Những ngôi chùa truyền thống là một trong các yếu tố tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, một số người địa phương hình như không cùng suy nghĩ với tôi. Họ thích xây những ngôi chùa mới với kiến trúc rất kỳ lạ, không có nét nào giống như những ngôi chùa tôi thường gặp ở Việt Nam. Với tôi, đây là một sự thay đổi đáng buồn.
Trong khu vực gần nơi tôi sinh sống, có người tự xây một ngôi chùa. Điều đáng nói là ngôi chùa này không có mái ngói uốn cong ở các góc mà thay vào đó lại là những góc vuông vắn với ban công rộng. Ngôi chùa này cũng không có màu vàng cổ kính mà sơn màu xám và trắng. Nhìn ngôi chùa hiện đại này, tôi liên tưởng ngay đến một ngôi nhà ở bãi biển bờ Đông nước Mỹ. Quả là một ngôi chùa kỳ quặc. Chủ nhân của ngôi chùa tự cho mình cái quyền xây chùa theo ý thích và cho rằng chỉ cần đặt những bức tượng Phật vào kiến trúc tự nghĩ ra ấy là tạo thành một ngôi chùa chăng? Tôi không rõ Giáo hội Phật giáo ở Việt Nam có đồng ý với sự tự do trong xây dựng chùa chiền như vậy không. Với tôi, ngôi chùa kiểu mới này dường như thuộc về một tôn giáo mới trong xã hội chứ không phải là Phật giáo nữa.
Nhưng như vậy vẫn chưa phải là hết những điều khiến tôi kinh ngạc về ngôi chùa này. Có một lần tôi nghe thấy giữa những đoạn cầu kinh tiếng Việt bỗng có cả bài hát tiếng Anh. Thật kỳ lạ, đó là giai điệu quen thuộc của bài Searching for a Heart of Gold (Tìm kiếm một trái tim vàng) do nhóm nhạc người Mỹ The Eagles trình bày. Nội dung bài hát có thể phù hợp nhưng dù sao vẫn gây sốc khi xen giữa những lời cầu kinh là nhạc tiếng Anh với tiết tấu hiện đại. Không biết có phải vì nhằm thu hút giới trẻ đến với chùa mà họ đang cố tìm cách tạo ra một bầu không khí hiện đại hơn thay cho sự uy nghiêm, cổ kính của nhà chùa hàng thế kỷ nay. Chỉ có điều, kiểu sáng tạo mới đem tính quốc tế vào như thế này làm mất hẳn đi nét đặc trưng của văn hóa Phật giáo Việt Nam.
Những truyền thống và kiến trúc của Phật giáo Việt Nam tạo nên hình ảnh của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Nếu cố thay đổi theo chiều hướng “phương Tây hóa”, những nét đặc trưng văn hóa của Việt Nam sẽ bị mất đi. Tôi cho rằng không riêng gì Việt Nam mà các quốc gia trên thế giới nên giữ gìn bản sắc qua truyền thống văn hóa và những kiến trúc cổ kính của riêng mình.
Renate Haeusler
Lê Tâm dịch (DNSGCT)
