Trong các loại sản vật của Việt Nam, trầm hương và sâm Ngọc Linh luôn đứng đầu bảng về mức độ quý hiếm cũng như giá bán. Tuy nhiên, người có nhu cầu lại không dễ mua được trầm và sâm thật bởi hàng giả tràn lan. Có thể nói, việc bảo vệ thương hiệu của các loại sản vật cao cấp ở Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn do cách thức quản lý chưa theo kịp thị trường.
Sâm Ngọc Linh tăng giá nhờ tạo được thương hiệu
Từ ngày 1 đến ngày 3-10 vừa qua, phiên chợ sâm Ngọc Linh đầu tiên đã diễn ra tại huyện Nam Trà My (Quảng Nam) với tổng doanh thu đạt hơn 4,5 tỉ đồng; trong đó, riêng sâm củ Ngọc Linh bán được khoảng 50kg. Phiên chợ là sáng kiến của UBND huyện Nam Trà My trong việc chống lại nạn sâm giả, bảo vệ thương hiệu của loại sản vật có mức giá gần cả trăm triệu đồng/kg. Ngay khi lễ khai mạc phiên chợ kết thúc, nhiều gian hàng đã bán hết sạch sâm bởi nhu cầu mua rất lớn.
Một năm về trước, khi sâm củ Ngọc Linh được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và được công nhận là sản phẩm quốc gia, nhu cầu sử dụng sản vật quý này lập tức tăng lên nhanh chóng, trên thị trường cũng liền xuất hiện sâm Ngọc Linh giả. Cả nước hiện chỉ có một trung tâm chuyên kiểm nghiệm sâm đặt tại TP. Hồ Chí Minh. Việc xác định, phân biệt sâm Ngọc Linh thật hay giả hiện nay hoàn toàn dựa vào cảm nhận chủ quan, kinh nghiệm của người trồng sâm và những người nghiên cứu về sâm. Công tác quản lý hiện đang có sự chồng chéo giữa các ngành chức năng trong việc truy xuất nguồn gốc xuất xứ, kiểm tra chất lượng các sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh. Trước thực trạng trên, tỉnh Quảng Nam đã cho phép huyện Nam Trà My tổ chức chợ phiên bán sâm Ngọc Linh mỗi tháng một lần để cung cấp sản phẩm sâm Ngọc Linh thật đến người tiêu dùng. Chất lượng sâm Ngọc Linh đưa ra bán do chính quyền huyện Nam Trà My và các cơ quan chức năng của tỉnh chịu trách nhiệm.
Để thực hiện điều đó, UBND huyện Nam Trà My đã tiến hành thành lập tổ công tác kiểm định chất lượng sâm túc trực 24/24 giờ tại phiên chợ để phòng khi có khiếu nại, tố cáo thì kịp thời giải quyết. Theo ông Đoàn Ngọc Sơn – Phó giám đốc Sở Công thương tỉnh Quảng Nam – thành viên của Tổ kiểm soát cho biết, trước khi phiên chợ diễn ra, tổ công tác đã kiểm tra từng củ sâm của người dân trước khi cho vào gian hàng để bày bán. “Chúng tôi kiểm tra với sự chứng kiến trực tiếp của tất cả người dân, đảm bảo không để một củ sâm giả nào trà trộn vào đây để làm mất uy tín” – ông Ngọc Sơn nói. Không chỉ kiểm tra trực tiếp tại phiên chợ mà từ trước đó, khi người dân tập kết sâm ở 12 chốt sâm thuộc thôn 2 và thôn 4 xã Trà Linh thì tổ công tác cũng đã kiểm soát bước một bao gồm kiểm tra, thẩm định tất cả rồi mới đồng ý cho đem xuống phiên chợ.
Theo ông Hồ Quang Bửu – Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My, mỗi tháng phiên chợ sẽ luân phiên lấy nguồn sâm ở mỗi chốt khác nhau và chỉ bán chừng 50kg sâm để đảm bảo chất lượng. Cũng theo ông Quang Bửu, việc luân phiên bán sâm ở các chốt cũng giúp cho người trồng sâm quen với việc buôn bán, tiến tới tự mình trực tiếp kinh doanh, không qua tay những tiểu thương để khỏi bị ép giá. Tại phiên chợ, nhiều sản phẩm làm từ sâm như sâm ngâm mật, trà sâm, viên nang mềm, viên nén sủi, gói bột sủi bọt, kẹo sâm… cũng thu hút sự chú ý của nhiều du khách. Mấy năm qua, UBND huyện Nam Trà My đã rất nỗ lực trong việc tạo dựng thương hiệu cho sâm Ngọc Linh: Từ việc tổ chức lễ hội sâm Ngọc Linh, hội thảo sâm Ngọc Linh, phiên chợ sâm cho đến phát hành bộ tem sâm hay tường thuật trực tiếp diễn biến phiên chợ sâm trên YouTube… Nhờ đó, giá sâm năm 2015 từ 30-50 triệu đồng/kg nay tăng lên từ 60-90 triệu đồng/kg. Từ diện tích trồng sâm 120ha vào năm 2015, đến nay toàn huyện Nam Trà My đã có diện tích trồng gần 1.500ha. Chỉ riêng hai tập đoàn TH True Milk và Vingroup đã đăng ký đầu tư 16.000 tỉ đồng vào sản vật này.
Thị trường trầm hương hoàn toàn thả nổi
Bên cạnh sâm Ngọc Linh, Quảng Nam cũng nổi tiếng về trầm hương. Những năm trước, chỉ một số cửa hàng quy mô nhỏ trên địa bàn Đà Nẵng buôn bán mặt hàng cao cấp này, nhưng từ khi lượng khách Trung Quốc, Hàn Quốc… đến làm ăn, du lịch ngày càng nhiều, sản phẩm mang tên trầm hương được mua, bán khá rầm rộ. Tuyến đường Nguyễn Văn Thoại, Võ Nguyên Giáp, Trường Sa (quận Ngũ Hành Sơn) có hàng chục cửa hàng trầm hương được đầu tư với quy mô khá lớn để phục vụ khách du lịch. Hiện tượng tương tự với nạn trầm hương giả hiện đang diễn ra ở Nha Trang. Khi làn sóng du khách Trung Quốc kéo đến, sản phẩm trầm hương được bán rộng rãi, từ các quầy hàng bán đồ thủ công mỹ nghệ ở Chợ Đầm, đến những cửa hàng bán đồ lưu niệm ở đường Trần Quang Khải, Nguyễn Thiện Thuật, Hùng Vương, Biệt Thự…
Tại cả Đà Nẵng và Nha Trang, sản phẩm gắn mác trầm hương bán được khách du lịch mua nhiều nhất là nhang và chuỗi hạt gỗ. Giá của các sản phẩm nhang trầm dao động từ vài trăm ngàn đồng đến chục triệu đồng. Các loại chuỗi hạt trầm giá cũng dao động từ vài triệu đồng đến trăm triệu đồng. Tuy nhiên, chất lượng thì không ai kiểm soát được, bởi hiện tại vẫn chưa có một quy định cụ thể nào về tiêu chuẩn chất lượng của các sản phẩm này. Cách đây không lâu, báo Khánh Hòa đã đưa tin nhiều du khách Trung Quốc sau khi về nước đã khiếu nại một số hãng lữ hành, một số cơ sở ở Nha Trang vì cho rằng các sản phẩm mà họ đã mua là trầm hương giả mạo.
Theo ông Biện Quốc Dũng, Phó chủ tịch Hội Trầm hương Khánh Hòa, bên cạnh trầm hương thiên nhiên rất quý hiếm còn có trầm hương nhân tạo, đó là cây dó bầu được trồng và cấy trầm. Cây dó bầu từ lúc trồng đến khi có thể khoan lỗ cấy trầm phải mất 10 năm. Sau khi cấy trầm mất khoảng 5 năm nữa mới có thể tạo trầm, tuy nhiên tỷ lệ thành công khá thấp. Vì thế, ngay cả trầm nhân tạo cũng rất quý và có giá cao. Theo một số người bán sản phẩm trầm hương ở phố du lịch Nha Trang, các mặt hàng này được nhập về chủ yếu từ các cơ sở sản xuất ở huyện Vạn Ninh, thị xã Ninh Hòa. Được biết, những loại hạt gỗ được sản xuất hàng loạt bằng máy móc không phải bằng gỗ trầm. Người sản xuất thường sử dụng hóa chất có mùi trầm cho thấm vào các hạt gỗ để giả mạo gỗ trầm.
Khánh Hòa, Quảng Nam được xem là hai nơi có chất lượng trầm hương tốt nhất. Tuy nhiên với sự thả nổi của thị trường trầm hương hiện nay, uy tín, thương hiệu của loại sản vật quý hiếm này đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
