Theo những người già trong vùng kể lại thì núi Mộ Dạ xưa có nhiều chim công sinh sống, thế núi Mộ Dạ đứng xa trông cũng giống hình con công (hoặc con hạc) khổng lồ đang múa, đuôi xòe ra đến làng La Vân, hai cánh dang rộng tới những dãy núi trập trùng, đầu công chính là nơi ngôi đền thờ An Dương Vương tọa lạc. Vì thế người dân quen gọi đền là đền Công, tiếng địa phương là đền Cuông. Đền được kiến trúc theo kiểu chữ “Tam”. Tam quan đồ sộ, cổ kính rêu phong. Cổng giữa có ba lầu, chằng chịt rễ cây si đeo bám khiến cho cảnh trí càng thêm u tịch. Đền gồm ba tòa nhà là thượng, trung và hạ điện, xung quanh có tường bao bọc cùng với nhiều cây cổ thụ um tùm, xanh tốt. Tòa trung điện xây theo kiểu chồng diêm tám mái, còn các tòa khác trong đền đều có kiến trúc bốn mái, đầu đao cong vút. Thượng điện đặt ban thờ An Dương Vương, qua khoảng sân hẹp sang trung điện đặt ban thờ Cao Lỗ, tướng giúp vua chế tác nỏ thần. Đền Cuông có nhiều di vật quý như trống, chiêng, tượng thờ, đồ tế khí… Nơi đây cũng còn lưu giữ nhiều tư liệu bằng chữ Hán trên các bức hoành phi, cột, trụ.
Đền Cuông đã được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá là một công trình kiến trúc đẹp, vững chắc, được thiết kế phù hợp với thiên nhiên miền Trung nhiều mưa bão. Các công trình của đền đều đồ sộ, cột lớn, tường dày vững chãi nhưng nhờ các chi tiết, hoa văn được chạm đắp tinh tế nên vẫn toát lên vẻ đẹp thanh thoát. Đền Cuông được xây dựng trên một vị trí đẹp, hữu tình. Trên núi Mộ Dạ ngày nay là cả một cánh rừng thông bạt ngàn. Sau núi là biển cả mênh mông, ngày đêm rì rào sóng vỗ. Ở phía Bắc chân núi là cửa biển Tư Hiền gắn với câu chuyện về công chúa Mỵ Châu và truyền thuyết ngọc trai. Năm 208 TCN, Thục đế An Dương Vương bị Triệu Đà đem quân tấn công bất ngờ nên phải rút lui về phương Nam và tuẫn tiết tại cửa biển Tư Hiền. Để tưởng nhớ vua Thục, người đã có công cùng nhân dân đánh Tần chống Triệu, người dân Diễn Châu đã lập đền thờ ở đỉnh núi Mộ Dạ và hằng năm tổ chức lễ hội vào mùa xuân (từ ngày 12 đến 15-2 Âm lịch).
Lễ hội đền Cuông cũng là dịp để du khách phương xa thăm các danh lam thắng cảnh trên địa bàn Diễn Châu, nơi có lịch sử hơn 1.380 năm như biển Diễn Thành, đập Xuân Dương, chùa Cổ Am, hồ Linh Sơn, hang động và núi Hai Vai soi bóng dưới sông xuống dòng sông Bùng thơ mộng…
Hưng Nguyên
