Trên bình diện toàn cầu, năm 2016 có hai sự kiện rất đáng chú ý, đó là người dân Anh đã chọn con đường chia tay với Liên minh châu Âu trong cuộc trưng cầu dân ý hồi tháng 4 và chiến thắng của tỉ phú Mỹ Donald Trump trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng đầu tháng 11. Cả hai đều có thể đưa thế giới vào tình trạng bấp bênh, thậm chí làm chao đảo mối tương quan hiện có giữa các thế lực muốn khẳng định trên bàn cờ chính trị – xã hội.
Năm qua cũng đánh dấu nhiều cuộc tấn công đẫm máu làm nổi lên câu hỏi rằng ai bảo vệ ai và với giá nào. Trong bối cảnh rối ren đó thì chủ nghĩa dân túy gia tăng và lan rộng khắp nơi, rồi hiện tượng chối bỏ toàn cầu hóa đe dọa các thỏa thuận trao đổi thương mại tự do.
Dưới góc nhìn kinh tế toàn cầu, các chuyên viên đã có những nhận định sát sườn và đưa ra những dự báo không mấy lạc quan.
Liệu kinh tế Mỹ có khởi sắc dưới sự dẫn dắt của ông Trump?
Theo bình luận viên Lucie Robequain của nhật báo kinh tế Les Echos, các chuyên gia kinh tế Mỹ đã nâng mức dự báo tăng trưởng kinh tế của nước này kể từ khi ông Donald Trump thắng cử, với tốc độ tăng trưởng ước đạt 2,3% trong năm 2018, cao hơn so với mức 2% hồi tháng 10-2016, theo một cuộc thăm dò do tờ Wall Street Journal đăng ngay sau cuộc bầu cử tổng thống. Sự lạc quan này dựa trên hai lời hứa hẹn của ông Trump là giảm mạnh thuế và chi 1.000 tỉ USD cho các công trình lớn.
Chuyên gia Ajay Rajadhyaksha thuộc Ngân hàng Barclays cho biết không mong đợi có một bước nhảy vọt mạnh mẽ về tăng trưởng nhưng nguy cơ suy thoái kinh tế đang lùi xa.
Điều nghịch lý là việc chống đối các thỏa thuận thương mại tự do, mối đe dọa về một cuộc chiến tranh thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ, cũng như việc giảm dòng người nhập cư dường như ít được chú ý đến trong kịch bản của các kinh tế gia. Cải cách thuế khóa và việc thực hiện các dự án lớn đòi hỏi phải có thời gian.
Chương trình của ông Donald Trump sẽ không được thực hiện một cách toàn bộ và không nên mong đợi gì nhiều trong ngắn hạn, cũng như sẽ không thể mang lại hiệu quả gì trước cuối năm 2017, thậm chí năm 2018. Vẫn theo chuyên gia này, thị trường đã có sự hứng khởi quá mức.
Tự do thương mại bị đe dọa
Trong những tháng cuối năm 2016, viễn cảnh tự do thương mại đột nhiên u ám. Tuy nhiên nếu ai đó dự báo rằng tự do thương mại và toàn cầu hóa sẽ chấm dứt thì có phần hơi vội vàng, mà theo các chuyên gia, những thỏa thuận thương mại sẽ có sự điều chỉnh.
Ông Donald Trump muốn đàm phán lại Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đã tồn tại từ 20 năm qua. Trước mắt, khả năng này ngày càng rõ nét. Canada và Mexico đã tuyên bố sẵn sàng thảo luận lại nội dung văn bản nói trên.
Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) mà chính quyền Obama ký kết sẽ phải chờ đợi. Ông Donald Trump có thể từ bỏ hiệp định này như ông đã từng tuyên bố.
Hiệp định Đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP) giữa Mỹ và Liên minh châu Âu chắc chắn sẽ không được nhắc tới trong vài năm.
Với các dây chuyền sản xuất được triển khai từ 15 năm qua và cuộc cách mạng công nghệ trong lĩnh vực kinh tế số, kinh tế thế giới sẽ khó có thể quay trở lại thời kỳ cũ. Tự do trao đổi thương mại không thể biến mất, nhưng phải được điều chỉnh phù hợp để giảm bớt chênh lệch giàu nghèo do hoạt động này tạo ra. Đây cũng là quan điểm của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi (G20) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế.
Trung Quốc ngày càng lớn mạnh
Về sự trỗi dậy của Trung Quốc, thông tín viên Frédéric Schaeffer của báo Les Echos tại Bắc Kinh cho rằng đất nước Trung Quốc ngày càng lớn mạnh dưới thời Tập Cận Bình và đặt câu hỏi phải chăng nhân vật này đang ra sức củng cố quyền hành? Hiện ông được xem là một lãnh đạo quyền lực nhất kể từ thời Đặng Tiểu Bình và là người khởi xướng chiến dịch chống tham nhũng nghiêm khắc nhất từ sau Mao Trạch Đông.
Ông Tập Cận Bình đang chuẩn bị cho Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XIX diễn ra vào cuối năm 2017, có khả năng ông tiếp tục nắm quyền lãnh đạo thêm năm năm nữa.
Theo nhận định của nhà nghiên cứu Alice Ekman thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp IFRI, chiến dịch chống tham nhũng thường được sử dụng như một công cụ để thanh trừng nội bộ mỗi lần sắp đến kỳ đại hội hay có bổ nhiệm lãnh đạo mới. Câu hỏi đặt ra là chiến dịch chống tham nhũng hiện nay ở Trung Quốc sẽ đi đến đâu, khi đang dần tạo ra một cảm giác lo sợ ngay trong nội bộ Đảng, quân đội, các doanh nghiệp nhà nước.
Về mặt kinh tế, đà tăng trưởng chậm lại của Trung Quốc sẽ tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu trong năm 2017. Riêng các nền kinh tế ở châu Âu phải đảm bảo rằng họ có thể đứng trên đôi chân của mình trước bất kỳ sự giảm tốc nào xảy ra.
Brexit cứng hay Brexit mềm?
Hồ sơ Brexit đang được giới chuyên gia quốc tế theo dõi không hề thua kém sự kiện tân tổng thống Mỹ nhậm chức vào ngày 20-1-2017 và những gì xảy ra sau đó. Tuy cương quyết không tiết lộ chiến lược đàm phán vì cho rằng một sự minh bạch như thế có thể làm tổn hại đến lợi ích quốc gia, nhưng theo các đường hướng chỉ đạo do Thủ tướng Anh Theresa May đưa ra thì có vẻ như London đang chuẩn bị cho “Brexit cứng” – hay được hiểu là sự đoạn tuyệt dứt khoát và rõ ràng với Liên minh châu Âu.
Thủ tướng Anh trên thực tế đã vạch ra bốn đường đỏ bao gồm ba không – một có cho mối quan hệ Anh – EU hậu Brexit, đó là không tự do di chuyển người lao động, không đóng góp bắt buộc vào Liên minh châu Âu, không chịu sự giám sát của Tòa án châu Âu và cuối cùng là tự do quy định các mối quan hệ thương mại với phần còn lại trên thế giới.
Để có thể đáp ứng được bốn điều kiện đó, Anh bắt buộc sẽ phải rời khỏi khu vực thị trường chung châu Âu. Nước Anh sẽ không thể là thành viên của Khu vực kinh tế châu Âu như Na Uy hiện nay, cũng như là trong liên minh hàng rào thuế quan như Thổ Nhĩ Kỳ, theo như giải thích của ông Michael Gasiorek, chuyên gia về chính sách thương mại – Đại học Sussex.
Theo chuyên gia này, nếu như đường hướng ấy vẫn được duy trì thì cả Anh lẫn EU đều bị thua thiệt. Do vậy cả hai phía sẽ được kêu gọi đi đến một thỏa hiệp và như thế Brexit có thể sẽ mềm hơn những gì mà mọi người đang nghi ngại như hiện nay.
USD được dự báo mạnh thêm
Bên kia bờ Đại Tây Dương, đồng USD có thể sẽ tiếp tục mạnh lên trong năm 2017, bởi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) có khả năng sẽ tăng lãi suất nhiều lần hơn dự báo. Đây là nhận định mà ông Roy Teo, chiến lược gia cấp cao về ngoại hối của Ngân hàng ABN AMRO Bank đưa ra trong một cuộc trả lời phỏng vấn ngày 23-12. “Ngay thời điểm hiện nay, lãi suất tương lai mới phản ánh hơn hai lần tăng lãi suất trong năm 2017. Như vậy, đồng USD vẫn còn dư địa để tăng giá”, ông Teo nói với chương trình Street Signs của CNBC.
Chiến lược gia này cho biết ông kỳ vọng FED tăng lãi suất ba lần trong năm 2017, phù hợp với dự định trong cuộc họp chính sách tháng 12. Tuy nhiên, trên thị trường đang có một số đồn đoán rằng FED có thể tăng lãi suất tới bốn lần.
Đồng USD đã tăng giá mạnh kể từ sau khi Donald Trump bất ngờ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ. Trong vòng một thập niên trở lại đây, FED mới tăng lãi suất có hai lần, gần nhất là vào cuộc họp ngày 13 và 14-12 vừa qua, với mức tăng 0,25 điểm phần trăm lên 0,5 – 0,75%.
Những chủ trương chính sách mà ông Trump đưa ra trong chiến dịch tranh cử, bao gồm lời hứa chi mạnh cho các dự án cơ sở hạ tầng, nếu được thực thi, có thể sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và lạm phát ở Mỹ. Trong trường hợp đó, lãi suất ở Mỹ sẽ phải tăng lên, tạo đà tăng giá cho đồng bạc xanh.
Chiến lược gia của ABN dự báo đồng euro có thể giảm giá, còn 0,95 USD/1 euro vào năm tới, từ mức hơn 1,04 USD tương đương 1 euro vào ngày 23-12. Các đồng tiền của châu Á nói chung sẽ tiếp tục giảm giá so với USD, trong đó đồng đôla Singapore và nhân dân tệ Trung Quốc đặc biệt dễ tổn thương trước lãi suất gia tăng ở Mỹ và rủi ro gián đoạn quan hệ thương mại với Mỹ.
Với mức độ bấp bênh cao xung quanh đường lối chính sách của ông Trump, việc có một cái nhìn thận trọng là cần thiết, nhất là khi đồng USD mạnh có thể gây tác động bất lợi đối với xuất khẩu của Mỹ, cản trở sự gia tăng của lạm phát, đồng thời gây sức ép đối với lợi nhuận của các công ty Mỹ.
Nhiều nhà phân tích khác cũng nhấn mạnh mức độ bấp bênh cao xung quanh các chủ trương chính sách của chính quyền Trump. Các nhà phân tích cho rằng rất có thể ông Trump sẽ không làm đúng như những gì mà ông nói trong quá trình tranh cử. Ngoài ra, những chính sách mà ông Trump muốn áp dụng chưa chắc đã được Quốc hội Mỹ phê chuẩn.
Việc dự báo về năm 2017 đặc biệt khó bởi điều này phụ thuộc vào việc ông Trump thực sự sẽ làm gì sau khi lên nắm quyền.
