Dân số toàn cầu 7,4 tỉ người hiện nay đang tăng trưởng với tỷ lệ 1,1%/năm, bằng khoảng 50% mức tăng trưởng cao nhất của thập niên 1960. Tuy nhiên, có sự chênh lệch rất lớn giữa tỷ lệ tăng giảm dân số của các nước: Có những nước dân số sẽ tăng gấp đôi chỉ trong vòng vài thập niên, trong khi có những nước dân số được dự báo sẽ giảm xuống, buộc họ phải chấp nhận một lượng lớn người nhập cư xuất phát từ những quốc gia đông dân.
Theo những dữ liệu mới nhất, hiện có 29 nước dân số sẽ tăng gấp đôi vào giữa thế kỷ XXI. Ngược lại, có 38 nước mà dân số vào năm 2050 sẽ thấp hơn mức hiện nay. Toàn bộ nhóm gia tăng dân số nằm ở vùng châu Phi hạ Sahara, trừ Iraq và Palestine. Trong số đó, đông dân nhất hiện nay là Nigeria, 187 triệu người; tiếp theo là CHDC Congo, 80 triệu và Tanzania, 55 triệu. Nhóm 29 nước dân số sẽ tăng gấp đôi hiện chiếm 10% dân số toàn cầu, nhưng đến năm 2050 tỷ lệ trên là 18% tổng dân số thế giới gần 10 tỉ người.
Nước có tốc độ gia tăng dân số nhanh nhất là Niger, sẽ từ 22 triệu người hiện nay tăng lên 44 triệu vào năm 2034 và vào giữa thế kỷ XXI là khoảng 72 triệu. Cũng vào thời điểm 2050, một số nước có tỷ lệ dân số tăng từ 150% trở lên như Zambia, Angola, Uganda và Mali. Nước có dân số đông nhất tại vùng châu Phi hạ Sahara là Nigeria sẽ là gần 400 triệu người, thay thế nước Mỹ ở vị trí đông dân thứ ba sau Ấn Độ và Trung Quốc. Tương tự, dân số của CHDC Congo từ 80 triệu hiện nay tăng lên gần 200 triệu vào năm 2050.
Ở nhóm nước đông dân với dân số sẽ giảm vào năm 2050, Trung Quốc có tỷ lệ giảm 2%, còn Nhật giảm 15%, Nga 10%, Đức 8% và Ý 5%. Nhiều nước có dân số giảm từ nhiều năm qua, như Bulgaria, Hungary, Nhật Bản, Latvia, Lithuania, Rumani, Nga, Serbia và Ukraina. Giữa hai nhóm nước có sự biến chuyển dân số trái ngược nhau, yếu tố sinh sản chiếm vị trí quan trọng. Tỷ lệ sinh sản trung bình của nhóm nước tăng dân số là 5,3 trẻ cho một người mẹ, trong khi ở nhóm nước dân số giảm, tỷ lệ này là 1,5, thấp hơn mức thay thế là 2 trẻ cho mỗi bà mẹ. Những nước có tỷ lệ sinh sản bằng 1,5 trẻ cho mỗi bà mẹ gồm Trung Quốc, Đức, Hungary, Ý, Nhật Bản, Ba Lan, Nga và Tây Ban Nha.
Một trong những thách thức quan trọng của nhóm nước tăng dân số là tuổi trung bình của người dân rất trẻ, ở Niger là 15 tuổi, Uganda, Chad, Angola, Mali và Somali cùng 16 tuổi. Không ít nước đang gặp phải tình trạng thiếu lương thực và nhiều khó khăn khác. Hệ quả của những chuyển biến dân số trái ngược nhau sẽ là sự nhập cư của người từ nhóm nước tăng dân số vào nhóm nước giảm dân số để bù đắp vào lực lượng lao động đang thiếu ở những nước này. Nhưng điều đó cũng không đơn giản, sự thiếu kỹ năng, trình độ văn hóa thấp và cả mức độ phạm tội của người nhập cư từ các nước châu Phi kém phát triển khiến cho không ít nước công nghiệp hóa, dù có dân số giảm, vẫn thiết lập các hàng rào ngăn chặn hay giảm lượng người nhập cư vào nước họ. Nhiều nước dân số giảm như Trung Quốc, Đức, Ý, Nhật Bản, Nga và Tây Ban Nha dự tính nâng tỷ lệ sinh sản lên để đạt mức ổn định dân số, tránh tình trạng phải sử dụng người nhập cư với nhiều hệ quả bất lợi. Nhưng ở một số nước như Nhật chẳng hạn, khuyến khích phụ nữ sinh thêm con trong điều kiện cuộc sống còn nhiều thách thức không phải là chuyện dễ.
LHCT tổng hợp (DNSGCT)
