Khởi hành từ Châu Đốc, con đường đến huyện Tri Tôn thật đẹp với những cây thốt nốt mọc rải rác giữa đồng lúa xanh mướt hay có khi đứng thẳng hàng trên một bờ đê.
Đoạn băng ngang núi Phụng Hoàng để vào thị trấn, đường uốn khúc giữa một bên là những vườn xoài bạt ngàn rợp bóng mát, một bên là những cánh đồng thấp trồng đầy các loại rau màu. Thị trấn Tri Tôn khá sầm uất. Điểm xuyết giữa đường phố mới được xây dựng là nét cổ kính mà rực rỡ của những ngôi chùa Khmer hoặc những mái đình đã nhuốm màu thời gian.
Tọa lạc ngay giữa trung tâm thị trấn, chùa Xà Tón – một di tích lịch sử cấp quốc gia tạo nên không gian cổ xưa và thanh tịnh cho cả mấy con phố. Giống như nhiều chùa Khmer khác, ngôi chùa hơn 300 năm tuổi này được xây dựng lần hồi. Nghĩa là tiền quyên được đến đâu thì chùa được tiến hành xây cất đến đó cho tới khi hoàn tất.
Vật liệu xây chùa chủ yếu là gạch ngói, cột gỗ căm xe, đá. Nền chùa được xây bằng đá xanh cao gần hai mét. Chính điện nằm ngay trung tâm khuôn viên chùa, mặt quay về hướng đông tây, nóc nhọn và hai mái cong gộp lại gợi hình ảnh rắn thần Naga (tượng trưng cho sự bất diệt và dũng mãnh) nằm dài. Mái chùa có cấu trúc hình tam cấp với ngói đỏ, xanh, vàng.
Dưới ánh nắng miền biên giới, lớp mái ngói này hửng lên sắc màu thật nổi bật. Quanh chính điện có khá nhiều những ngôi tháp nhỏ rực rỡ. Trên đỉnh các ngôi tháp này đều được chạm tượng thần Bayon (thần Bốn Mặt, thần Sáng Tạo) bằng đá. Phía trước chính điện có một ao rộng trồng sen và súng. Bên bờ phủ bóng mát một hàng dừa.
Những khi sen và súng nở, cả mặt ao rực màu hoa, điểm xuyết thêm màu lá xanh non rất đẹp và mát mắt. Cạnh hàng dừa có một tượng Phật lớn được tạc trong thế thiền định dưới bóng cây lâm vồ. Cây lâm vồ này có tuổi thọ trên trăm năm, gốc khoảng mười người ôm, cành lá xum xuê, mát rượi.
Ngoài kiến trúc đẹp, chùa Xà Tón còn là nơi lưu giữ được nhiều nhất những bộ kinh viết trên lá buông mà người Khmer gọi là Sa Tra (kinh lá). Để làm được một bộ kinh lá người xưa phải rất kỳ công. Các nghệ nhân chỉ chọn cắt những đọt non lá thật thẳng, dùng ván ép lại thật chặt rồi mang phơi nắng. Đợi đến khi nào lá héo xuống mới cắt ra thành từng mảnh với chiều ngang 6cm, chiều dài 60cm.
Sau đó dùng mũi sắt thật nhọn làm cây viết khắc, rồi lấy mực màu thoa lên lá, xong lau sạch và đem lưu giữ. Chữ viết trên lá bằng tiếng Phạn theo nét cổ xưa nên phải là người từng tu nhiều năm ở chùa mới có thể đọc được. Chính vì cách làm đặc biệt này, hơn 100 bộ kinh ở chùa dù đã trải qua hàng trăm năm mà vẫn không bị hư hại.
Cách chùa hơn hai cây số là hồ Soài So khá thơ mộng nằm ngay dưới chân núi Cô Tô. Sau khi hóng mát bên hồ, cả đoàn leo núi thưởng ngoạn phong cảnh hoang sơ và nghịch nước giữa con suối chảy qua sỏi đá trong xanh mát lạnh. Men theo triền núi là những ngôi chùa, ngôi miếu nhỏ nhưng trang nghiêm.
Cuối buổi đi chơi, du khách từ xa đến đây không thể bỏ qua đặc sản vùng Bảy Núi là các món ngon được chế biến từ thịt bò. Bò Bảy Núi ngon do thổ nhưỡng và do được nuôi vỗ cẩn thận. Món nổi tiếng nhất là bò xào lá vang và cháo bò ở thị trấn Tri Tôn.
Cháo bò ở đây có hương vị rất đặc biệt. Ngoài việc nhẩn nha nhai những lát thịt bò thái mỏng, chín tái ửng hồng trải trên mặt tô cháo, du khách còn được thưởng thức cái ngon của lòng bò: Nào là lá sách vừa giòn vừa dai, nào là miếng gan bùi bùi, rồi miếng tủy bò béo ngậy trong vị mặn cay của nước mắm gừng.
Múc từng muỗng cháo cho vào miệng, bao nhiêu hương vị hấp dẫn tỏa ra, nhưng nổi bật nhất là vị chua thanh của trái trúc – một thứ trái giống như chanh nhưng vỏ xù xì, chỉ có ở miền núi này. Thêm vào đó, vị cay của ớt hiểm xanh cùng mùi rau thơm nồng nàn sẽ khiến miếng thịt bò càng ngon ngọt và dễ ăn.
