chục ngàn người phải tỵ nạn. Theo hãng thông tấn AFP, chỉ trong vòng hai tuần đầu tháng 8-2014, IS đã thảm sát hơn 700 người ở Syria và trên 500 người ở Iraq. Mới đây việc nhà báo Mỹ James Foley bị IS chặt đầu đã bị toàn thế giới lên án.
Các phần tử cực đoan Nhà nước Hồi giáo, hầu hết là những người Sunni, kiểm soát một dải lãnh thổ rộng lớn tại miền Đông Syria và miền Tây Bắc Iraq. Tổ chức này bị cáo buộc tàn sát các tôn giáo thiểu số tại miền Bắc Iraq, hiện đang tìm cách thiết lập một Vương quốc Hồi giáo được cai trị bằng luật Hồi giáo khắc nghiệt.
Mạnh hơn cả al-Qaeda
Tiền thân của IS là nhóm nhỏ chiến binh Hồi giáo ra đời năm 2003 chống lại cuộc chiến tranh do Mỹ phát động tại Iraq, mười năm sau đã phát triển thành tổ chức “Nhà nước Hồi giáo Iraq và vùng Cận Ðông” (ISIS), kiểm soát 1/3 lãnh thổ Iraq và trở thành mối đe dọa với toàn cầu bởi các tội ác đẫm máu, man rợ, khiến cả thế giới e ngại.
ISIS đã đạt được những thành công đáng kể. Vào tháng 3-2013, họ đã giành quyền kiểm soát thành phố Raqq – thủ phủ tỉnh đầu tiên nằm dưới sự kiểm soát của phe nổi dậy.
Vào tháng 1-2014, ISIS đã lợi dụng căng thẳng đang gia tăng giữa phe thiểu số dòng Sunni tại Iraq và chính phủ do phe Shiite đứng đầu để giành quyền kiểm soát thành phố Fallujah của người Sunni tại tỉnh Anbar, phía tây Iraq.
Kể từ đó, ISIS lần lượt chiếm các khu vực rộng lớn ở miền Bắc Iraq và vào ngày 11-6-2014, ISIS đã giành quyền kiểm soát thành phố Mosul ở miền Bắc Iraq, việc này đã gây lo ngại trên toàn thế giới.
Vào ngày 29-6-2014, ISIS tuyên bố thành lập Nhà nước Hồi giáo mới trên các vùng lãnh thổ chiếm được từ tỉnh Diyala của Iraq đến Aleppo của Syria. ISIS cũng đã bỏ tên gọi “Nhà nước Hồi giáo Iraq và vùng Cận Đông” và tuyên bố từ nay sẽ mang tên là “Nhà nước Hồi giáo” (IS) của người Hồi giáo ở khắp mọi nơi, do Abu Bakr al-Baghdadi lãnh đạo, đồng thời không giấu giếm tham vọng xây dựng một nhà nước Hồi giáo Sunni trên lãnh thổ Iraq, Syria, Lebanon, Israel, Palestine, Jordan, Cyprus và miền Nam Thổ Nhĩ Kỳ.
Một số nhà phân tích khẳng định IS có sức mạnh quân sự lớn hơn hẳn al-Qaeda của Osama Bin Laden trước đây. Hồi đầu tuần, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Marie Harf khẳng định cần phải tiêu diệt các thủ lĩnh IS, chặn đứng nguồn cung tài chính của tổ chức này.
Chỉ trong tám tháng qua, IS đã kiểm soát một vùng rộng lớn phía tây và phía bắc Iraq, rồi mở rộng sự hiện diện tại bắc Syria. Hiện IS đang sở hữu vùng lãnh thổ lớn hơn cả diện tích Jordan (khoảng 91.880km2). Khác với tổ chức khủng bố al-Qaeda không hề kiểm soát bất kỳ vùng lãnh thổ nào ngoại trừ các trại huấn luyện tại các vùng hoang vắng ở Afghanistan, IS đang kiểm soát nhiều thành phố lớn ở Iraq và Syria cùng các giếng dầu, có khí tài hùng hậu sau khi chiếm giữ được các kho vũ khí của quân đội Iraq và Syria. Với các vùng lãnh thổ này, IS có căn cứ vững mạnh để vươn vòi bạch tuộc ra khắp khu vực.
Ngoài ra, IS có lượng vũ khí cực lớn và rất nhiều binh lính. Tổ chức Quan sát nhân quyền Syria ước tính chỉ trong tháng 7-2014, IS đã chiêu mộ được 6.300 tay súng với 80% là người Syria và phần còn lại là người nước ngoài.
Chính phủ Mỹ cho biết IS có tổng cộng 15.000 tay súng. Tuy nhiên các nhà phân tích Iraq cho rằng con số thực tế có thể cao gấp ba. Một số lượng khoảng 3.000 tay súng đến từ 81 quốc gia, trong đó có Anh, Bỉ, Hà Lan, Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Úc và các nước Liên Xô cũ. Washington ước tính khoảng 100 công dân Mỹ đã gia nhập IS. Đó là chưa kể hàng trăm tình nguyện viên đến các quốc gia Ả Rập.
IS sử dụng mạng xã hội và báo mạng Dabiq để chiêu mộ các thanh niên cực đoan. Các nhà phân tích cũng cho biết IS có chiến thuật quân sự cực kỳ nghiêm ngặt để chống quân đội Iraq ở cùng lúc nhiều mặt trận. IS thường triển khai các nhóm vài chục phiến quân tấn công theo đợt và sẵn sàng chấp nhận thương vong.
IS kiểm soát các cửa khẩu tại Syria, Iraq và đây là nguồn thu ngoại tệ lớn. Nhóm này còn cướp phá nhiều ngân hàng ở các thành phố chúng chiếm được. Ước tính mỗi ngày IS thu được 2 triệu USD từ các nhà máy lọc dầu tại bắc Iraq. Chúng cũng chiếm giếng dầu al-Omar ở Raqqa ở Syria.
Có thể làm thay đổi diện mạo Trung Đông
Theo các nguồn tin phương Tây, rất nhiều người theo chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan ở Jordan, Syria và Saudi Arabia đã cung cấp vốn cho ISIS hoạt động trong giai đoạn đầu tiên, chưa kể các tay súng còn tự kiếm tiền bằng những hành vi như buôn lậu, bảo kê, bắt cóc đòi tiền chuộc… Các chuyên gia kinh tế ước tính nhóm này sở hữu khối tài sản khoảng 2 tỉ USD.
Giới phân tích nhận định IS cực kỳ tàn bạo với kẻ thù, thường xuyên chặt đầu các binh sĩ Syria và xử tử thường dân người Hồi giáo Shiite cũng như binh sĩ Iraq, nhằm tạo ra một bầu không khí khủng bố, kinh hoàng.
Tuy nhiên IS cũng tỏ ra linh hoạt hơn al-Qaeda tại Iraq. Tổ chức này đã cung cấp thực phẩm, nhiên liệu và bảo vệ an ninh cho dân cư Hồi giáo Sunni ở Syria nhằm mua chuộc lòng người. Tạp chí Foreign Policy cho biết IS cho phép các quan chức địa phương ở Syria và Iraq tiếp tục giữ vị trí quản lý các bệnh viện, cơ quan luật pháp, các dịch vụ công cộng…
Tại các thị trấn như Raqqa, al-Bab và Manbij của Syria, IS thể hiện rõ năng lực quản lý hiệu quả. Viện Nghiên cứu chiến tranh cho biết tại các khu vực này, IS mở rộng dịch vụ cho người dân, cung cấp thiết bị để sửa chữa hạ tầng như đường điện, hệ thống xử lý rác thải…
Giới phân tích kết luận chính sự yếu kém của chính quyền Iraq là lý do khiến IS liên tục mở rộng phạm vi ảnh hưởng tại quốc gia này. Cựu thủ tướng Nouri al Maliki áp dụng các chính sách phân biệt đối xử với người Hồi giáo Sunni, khiến họ nổi giận và ủng hộ IS.
Tân thủ tướng Haidar al-Abadi sẽ phải thực hiện nhiệm vụ hàn gắn sự bất đồng giữa người Hồi giáo Shiite và Sunni. Một số lãnh đạo Sunni đã tuyên bố sẵn sàng hợp tác với ông al-Abadi nếu ông này chấp nhận chia sẻ quyền lực trong chính phủ cho người Sunni. Người Kurd ở Iraq cũng cho biết sẽ cho ông al-Abadi cơ hội hợp tác.
Các giới chức quốc phòng Hoa Kỳ nói những cuộc không kích Mỹ thực hiện tại Iraq đã giúp ngăn chặn các chiến binh Nhà nước Hồi giáo vào thời điểm này, nhưng cần phải có một nỗ lực quốc tế rộng lớn để đánh bại vĩnh viễn các phần tử cực đoan.
Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Chuck Hagel mới đây đã mô tả: “IS không chỉ là một nhóm khủng bố. Chúng kết hợp giữa tư tưởng đạo Hồi và sức mạnh quân sự mang tính chiến thuật cao. Chúng có nguồn tài chính cực kỳ dồi dào. IS mạnh vượt xa những gì chúng ta từng chứng kiến và đang đe dọa lợi ích của toàn thế giới”.
Còn Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, đại tướng Martin Dempsey, đánh giá IS là tổ chức đặt tầm nhìn chiến lược là ngày tận thế và có thể “thay đổi hoàn toàn diện mạo Trung Đông và tạo ra một môi trường đe dọa Mỹ”, do đó Mỹ và cộng đồng quốc tế cần phải tiêu diệt IS cho bằng được.
Các lãnh đạo Mỹ cũng cảnh báo Trung Đông có thể đối mặt với một cuộc chiến lâu dài để tiêu diệt IS, bất chấp việc nhóm này đe dọa sẽ giết tiếp một con tin người Mỹ.
Tướng Dempsey khẳng định cần phải mở chiến dịch tấn công IS không chỉ ở Iraq mà còn ở Syria, tuy nhiên cho rằng: “Chỉ sức mạnh quân sự của Mỹ là không đủ để chiến thắng mà còn cần sự hỗ trợ của khu vực và của 20 triệu người Hồi giáo Sunni đang sống giữa Damascus và Baghdad”.
Các chuyên gia đánh giá để chống IS, Iraq và phương Tây cần chung sức và lập liên minh. Tuy nhiên câu hỏi đặt ra là liệu một liên minh như vậy có đủ ý chí và sự gắn kết để đối phó với IS hay không.
Chuyên gia Brian Fishman thuộc tổ chức New American Foundation nhận định chống IS sẽ không thể là chuyện một sớm một chiều, mà đòi hỏi nỗ lực và chiến lược lâu dài.
Đến nay Washington vẫn tin rằng không kích là giải pháp tốt nhất và tiếp tục triển khai tấn công ở miền Bắc Iraq để gây sức ép lên IS.
Trong đợt tấn công ở một con đập phía bắc Mosul, máy bay Mỹ đã tiêu diệt nhiều phương tiện của IS, ngăn chặn bước tiến của IS tại thành phố Arbil sau khi giúp Baghdad giành lại quyền kiểm soát đập thủy điện Mosul.
Kể từ ngày 8-8, Washington đã thực hiện tổng cộng 90 vụ không kích, trong đó hơn một nửa là để hỗ trợ chính quyền Iraq ở khu vực gần đập Mosul.
Thủ lĩnh tổ chức IS đang bị truy nã
Người đứng đầu Nhà nước Hồi giáo có tên gọi Abu Bakr al-Baghdadi, chỉ huy một lực lượng hàng ngàn tay súng tạo dựng một lãnh thổ Hồi giáo dòng Sunni tại vùng biên giới giữa Iraq và Syria.
Hiện tại, Abu Bakr al-Baghdadi đang bị Mỹ truy nã với mức thưởng lên đến 10 triệu USD cho những ai cung cấp manh mối xác thực.
Giới thánh chiến Hồi giáo đã tuyên truyền và tô vẽ Baghdadi như một thủ lĩnh Hồi giáo sinh ra từ một gia đình mộ đạo thuộc dòng dõi quý phái và là một học giả kiêm nhà thơ có bằng tiến sĩ tiếng Ả Rập ở Trường Đại học Hồi giáo ở Baghdad (Iraq).
Nguồn tin của NBC News cho biết thêm, thủ lĩnh IS được sinh ra ở Samarra, thành phố miền Trung Iraq và hoạt động tích cực tại Fallujah hồi đầu những năm 2000, nhiều khả năng nắm giữ chức chỉ huy một đội khoảng từ 50-100 người vào thời điểm trên.
Hắn bị bắt vào trại Bucca hồi năm 2005 và người chỉ huy nhà giam này không thể ngờ lại có ngày tù nhân này trở thành người chiếm hết thành phố này đến thành phố khác ở Iraq.
Cũng theo NBC, Baghdadi kín tiếng hơn nhiều phiến quân thích đưa ra các tuyên bố hùng hồn và đó chính là điều giúp hắn sống sót. Sự kín tiếng của người đứng đầu IS còn đem lại cho hắn một lợi thế, đó là giúp lôi cuốn các chiến binh trẻ tuổi.
Một biệt đội đặc nhiệm gồm khoảng 100 nhân viên tình báo CIA đã được thành lập để săn lùng “Bóng Ma”, biệt danh đặt cho thủ lĩnh của Nhà nước Hồi giáo (IS) vì tên này không hề để lại bất kỳ dấu vết nào dù đang điều hành cả một đạo quân hàng chục ngàn người. Đây là chiến dịch lùng tìm chống khủng bố lớn nhất kể từ sau khi Mỹ lần ra và tiêu diệt trùm khủng bố al-Qaeda Osama bin Laden hồi năm 2011.
Thông qua việc sử dụng máy bay do thám không người lái và hình ảnh vệ tinh, các chuyên gia tình báo đang thu thập dữ liệu ghi nhận các cuộc gọi điện thoại di động và các di chuyển trên mặt đất tại Iraq và Syria.
Tung tích al-Baghdadi hiện đang khó bị phát hiện, nhưng cuối cùng hắn cũng sẽ lộ diện. Lực lượng của hắn đang bành trướng nên sẽ có nhiều cuộc gọi điện thoại được thực hiện và đó sẽ là điểm yếu của nhân vật này.
Nhưng ngăn chặn sự bành trướng của IS không chỉ là tiêu diệt thủ lĩnh tổ chức này, bởi kinh nghiệm cho thấy Bin Laden chết nhưng al-Qaeda vẫn tiếp tục hoạt động khủng bố tích cực.
Hiện nay, cả thế giới đang báo động về sự nguy hiểm của Nhà nước Hồi giáo và không loại trừ sẽ hình thành một liên minh các nước phương Tây và cả các quốc gia Ả Rập nhằm chống lại thế lực cực đoan nói trên. Có lẽ quốc gia nhức đầu hơn cả trong sự việc này là nước Mỹ, bởi điều lo sợ khi can thiệp vào Iraq 20 năm trước đây nay đang đến gần, đó là xung đột chủng tộc sẽ khiến Trung Đông bất ổn, đe dọa tình hình an ninh thế giới.
Trong khi quốc tế đang chia rẽ về việc tìm một giải pháp cho xung đột Syria, Mỹ và các nước đồng minh phương Tây đã cung cấp vũ khí cho lực lượng Kurdistan tại Iraq để chống lại IS. Đây cũng là cố gắng nhằm chuẩn bị chiến dịch lâu dài loại trừ một tổ chức khủng bố được Tổng thống Mỹ Obama gọi là “khối ung thư” không có chỗ đứng trong thế kỷ XXI.
