Động tác nhấn nút được thực hiện mà không cần suy nghĩ: nhấn nút để khởi động máy pha cà phê, thay đổi kênh truyền hình bằng điều khiển từ xa, đi thang máy, yêu cầu xe buýt dừng lại. Nó giúp cuộc sống của chúng ta dễ dàng hơn, dễ chịu hơn như nhiều người suy nghĩ. Đối với số người khác, nút nhấn là cội nguồn của sự phức tạp, buộc chúng ta phải sử dụng các giao diện “không tự nhiên” một cách vô ích.
Mỗi ngày, khắp nơi trên thế giới, mọi người nhấn nút ít ra cũng vài lần: máy pha cà phê, điều khiển từ xa, mạn xã hội (để like một bài hát, bài viết…). Từ hơn 7 năm qua, tôi đã cố gắng để hiểu tại sao, bằng cách quan tâm đến cách các nút nhấn được sinh ra thế nào và lý do tại sao một số người mê mệt nhấn nút, số khác thì không.
Trong khi nghiên cứu, tìm hiểu để viết cuốn sách Power Button: A History of Pleasure, Panic and the Politics of Pushing (Sức mạnh nút nhấn: câu chuyện về sự hài lòng, hoảng sợ và chính sách nhấn nút), tôi đã xác định được 5 chủ đề chính đã giúp tôi hiểu được văn hóa của nhấn nút.
Nhấn nút không dễ thực hiện như nhiều người tưởng
Vào cuối thế kỷ 19, Eastman Kodak bắt đầu bán các nút bấm để dễ chụp ảnh hơn. Khẩu hiệu của công ty: “Bạn nhấn nút, chúng tôi làm phần còn lại”, làm chúng ta nghĩ rằng công nghệ mới này rất dễ sử dụng, và chiến dịch quảng cáo này đã mở đường cho nhiếp ảnh không chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, trong nhiều bối cảnh, quá khứ và hiện tại, nút bấm là tất cả ngoài trừ dễ sử dụng. Bạn đã bao giờ ở trong thang máy, không ngừng bấm nút cho cửa đóng lại và hy vọng một ngày kia cửa sẽ tự động đóng lại? Hay đứng chờ đèn xanh tại đường vạch trắng dành cho người đi bộ ? Lập trình cái được gọi là “điều khiển từ xa” thường là một bài tập cực kỳ thất vọng. Chỉ cần nghĩ đến bảng điền khiển rất phức tạp cho các phi công hay DJ (người chọn nhạc trong các vũ trường) sử dụng.
Từ hơn một thế kỷ qua, nhiều người phàn nàn về sự khó khăn của việc sử dụng các nút bấm: như bất cứ công nghệ nào, hầu hết bắt buộc phải qua đào tạo để biết cách thức và khi nào sử dụng chúng.
Nút bấm khuyến khích người tiêu dùng
Những nút bấm đầu tiên xuất hiện trên các máy bán hàng tự động và như các công tắc và chuông trong các nhà của những gia chủ giàu có dùng để gọi người giúp việc.
Vào đầu thế kỷ 20, các nhà sản xuất và phân phối các sản phẩm có nút bấm cố gắng thuyết phục khách hàng của mình rằng động tác nhấn nút đơn giản có thể đáp ứng tất cả mong muốn của họ mà không gặp vấn đề gì, chấn thương hay cố gắng nào của các công nghệ trước đây, như tay vặn, tay quay hay tay gạt. Nhấn nút là một hình thức tiêu dùng tổng quát: nó cho phép mua các thanh chocolat, nhấn để xem phim trực tuyến hay đặt dịch vụ vận chuyển Uber.
- Xem thêm: Những phát hiện ngỡ ngàng
Các nút bấm của Amazon thúc đẩy niềm vui nhấn nút đến cực độ. Nó thật sự hấp dẫn để cài đặt các nút liên kết với các sản phẩm tiêu dùng thông dụng trong nhà để đặt mua giấy vệ sinh hay bột giặt trong nháy mắt. Nhưng sự tiện lợi này có cái giá của nó: nước Đức gần đây đã cấm các nút bấm “Dash” vì chúng không thể hiện số tiền của đơn đăt hàng của khách.
Lạm dụng nút bấm
Trong quá trình nghiên cứu , tôi phát hiện ra rằng mọi người sợ các nút bấm rơi vào tay kẻ xấu hay bị sử dụng theo cách mà xã hội không mong muốn. Các con của tôi nhấn bất cứ nút bấm nào trong tầm tay của chúng, và đôi khi những nút không thuộc về chúng. Trẻ em vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 đều nhau. Chúng nhấn nút kèn xe hơi hay nút chuông cửa nhà. Tóm lại, chúng tận dụng các nút sẵn có để đùa nghịch gây nhiều phiền toái cho người lớn.
Người lớn cũng thường bị chỉ trích vì lạm dụng nút bấm. Nhiều nhà quản lý đã khơi dậy sự tức giận của cấp dưới khi cài đặt chuông có nút bấm để nhắc nhở rằng họ thuộc quyền sai khiến của mình. Gần đây, những nhân vật như Matt Lauer, người có nút bấm đặt dưới bàn để khóa cửa, yêu cầu các đồng nghiệp ủng hộ, nhưng đã không được ủng hộ.
Một số nút bấm đáng sợ nhất là không có thật
Từ cuối thế kỷ thứ 19, một trong những nỗi sợ hãi phổ biến nhất về nút bấm liên quan đến vũ khí quân sự: chỉ một cái nhấn nút đơn giản cũng đủ để làm nổ tung thế giới.
Nỗi kinh hoàng này vẫn tồn tại, từ thời Chiến tranh lạnh cho đến ngày nay và chiếm vị trí nổi trội trong các bộ phim như trong phim Bác sĩ Folamour hay trên trang nhất của các báo. Dù không có nút bấm nào ma thuật như vậy, nhưng nó lại là biểu tượng mạnh mẽ về cách mà xã hội thường gán cho sức mạnh của các nút bấm: tốc độ và không thể thu hồi về. Khái niệm này cũng tỏ ra hữu ích trong địa chính trị. Trước năm 2018, Tổng thống Donald Trump đã khoe khoang trong một tweet gởi nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un rằng ông có thể kích hoạt một cuộc tấn công hạt nhân: “Tôi cũng có một nút bấm hạt nhân nhưng nó lớn hơn và mạnh hơn của ông ta rất nhiếu, và điều quan trọng là nó hoạt động!”
Có ít thay đổi trong hơn một thế kỷ qua
Khi kết thúc quyển sách, tôi đã bị ấn tượng bởi thực tế là quá khứ vẫn còn âm vang mạnh mẽ đến tận bây giờ. Kể từ thập niên 1880, xã hôi Mỹ đã tự hỏi phải chăng nút bấm là một hình thức tác động nên làm hay nguy hiểm với thế giới.
Đối với một số người, nút bấm làm cho cuộc sống quá dễ dàng, dễ chịu hay máy móc. Đối với những người khác, nút bấm làm tăng sự phức tạp, buộc người dùng phải sử dụng giao diện “không tự nhiên” một cách không cần thiết.
- Xem thêm: Trí thông minh là gì?
Tuy nhiên, bất chấp những lời chỉ trích, các nút bấm vẫn ngoan cố tồn tại. Chúng là một yếu tố thiết yếu của thiết kế và tương tác của các điện thoại thông minh, máy tính, bảng điều khiển và bộ điều khiển trò chơi video.
Như tôi đề nghị trong cuốn sách của mình, một cách để giải quyến cuộc thảo luận bất tận về tính thích đáng của nút bấm là quan tâm vào sự năng động của sức mạnh và đạo đức của nút bấm trong cuộc sống hàng ngày. Nếu mọi người tự hỏi ai có thể nhấn nút và ai không thể, trong bối cảnh nào, trong điều kiện nào và vì lợi ích của ai, họ sẽ hiểu ra tính phức tạp và tầm quan trọng của phát minh này.
