Kể từ khi ông Nicolas Maduro, người kế nhiệm Tổng thống Hugo Chavez, lên cầm quyền năm 2013, nền kinh tế Venezuela bắt đầu xuống dốc. Gia sản mà người tiền nhiệm để lại là một hệ thống quản lý kém cỏi, thể chế bị hủy hoại bởi những chính sách độc đoán, đầu tư không hiệu quả, tham nhũng ngày càng tăng.
Theo các nhà phân tích quốc tế, sự sụp đổ về kinh tế và chính trị của Venezuela chỉ còn là vấn đề thời gian. Hoạt động kinh tế đang sụt giảm 6%, thiếu hụt điện trên diện rộng, thiếu lương thực và siêu lạm phát dự kiến ở mức 700% trong năm nay. Chiều hướng đi xuống lại được củng cố bởi sự tê liệt chính trị và một sự bất ổn trật tự xã hội.
Dự trữ cũng đang sụt giảm trầm trọng, bị thúc đẩy bởi tình trạng thoái vốn và một sự thâm hụt tài chính đã nhiều hơn 20% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Mặc dù Chính phủ đã có nhiều nỗ lực to lớn để tiếp tục trả nợ, hiện giờ tình trạng vỡ nợ có khả năng xảy ra sớm hơn, thậm chí có thể trước mùa thu này. Việc vỡ nợ có thể gây tổn hại về mặt chính trị đối với một Chính phủ vốn đang đánh mất phần nào quyền lực.
Một cuộc điều tra gần đây của JP Morgan cho thấy hơn 50% nhà đầu tư nói rằng sẽ không có việc tái cơ cấu nợ và cho rằng sẽ có một sự rối loạn kéo dài trong năm nay.
Ngày 16-5, Phó tổng thống Venezuela Miguel Perez tìm cách trấn an các nhà đầu tư rằng Chính phủ nước này đang chuẩn bị cho việc thanh toán các khoản nợ sắp đáo hạn. Trao đổi với hãng tin Reuters, ông Perez nói Chính phủ Venezuela đã dàn xếp được một khoản vay 50 tỉ USD từ Trung Quốc để có thể chống chọi với sự sụt giảm nguồn thu ngân sách do giá dầu giảm sâu gây ra.
Ông Perez cũng nói Chính phủ Venezuela có kế hoạch cắt giảm mạnh nhập khẩu và dự báo nền kinh tế nước này sẽ tiếp tục suy giảm cho tới cuối năm sau.
Đất nước đối mặt với nguy cơ một cuộc suy sụp toàn diện, giới chức Venezuela đang loay hoay tháo ngòi “quả bom khủng hoảng”, nhưng đến nay vẫn chưa tìm ra được biện pháp nào hữu hiệu. Giá dầu giảm sâu, siêu lạm phát, đồng tiền mất giá không phanh đã đẩy quốc gia Venezuela giàu tài nguyên dầu lửa ở Nam Mỹ tới tình cảnh hỗn loạn cả về kinh tế, chính trị và xã hội.
Với nền kinh tế đang rơi tự do, nạn cướp giật hàng hóa – thực phẩm trong các siêu thị diễn ra thường xuyên, thiếu điện và nước sinh hoạt triền miên, nhiều bệnh viện không còn khả năng chăm sóc bệnh nhân – chính là sự báo hiệu một cuộc khủng hoảng đang tới.
Cuộc khủng hoảng ở Venezuela đã hình thành từ mấy năm trước, nhưng tốc độ của nó đặc biệt được đẩy nhanh trong những tuần gần đây. Dầu lửa chiếm 96% kim ngạch xuất khẩu và gần 50% ngân sách nhưng lại đang rớt giá trầm trọng.
Tuần trước, binh sĩ Venezuela đã phải dùng hơi cay giải tán những người biểu tình kêu gọi tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý nhằm bãi nhiệm Tổng thống Maduro. Một cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy 70% người dân Venezuela muốn ông Maduro từ chức.
Về phần mình, ông Maduro tuyên bố sẽ quốc hữu hóa các nhà máy không chịu hoạt động và tại vị cho tới khi kết thúc nhiệm kỳ vào năm 2019, đồng thời cho rằng phe đối lập đang âm mưu đảo chính nhằm lật đổ ông.
Cho dù giá dầu có phục hồi thì Venezuela vẫn phải đối mặt với một chặng đường dài để quay trở lại với sựổn định kinh tế và chính trị. Trong dự báo mới nhất, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận định tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Venezula sẽ giảm 8% trong năm nay và 4% trong năm 2017.
Do đồng nội tệ của Venezuela rớt giá chóng mặt, lạm phát ở nước này đã tăng vọt, đẩy giá hàng hóa nhập khẩu lên những mức khó tưởng tượng. IMF dự báo tỷ lệ lạm phát ở Venezuela sẽ vượt ngưỡng 700% trong năm nay và nhảy qua ngưỡng 2.000% trong năm tới. Không chỉ đương đầu với khó khăn kinh tế, Tổng thống Maduro còn đối mặt với làn sóng phản đối chính trị sau khi ông hạ lệnh cắt giảm lương công chức và các dịch vụ công cộng. Hiện Venezuela đang áp dụng chế độ phân phối điện. Tỷ lệ tội phạm tăng vọt. Các dịch vụ y tế cơ bản trở nên thiếu thốn.
Trong cuộc bầu cửở Venezuela vào tháng 12-2015, phe đối lập đã giành quyền kiểm soát Quốc hội. Tuy nhiên, những nỗ lực nhằm bãi nhiệm ông Maduro đã không vượt qua được Tòa án Tối cao, cơ quan tiếp tục nằm dưới quyền lực của vị tổng thống từng là thủ lĩnh công đoàn này.
“Venezuela là một quả bom hẹn giờ có thể nổ bất kỳ lúc nào”, chính trị gia Henrique Capriles của Venezuela, người từng chạy đua vào vị trí tổng thống hai lần, nói với hãng tin Reuters.
Hôm 17-5, Quốc hội Venezuela do phe đối lập kiểm soát đã bác bỏ sắc lệnh Tình trạng khẩn cấp kinh tế do Tổng thống Nicolas Maduro vừa ban bố.
Động thái này của phe đối lập càng làm trầm trọng thêm tình hình của Venezuela vốn bất ổn và đang đứng trước nguy cơ một cuộc suy sụp toàn diện.
V.Đ tổng hợp (DNSGCT)
