Trong một thế giới đầy bất ổn, những hình thức mê tín đóng vai trò có ảnh hưởng khá lớn, từ việc người ta tin vào sức mạnh siêu nhiên cho đến các vết nứt xuất hiện trên mặt đường. Các chuyên gia làm việc trên những lãnh vực, từ phi công đến vận động viên hay bác sĩ đều có những niềm tin cũng như các cách thức dị đoan riêng của họ.
Còn có nhiều kiểu mê tín hơn so với những kiêng kỵ thông thường chẳng hạn như không dám đi qua dưới cái thang hoặc tránh gặp mèo đen. Trên thực tế, khoa học đã lý giải được nhiều quá trình tâm lý xuất phát từ thái độ mê tín và làm rõ được lý do vì sao người ta vốn đã biết mê tín là dị đoan, nhưng vẫn có không ít người tin theo.
Quá trình tư duy kép
Mô hình xử lý kép là một khái niệm, về cơ bản nói rằng con người có hai luồng suy nghĩ: một là nhanh và theo bản năng, và một chậm hơn và hợp lý hơn. Mô hình tâm lý này đã được sử dụng để giải thích tại sao chúng ta tin vào những điều mê tín.
Theo Tiến sĩ Jane Risen, giáo sư khoa học hành vi tại Đại học Chicago, khi hành động theo sự mê tín, một người có thể phát hiện ra lỗi trong hệ thống niềm tin của họ, nhưng họ đã lựa chọn để mặc kệ, không sửa chữa nó, một quá trình mà bà đề cập đến như “một sự mặc nhận”. Theo cách này, mê tín có thể là con dao hai lưỡi vì sự mặc nhận có thể có lợi hoặc có thể làm suy yếu các chức năng của bạn.
Cải thiện hiệu suất
Theo Tiến sĩ Stuart Vyse, giáo sư tâm lý thuộc Đại học Connecticut, có mối liên hệ chặt chẽ giữa sự may mắn làm gia tăng khuynh hướng mê tín một cách tích cực và làm cải thiện hiệu suất.
Một cuộc nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Khoa học Tâm lý APS cho thấy thông qua một loạt 4 thí nghiệm liên quan đến may mắn, chẳng hạn như vận dụng các biểu hiện như “break-a-leg” (có nghĩa là “chúc may mắn”), bắt chéo ngón tay hoặc thậm chí sử dụng các đồ vật hên nhằm tạo ra những thay đổi trong cách mỗi cá nhân cảm nhận được khả năng thực hiện của chính họ và tự tạo hiệu quả cho bản thân.
- Xem thêm: Chuyện… “mê tín dị đoan”!
Các nhà nghiên cứu đã quan sát thấy sự cải thiện rõ rệt về hiệu suất trong các hoạt động thể chất như chơi golf hoặc các hoạt động vận dụng tâm trí như kiểm tra trí nhớ và các trò chơi ô chữ.
Xoa dịu lo âu
Phần lớn sự lo lắng của chúng ta đến từ nhận thức rằng hầu hết các tình huống trong cuộc sống có thể nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta. Lo lắng là một căn bệnh đặc biệt phổ biến đối với những người bị thiếu tự tin, kém tự trọng và hay sợ hãi vô cớ.
Một nghiên cứu trên Tạp chí Quốc tế về Tâm lý học và Khoa học Hành vi đã tìm ra nguồn gốc của vô số biểu hiện mê tín từ thời kỳ đầu của loài người chúng ta và các tập tục của tổ tiên chúng ta, những người đã bị bất lực trước những con thú săn mồi và nhiều thế lực thiên nhiên mà họ không thể hiểu được và cũng không kiểm soát được.
Theo thời gian, các hình thức mê tín đã phát triển nhằm đem lại tâm trạng thoải mái khi khi chúng ta đối mặt với các tình huống bất ổn không thể biết được, mê tín đóng vai trò quan trọng trong quá trình làm giảm lo lắng. Tuy nhiên, chúng cũng có thể tiêm nhiễm nơi chúng ta với ý thức kiểm soát ảo trước vô số các trường hợp không thể dự đoán đoán trước. Dù sao, mê tín vẫn đóng vai trò đem lại cảm giác cực kỳ yên tâm trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.
Cái giá của mê tín
Dù bạn có tin hay không, tất cả chúng ta đều phải trả giá khi thực hiện một nghi thức mê tín hoặc tuân theo một hình thức dị đoan nào đó. Điều này đề cập đến cả những chi phí cũng như những cái giá phải trả cho một “định mệnh hấp dẫn” cũng như các “hệ lụy” nếu không tuân theo những quy định do mê tín gây ra. Tiến sĩ Stuart Vyse đã thảo luận về ví dụ một lá thư dây chuyền được chia sẻ bởi các nhà báo ở Mỹ.
Ông lưu ý rằng mặc dù có nhiều nhà báo biết rõ rằng bức thư kia là không có thật, nhưng nói gì thì nói, nhiều người đã chia sẻ bức thư nọ bởi vì nỗ lực gửi thư mang lại cái giá thấp hơn so với hậu quả “rủi ro” tiềm năng từ việc nếu không gửi chuyển tiếp các lá thư, không biết chừng nó có thể dẫn đến những bất hạnh như mất việc, mất tài sản và thậm chí kể cả tính mạng.
- Xem thêm: Lang băm…? Rất tốt?
Về mặt tiền bạc, chúng ta cũng có thể lựa chọn các loại mê tín cung cấp cho chúng ta cảm giác an toàn ở mức giá thấp, chẳng hạn như tật mê tín bảo rằng gõ vào đồ vật bằng gỗ hoặc ném một nhúm muối qua vai của bạn để xả xui nếu bạn có lỡ bị ngã xuống.
Những loại mê tín gây ám ảnh
Rất nhiều hành vi mê tín gần như là bản năng. Sự mê tín có thể được truyền qua các thế hệ, từ tổ tiên của bạn hoặc ngay từ cha mẹ của bạn;, vì vậy, theo một cách nào đó, những niềm tin này chỉ trở thành một thói quen. Trong khi với phần lớn thời gian các thói quen này vô hại, chúng có thể phát triển trở thành các khuôn mẫu lặp đi lặp lại ngày càng nghiêm trọng hơn và gần như không thể kiểm soát được.
Mối liên quan rõ rệt giữa Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) và mê tín hiện vẫn chưa được chứng minh đầy đủ, nhưng hành vi mê tín dị đoan đã được ghi nhận như một hành vi cưỡng chế. Có nhiều đặc điểm trùng lặp giữa những người mê tín và những người mắc OCD. Mặc dù đó không phải là điều đáng lo ngại, nhưng nó luôn luôn xuất hiện và quản lý các khuynh hướng hành vi này.
Mê tín ảnh hưởng đến tâm lý và hạnh phúc của chúng ta ra sao?
Giả sử hôm nay là thứ sáu ngày 13, sẽ có rất nhiều người trên khắp thế giới tránh làm các công việc thường ngày của họ vì họ sợ ngày này sẽ mang lại cho họ “sự xui xẻo”. Qua tính năng tìm kiếm Spotlight của Apple, chúng ta hãy kiểm tra các cơ chế tâm lý đằng sau suy nghĩ mê tín.
Nói về kinh doanh, không chỉ các hãng hàng không và sân bay thường xuyên bỏ qua lối đi thứ 13 hoặc chiếc cổng thứ 13, mà hơn 80% các tòa nhà cao tầng trên toàn thế giới đều thiếu tầng 13. Ngoài ra, một số khách sạn và bệnh viện thường chọn lựa không có phòng mang con số 13.
Hàng tỷ người ở Hoa Kỳ và trên toàn thế giới đều mê tín. 1/4 người trưởng thành ở Hoa Kỳ tự xem mình là như vậy, và các khuynh hướng gần đây tiết lộ rằng những người trẻ tuổi mê tín hơn người lớn tuổi. Trên thực tế, 70% sinh viên Hoa Kỳ dựa vào các loại bùa may mắn hy vọng đạt được kết quả học tập tốt hơn.
Hàng triệu người ở Trung Quốc nghĩ rằng màu đỏ hoặc số 8 sẽ mang lại cho họ sự giàu có và hạnh phúc, trong khi một nghiên cứu về người tiêu dùng ở Đài Loan cho thấy người mua sắm có khuynh hướng trả nhiều tiền hơn để mua ít mặt hàng hơn trong một gói, miễn là số lượng mặt hàng trong gói đại diện cho một con số “may mắn hơn”.
Tóm lại, phần lớn chúng ta đều biết rằng những niềm tin như thế là phi lý, nhưng chúng ta vẫn tuân theo chúng. Tại sao chúng ta làm điều đó? Như đã nói, các yếu tố mê tín đóng một vai trò tâm lý quan trọng, ảnh hưởng đến hạnh phúc tinh thần của con người và ngày nào cuộc sống còn tồn tại những bất ổn, thì mê tín vẫn còn chi phối đời sống của nhân loại.
