Nếu nhìn vào “mặt sau của tấm huy chương” thì quá trình đô thị hóa tại nước ta đã kéo theo nhiều hệ lụy, trong đó ô nhiễm không khí là một trong những “căn bệnh thời đại”, có thể gây ra hậu quả khó lường đối với sức khỏe người dân. Các chuyên gia môi trường đã lên tiếng cảnh báo rằng chất lượng không khí tại các đô thị Việt Nam đang suy giảm mạnh, nhiều nơi ô nhiễm môi trường đã ở mức báo động, trong đó nặng nề nhất là TP.HCM.
Mặc dù đã di dời nhà máy vào các khu công nghiệp tập trung nhưng nhiều nhà máy vẫn chưa xử lý khí thải, xả thẳng bên ngoài như thế này
Nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí tại các đô thị nói chung, TP.HCM nói riêng, được xác định là do tốc độ phát triển đô thị hóa nhanh và khí thải từ các phương tiện giao thông vận tải. Ngay cả không khí trong nhà cũng không đảm bảo an toàn vì có thể bị ô nhiễm từ các nguồn như sơn, khói thuốc lá, hóa chất trong các sản phẩm tẩy rửa, thậm chí là cả mùi từ đồ nội thất mới… Những người làm việc trong môi trường công sở cũng không tránh khỏi ảnh hưởng ô nhiễm không khí do các hệ thống máy điều hòa, máy thông gió, máy móc văn phòng, thiết bị in ấn… gây ra.
Vượt mức báo động
Theo các chuyên gia môi trường, ô nhiễm không khí tại TP.HCM đang ở mức đáng lo ngại, bởi nồng độ một số chất ô nhiễm đều vượt tiêu chuẩn cho phép đối với môi trường không khí xung quanh khu dân cư lẫn không khí ven đường. Đặc biệt, nồng độ các chất độc hại như benzen, nitơ oxit… có xu hướng tăng mạnh. Từ năm 2005, TP.HCM bắt đầu thực hiện quan trắc nồng độ benzen hiện diện trong không khí ở nhiều nơi và kết quả thu được tại sáu điểm cho thấy nồng độ benzen đã đạt đến
35 – 40µg/m3. Trong khi đó, theo tiêu chuẩn của Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ thì nồng độ cho phép chỉ là 10µg/m3 (Việt Nam chưa có quy định về tiêu chuẩn này).
Chi cục Bảo vệ môi trường TP.HCM đã tiến hành kiểm tra sáu trạm quan trắc không khí đặt tại những điểm nóng về ô nhiễm, phát hiện hơn 90% mẫu không đạt chuẩn. Cụ thể hơn, trong năm nay, lượng bụi lơ lửng sinh ra từ khói luôn ở mức cao (nồng độ trung bình dao động từ 0,58 – 0,97mg/m3, vượt quy chuẩn Việt Nam từ 1,9 đến
3,2 lần); nồng độ chì dao động trong khoảng 0,49 – 0,67µg/m3, tăng tại bốn trong sáu trạm quan trắc so với cùng kỳ năm 2010. Về nitơ oxit, có 59% không đạt quy chuẩn, nồng độ trung bình dao động từ 0,18 đến 0,27mg/m3, cao gấp hai đến ba lần chuẩn cho phép (riêng vào những giờ cao điểm xảy ra kẹt xe thì tiêu chuẩn này vượt lên từ bốn đến sáu lần).
Tình trạng kẹt xe vào giờ cao điểm diễn ra rất thường xuyên ở TP.HCM là nguyên nhân đáng kể gây ô nhiễm không khí
Bụi được xác định là thủ phạm gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng, mà nguyên nhân là do lưu lượng các loại phương tiện giao thông có động cơ, nhất là xe tải, xe gắn máy rất cao. Ô nhiễm không khí ở đô thị do giao thông gây ra chiếm tỷ lệ khoảng 60 – 70%. Các nguồn thải khí khác như hoạt động sản xuất nông nghiệp ở ngoại thành (đốt rơm rạ, phun thuốc trừ sâu…), khai thác và sơ chế khoáng sản, rồi khí thải do các cơ sở sản xuất và hoạt động dân sinh cũng chiếm một tỷ lệ tương đối cao trong tổng mật độ khí thải gây ô nhiễm không khí đô thị.
Trong quá trình đô thị hóa, công trình xây dựng mọc lên hàng loạt, hoạt động duy tu, sửa chữa, làm mới cơ sở hạ tầng, đường sá, cầu cống… được tăng cường và vì thế phát sinh rất nhiều bụi, gồm cả bụi nặng và bụi lở lửng. Vào buổi sáng hay chiều, nếu đi trên những trục đường chính như xa lộ Hà Nội, cứ nhìn lên cao là có thể thấy rõ một lớp bụi lơ lửng trong không khí. Hoạt động sản xuất của các nhà máy, xí nghiệp công nghiệp cũng góp phần gia tăng lượng khói bụi đáng kể. Nguồn ô nhiễm công nghiệp chủ yếu do quá trình đốt nhiên liệu và quá trình xử lý nguyên liệu thô thải ra rất nhiều khí độc và sau đó đi qua các ống khói của các nhà máy tuôn vào bầu không khí. Ngoài ra, tình trạng ô nhiễm này còn do nguyên liệu, khí thải bị bốc hơi, rò rỉ, thất thoát trên dây chuyền sản xuất sản phẩm và trên các đường ống dẫn tải, được hút và thổi ra ngoài bằng hệ thống thông gió.
