Dữ liệu của Liên Hiệp Quốc được công bố gần đây cho thấy, vào thập niên 1950, tỷ lệ sinh sản của Nhật Bản là gần 2,75 trẻ/bà mẹ, cao hơn mức 2,1 trẻ/bà mẹ được xác định là tỷ lệ tốt nhất giúp duy trì một dân số bền vững.
Ngày nay, tại Nhật Bản, tỷ lệ này chỉ còn 1,44, khiến chỉ trong vòng năm năm qua, dân số Nhật Bản đã sụt mất 1 triệu người. Viện Quốc gia Nghiên cứu về Dân số và An sinh Xã hội Nhật Bản đưa ra những phân tích cho thấy nếu vẫn tiếp tục xu thế này, dân số Nhật sẽ giảm từ 126 triệu người hiện nay xuống còn 88 triệu người vào năm 2065 và 51 triệu người vào năm 2115.
Với tình trạng trẻ em và thanh niên ngày càng ít đi, một vòng lẩn quẩn xảy ra: chi tiêu giảm sút làm suy yếu nền kinh tế, các cặp vợ chồng sợ có con, dân số giảm, nền kinh tế sa sút hơn… Khi số dân 18 tuổi giảm đi, hệ thống các trường đại học cũng thu hẹp hoạt động, số người được đào tạo ít đi, cơ hội rèn luyện cho các nhà nghiên cứu không còn nhiều, khả năng cạnh tranh của nước Nhật trên trường quốc tế bị suy yếu. Tuổi thọ con người ngày càng tăng cao cũng là yếu tố khiến cho dân số Nhật già mau. Hiện số người già ở Nhật chiếm đến 27% tổng dân số, trong khi ở Mỹ, tỷ lệ này chỉ 15%. Dân số già đi nhanh cũng có nghĩa là thu nhập giảm, chi tiêu công tăng cao, quỹ hưu bổng và quỹ an sinh xã hội ít đi, nền kinh tế vì thế mà không lớn mạnh nổi.
Theo ông Yasuo Fukuda, nguyên Thủ tướng Nhật Bản, hiện là Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Dân số châu Á (APDA), vấn đề chính là khi dân số giảm nhanh, hệ thống xã hội sẽ trở nên không bền vững và không đủ khả năng ứng phó với những vấn đề phát sinh. Cũng theo APDA, trong những nguyên nhân gây ra tình trạng sụt giảm dân số tại Nhật, sự đô thị hóa đóng góp phần khá lớn. Nhật là một trong những nước có mức độ đô thị hóa cao nhất thế giới, năm 1950, số người sống ở các đô thị đã chiếm 53% dân số. Tỷ lệ này vào năm 2014 là 93%! Các đô thị ở nông thôn biến mất dần khi người trẻ ra thành thị làm việc.
Mặc dù hiện nay, tại Nhật, tỷ lệ thất nghiệp dưới mức 3%, nhưng tình trạng nhân dụng không ổn định khiến nhiều cặp vợ chồng không muốn sinh con. Gần 40% lực lượng lao động Nhật thuộc dạng không đều đặn, lao động tạm thời hay bán thời gian, với đồng lương thấp. Theo số liệu của Bộ Lao động Nhật, số lao động trên hưởng lương ít hơn các lao động thường xuyên đến 53%.
Những năm qua, chính quyền Shinzo Abe đã nghiên cứu vấn đề giảm sút dân số ở Nhật và hứa hẹn sẽ nâng tỷ lệ sinh sản lên 1,8 trẻ/bà mẹ vào năm 2025. Chính phủ sẽ giúp người dân dễ dàng hơn trong việc sinh con và nuôi con bằng cách cung cấp chế độ giáo dục miễn phí, chăm sóc tuổi mẫu giáo và cho những người vừa làm cha được nghỉ phép. Tuy nhiên chính phủ của ông Abe cũng đang bị chỉ trích vì không làm đủ những gì đã hứa hẹn, đặc biệt là trong vấn đề cải cách lao động.
– Tổng hợp
