Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, trong đó có trên một triệu người Thái cư trú tập trung ở các tỉnh Tây Bắc, Thanh Nghệ Tĩnh. Nói tới người Thái, ấn tượng khó quên đối với du khách là hình ảnh các cô gái Thái duyên dáng trong các điệu xoè, với chiếc khăn piêu màu sắc rực rỡ đội trên đầu, rồi phải kể tới nếp nhà sàn xinh xắn, với các pho sử thi đồ sộ được viết trên giấy dương… Nhưng còn một đặc sản khác của người Thái cũng gây ấn tượng không kém, đó là các món ăn được chế biến từ cá.
Chị Hà Thị Mai Châu – hội phó Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Sơn La cho biết: “Người Thái rất gần gũi và mến khách, rất thích tiếp khách bằng các món ăn truyền thống của mình như các loại thịt nướng (chá), thịt tái (láp nhúa), nặm pịa (nước chấm được chế biến từ chất dịch trong ruột non của các con vật nhai lại như bò, dê, hoẵng, nai…) rồi khách được ăn các món ăn cay, đắng và nhất là món lạp cá nổi tiếng”.
Cá làm lạp thường là cá to từ 0,5kg trở lên. Cá tươi mang về được đánh vảy, rửa sạch trước khi bóc da và mổ. Khi bóc da và mổ xong, họ mang cá thấm vào gạo nếp cho khô hết nước, sau đó lạng thịt ra khỏi đầu và xương. Thịt cá dùng làm lạp, đầu và xương làm món cá nấu, ruột cá sẽ chế biến thành món “xẩy pa”.
Để làm lạp, thịt cá phải được thái nhỏ thành miếng con chì, thái xong mang ngâm vào nước măng chua đặc hay nước chua chế biến từ lá dâu da xoan (xổm họ). Cá được ngâm trong nước chua (khoảng nửa tiếng), vớt ra vắt ráo nước, trộn với các loại gia vị như: ớt, gừng tươi, vừng rang, thính gạo rang và các loại lá thơm khác (hành, húng, mùi…) Trộn gia vị xong, lạp được cho vào đĩa và trên đĩa lạp rắc da cá được nướng chín giòn bóp vụn. Lạp cá thường được ăn với lá sung hoặc lá ổi non, sẽ tạo nên một hương vị thật hấp dẫn.
Trong một bữa ăn lạp cá, người Thái thường dùng thêm hai món cá bổ sung: Canh cá chua và xẩy pa. Đồng bào cho rằng ba món cá này có tác dụng hỗ trợ cho nhau, làm cho bữa tiệc cá càng ngon và khoa học hơn, tránh được các bệnh đường ruột – canh cá giúp người ăn lạp không khô, không khát, với món “xẩy pa” được chế biến từ mật và ruột cá giúp người ăn lạp không bị lạnh bụng, đau bụng…
- Xem thêm: Món lạ ở Mai Châu
Lạp cá của người Thái thơm ngon, dễ ăn và được nhiều người sử dụng. Đây là món ăn cổ truyền của người Thái, đặc biệt trong các ngày vui, ngày hội lễ, tết hay trong các bữa tiệc đãi khách quý. Lạp cá là món nhắm dùng để uống rượu thật tuyệt vời. Món đặc sản này không những phổ biến trong các vùng của người Thái ở Việt Nam mà nó còn được người Lào và người Thái Lan ở khu vực Đông Nam Á rất ưa chuộng.
