Trải dài 1.200km, vắt từ Tajikistan tới Kyrgyzstan, xa lộ Pamir xuyên qua trọn vùng hoang vu và đáng sợ nhất Trung Á. Song nếu đủ mạnh mẽ cũng như dẻo dai để vượt qua, bạn sẽ được đáp trả bằng những quang cảnh hùng vĩ, lộng lẫy nhất thế gian.
Xa lộ Pamir có tên chính thức là M41, nhưng lại thường được biết đến với cái tên đường Pamir nhiều hơn. Nó là tuyến đường duy nhất vắt qua khu vực địa hình hiểm trở nhất vùng Trung Á, băng qua dãy Pamir của Tajikistan tới Afghanistan, Uzbekistan và kết thúc ở Kyrgyzstan. Ngoài ra, xa lộ này còn đóng vai trò tuyến đường chính tiến vào Khu tự trị Gorno-Badakhshan của Tajikistan.
Người ta thường ví von rằng bước lên đường Pamir cũng là dấn thân vào một bộ phim kinh dị hành động thực tiễn. Bạn sẽ phải đối mặt với mọi hiểm nguy, từ tai nạn do thiên tai đến tai nạn do thiếu sức, thiếu ý chí bởi vì trên con đường hoang vu, quạnh quẽ bậc nhất địa cầu này sẽ chẳng có sẵn sự trợ giúp nào cả, trừ khi bạn quá may mắn.
Khởi điểm của Pamir nằm ở Dushanbe, thủ đô của Tajikistan. Nó vượt qua “Nóc nhà của thế giới” Pamir, dãy núi liên kết các dãy núi cao nhất của châu Á, bao gồm Thiên Sơn, Karakoram, Côn Lôn và Hindu Kush. Mặc dù dãy núi này có trung tâm nằm ở tỉnh Gorno-Badakhshan của Tajikistan, song các phần phụ của nó thì lại trải trong cả 3 quốc gia khác là Kyrgyzstan, Afghanistan và Pakistan.
- Xem thêm: Ngàn dặm đường quanh hồ Issyk Kul
Sở dĩ Pamir được gọi là “Nóc nhà của thế giới” cũng vì độ cao ấn tượng của nó. Trên dãy núi này có đến 3 đỉnh cao ngoài 7.000m so với mực nước biển. Chúng lần lượt là đỉnh Ismoil Somoni, 7.495m; đỉnh Ibn Sina, 7.134m và đỉnh Korzhenevskaya, 7.105m. Không dừng lại ở đó, trên Pamir còn có rất nhiều sông băng, bao gồm cả sông băng Fedchenko dài 77km. Đường Pamir vắt qua dãy núi ngất ngưởng này tất nhiên cũng vô cùng khúc khuỷu, gập ghềnh.
Nhưng cái nguy hiểm hơn cả là tại dãy Pamir thường xuyên xảy ra động đất, lở tuyết và lở đá. Tất nhiên, một con đường vòng vèo đèo dốc, lắt léo băng qua khu vực này cũng luôn thường trực những tai nạn rợn tóc gáy nhất. Có điều, con người không chỉ tìm kiếm sự yên bình. Nhiều người trong chúng ta ưa sự thách thức và cảm giác mạnh. Thế nên dù Pamir đầy hiểm họa, trên lối đi khó chinh phục của nó vẫn có những du khách ưa mạo hiểm lái xe máy hoặc đạp xe đạp thong dong chạy qua.
Đổi lại, Pamir sẽ tặng cho những trái tim gan góc những quang cảnh đẹp siêu thực. Từ sa mạc trên cao đến núi tuyết phủ trắng, hồ ngọc lam trong văn vắt, thậm chí cả những con báo tuyết và cừu Marco Polo sừng cong quý hiếm, họ đều có thể tận mắt chiêm ngưỡng. Quanh bờ hồ Yashikul, một hồ nước ngọt rộng lớn ở Gorno-Badakhshan, người ta còn được thấy lạc đà hai bướu độc đáo.
Thêm vào đó, nếu muốn tạm nghỉ, du khách cũng có thể tạm cắm trại trên bờ hồ. Yashikul là một hồ rộng, có diện tích rơi vào khoảng 3.600 hecta, sâu đến 52m. Vì tọa lạc ngay giữa vùng núi khô cằn nên nó cũng là địa điểm tụ tập của nhiều loài chim chóc.
Ban đầu, đường Pamir được xây dựng bởi người Nga. Nó cũng có một cái tên tiếng Nga là Pamirsky Trakt. Vào khoảng giữa thế kỷ XIX, trong thời kỳ Bàn cờ lớn (1813-1907) đầy mưu toan chính trị, Đế quốc Anh và Đế chế Sa hoàng cùng âm mưu kiểm soát vùng Trung Á.
Để giành lợi thế, Nga đã mở con đường xuyên qua dãy Pamir. Nguyên nhân là bởi ban đầu, Con đường Tơ lụa huyền thoại cũng từng băng trên lối này. Ngay cả bây giờ, trên một đỉnh núi của Pamir vẫn còn tàn tích của một pháo đài được xây dựng để bảo vệ các thương nhân đi qua khu vực.
Sang đầu thế kỷ XX, khi Đế chế Sa hoàng đã sụp đổ sau Cách mạng Tháng Mười 1917, Liên Xô tiếp nối cải thiện tuyến đường. Có điều, nó cũng chẳng khá hơn đường cũ là bao nhiêu, vẫn đầy bụi bặm, ổ voi, ổ gà và liên tục gặp vấn đề do thiên tai, xói mòn, lở đất đá. Ngay cả hiện tại, Pamir vẫn nhiều phần là đường đất, mỗi khi có xe cộ chạy qua là tung bụi mù mịt.
Nó đặc biệt nguy hiểm khi bắt đầu tiến vào Afghanistan trên Hành lang Wakhan, doi đất thon dài gần 220km, chạy dọc theo sông Panj. Song chính trên quãng đường mà nửa dưới là sông, nửa trên là vách núi cheo leo, khô khốc, toàn sỏi và đá này lại là một số khu định cư của người Hồi giáo Ismaili.
Vấn đề của Pamir là nó đã cực kỳ nguy hiểm lại còn không hề có rào chắn bảo vệ. Nhiệt độ thì cực đoan, thất thường, lại lắm vụ lở đất, lở tuyết, lở đá, thậm chí còn cả lũ lụt nữa. Vì vậy, nó không thích hợp cho những người yếu tim.
Chưa kể, dọc theo tuyến đường còn vô cùng thưa thớt dân cư, ít điểm trợ giúp. Nếu muốn băng qua con đường đáng sợ này thì ngoài thần kinh thép và sức khỏe ra, bạn còn cần phải tự chuẩn bị mọi vật dụng cần thiết cho một cuộc chinh phục đường dài.
Và một khi đã sẵn sàng để đối mặt với mọi trở ngại, Pamir chắc chắn sẽ tặng lại cho bạn những cảnh tượng hùng vĩ và lộng lẫy bậc nhất. Đừng quên mang theo một số nước hoặc thuốc tăng lực hiệu quả mạnh! Chúng sẽ thật sự cần thiết khi bạn đuối sức hoặc xuống tinh thần.
