Trong nhiều bức ảnh của triển lãm Continuum: Việt Nam, nhân vật hôm nay cầm trên tay chân dung của chính mình từ ba thập kỷ trước. Hai khoảnh khắc thời gian cùng hiện diện trong một khung hình – quá khứ và hiện tại lồng vào nhau như một cuộc hội ngộ đầy xúc động.
Đó cũng chính là ý tưởng trung tâm của triển lãm nhiếp ảnh đang diễn ra tại Sedona Suites Ho Chi Minh City. Qua ống kính của nhiếp ảnh gia báo chí người Anh – Andy Soloman, Continuum: Việt Nam ghi lại hành trình hơn ba thập kỷ biến chuyển của đất nước, từ những năm đầu mở cửa cho đến một xã hội đang phát triển năng động hôm nay. Hơn cả một dự án nghệ thuật, Continuum là câu chuyện của ký ức và những cuộc gặp gỡ xuyên thời gian.
Hành trình tìm lại những cố nhân
Năm 1992, Andy Soloman đặt chân đến Việt Nam với một nhiệm vụ báo chí dự kiến kéo dài một tháng. Khi ấy ông đang là phóng viên cho hãng thông tấn quốc tế Reuters, công việc đưa ông đến nhiều vùng đất, nhưng chưa nơi nào giữ ông lại lâu như Việt Nam. Chuyến đi một tháng trở thành bảy năm.
Trong những năm 1992-1993, ông đã di chuyển hàng nghìn kilomet khắp các vùng miền, từ Tây Nguyên đến vùng cao phía Bắc, từ Hà Nội đến Đồng bằng sông Hồng. Những chuyến đi ấy diễn ra trên những con đường gập ghềnh, qua những cây cầu mang dấu vết chiến tranh và những chuyến phà cũ kỹ chầm chậm qua sông.
Khi ấy, ở nhiều nơi còn chưa có điện. Các cộng đồng dân tộc như Xơ Đăng, Ba Na hay H’Mông vẫn sống gần như nguyên vẹn trong nhịp truyền thống, đối diện với nghèo khó nhưng giàu lòng mến khách. Hoà nhịp vào những cộng đồng ấy, Soloman không chỉ bấm máy mà còn lắng nghe, ở lại, và trở thành một phần câu chuyện của cuộc đời ông. Việt Nam dần trở thành quê hương thứ hai, lưu giữ ký ức của tuổi trẻ, và là nơi ông biết mình sẽ còn trở lại.
Ba mươi năm sau, Soloman thực sự trở lại.
Từ năm 2022 đến 2025, Soloman bắt đầu hành trình tìm lại những con người từng xuất hiện trong ảnh của mình. Ông dùng chính cuốn sổ tay và các bức ảnh gốc từ năm 1992-1993 như một tấm bản đồ để lần theo dấu xưa.
Những ngọn đồi từng trơ trụi nay phủ đầy cà phê và cao su. Hạ tầng và trường học mọc lên ở nhiều vùng đất trước đây hầu như tách biệt với thế giới bên ngoài. Nhưng điều khiến Soloman xúc động nhất không phải là sự thay đổi của cảnh quan, mà là sự bền bỉ của con người.
Những người ông từng chụp ảnh, một số đã ra đi, một số đã thành ông già bà lão. Nhiều người không còn nhớ ông, nhưng nhận ra mình trong tấm hình đen trắng ông mang theo, và từ đó, ký ức ùa về.
“Việc hội ngộ với một số người tôi từng chụp ảnh hơn ba mươi năm trước là một trải nghiệm vô cùng xúc động. Những mối liên kết con người ấy đã định hình cuộc đời và sự nghiệp của tôi.” Soloman chia sẻ.
Hai thời điểm, một khung hình
Triển lãm trưng bày 21 chân dung đen trắng của những con người từng được chụp vào đầu thập niên 1990, hoặc hậu duệ của họ, đặt cạnh những bức ảnh mới được thực hiện trong hành trình tìm lại quá khứ. Bên cạnh đó là 27 bức ảnh tư liệu từ kho lưu trữ của Soloman, trong đó có những hình ảnh ông vẫn đang tiếp tục tìm kiếm nhân vật.
Khi những khung hình cách nhau ba mươi năm cạnh nhau, thời gian trở thành nhân vật chính, rõ ràng mà cũng huyền ảo. Những nếp nhăn trên gương mặt, những ngôi nhà đã thay đổi, những cánh đồng đã khác… tất cả kể lại câu chuyện về sự chuyển dịch của xã hội Việt Nam, từ đời sống truyền thống sang những cộng đồng hiện đại hơn, nhưng vẫn giữ được những sợi dây văn hóa sâu bền.
Continuum không phải là dự án nhiếp ảnh về Việt Nam theo nghĩa thông thường. Trong góc nhìn của Andy Soloman, đó là hành trình của tình bạn và sự kết nối. Những con người trong ảnh – từ nông dân vùng cao đến cư dân đồng bằng, không chỉ là nhân vật, mà là những người từng mở cửa cuộc sống của mình cho một nhiếp ảnh gia ngoại quốc xa lạ.
Khi trở lại, ông tiếp tục những câu chuyện còn dang dở. Triển lãm vì vậy mang một sắc thái rất riêng: vừa mang tính tư liệu, vừa chứa đựng cảm xúc cá nhân sâu sắc – một sự kết hợp hiếm có trong nhiếp ảnh đương đại.
Triển lãm Continuum: Việt Nam từng được giới thiệu tại Photo Hanoi 2025 và nhận được nhiều đánh giá tích cực từ giới phê bình cũng như truyền thông. Sau khi trưng bày tại Phú Quốc, triển lãm tiếp tục hành trình tại TP.HCM từ 10/3 đến 10/4/2026.
“Những bức ảnh của Andy mang đến một góc nhìn rất thân mật và chân thật về Việt Nam – sâu lắng nhưng đầy sức lay động,” ông Albert Lafuente, Tổng Quản Lý Sedona Suites, chia sẻ. Theo ông, việc đồng hành cùng dự án này cũng là một cách để tôn vinh nghệ thuật và những câu chuyện văn hóa của Việt Nam trên bản đồ nghệ thuật quốc tế.
Trong thế giới nghệ thuật đương đại, những dự án nhiếp ảnh kéo dài hàng thập kỷ không nhiều. Và càng hiếm hơn khi người nghệ sĩ quay trở lại cùng một cộng đồng để tiếp nối câu chuyện cũ. Continuum vì thế giống như một cuốn biên niên sử bằng hình ảnh, một phần lịch sử được kể lại qua những gương mặt bình dị.
Và chính trong những gương mặt ấy, người xem có thể nhận ra điều đã giúp Việt Nam bước qua ba thập kỷ biến đổi: sự kiên cường, lòng hiếu khách và một tinh thần sống bền bỉ.
