Giống như Trung Quốc tìm ra hầm mộ chiến binh đất nung của Tần Thủy Hoàng, một nông dân ở miền nam Thổ Nhĩ Kỳ cũng tình cờ phát hiện thấy một hòn đá lớn với những dòng chữ bí ẩn, hé lộ nền văn minh bị thất lạc hơn 3.000 năm do vua Hartapu trị vì.
Bắt đầu từ hòn đá với những dòng chữ bí ẩn
Theo tạp chí Smithsonianmag.com của Mỹ số ra cuối tháng 2.2020, năm 2019, một nông dân Thổ Nhĩ Kỳ đã phát hiện ra một phiến đá ở gần Turkmen-Karahoyuk do vua Harapu ra lệnh khắc để kỷ niệm chiến thắng của ông trước vương quốc Phrygia bằng chữ Luwian, thứ ngôn ngữ khá phổ biến thời đại Đồ đồng. Nhóm các nhà khảo cổ từ Đại học Chicago Mỹ đã tiến hành khảo sát khu vực và khai quật tấm bia. Đây từng được xem là thủ đô của Harapu, vương quốc có nền văn minh rực rỡ, tồn tại cách đây hơn 3.000 năm do Vua Hartapu đứng đầu.
Nghiên cứu sơ bộ, dòng chữ trên phiến đá tự hào về vua Hartapu và chiến thắng của ông trong trận chiến với Đế chế Phrygia của vua Midas hồi cuối thế kỷ 8 TCN. Midas là một vị hoàng đế nổi tiếng trong thần thoại Hy Lạp, luôn cho rằng mình là người thông thái và có khả năng thỉnh cầu thần Dyonysos cho tất cả những thứ mình chạm vào đều hóa thành vàng, nhưng sau đó đã ân hận về sự tham lam và ngu xuẩn của mình. May mắn là điều ước khủng khiếp đã được hóa giải song Midas lại đắc tội khác với thần Apollo, lần này ông đã phải mang đôi tai lừa vĩnh viễn. Vì thế, Midas mới có tên gọi nữa là “Hoàng đế tai lừa”.
Theo các nhà khảo cổ, vài tháng sau khi phát hiện ra hòn đá, người nông dân đã cho các nhà chức trách địa phương hay về sự tồn tại của nó. “Qua nghiên cứu, chúng tôi lập tức thấy rằng đây thực sự là bằng chứng về một nền văn minh cổ xưa đã bị thất lạc, nó được viết bằng ngôn ngữ Luwian và có giá trị khảo cổ học cao”, James Osborne, phụ trách nhóm nghiên cứu khảo cổ, cho tờ Chicago News hay.
- Xem thêm: Những khám phá lạ về khảo cổ
Nhờ một chiếc máy kéo, người nông dân trên đã giúp các nhà khảo cổ kéo khối đá nặng ra khỏi vị trí được phát hiện. Về thực chất, đây là tấm bia đá lớn, với những dòng chữ tượng hình của ngôn ngữ Luwian, một trong những ngôn ngữ Ấn – Âu cổ. Ngôn ngữ là các chữ tượng hình có nguồn gốc từ Thổ Nhĩ Kỳ cổ, được đọc từ phải qua trái và ngược lại theo kiểu xen kẽ. Nội dung đề cập đến một vị vua tên là Hartapu và Karahoyuk có thể là thành phố thủ đô của vương quốc này và những chiến công của ông trước Đế chế Phygia của hoàng đế Midas huyền thoại cách đây hơn 3.000 năm Hiện các nhà khảo cổ tiếp tục triển khai dự án có tên Konya Regional Archaeological Survey Project hay KRASP (Khảo sát khảo cổ khu vực Konya) với sự tham dự của các chuyên gia đầu ngành ở Viện Đông phương học và các chuyên gia của Thổ Nhĩ Kỳ.
Vương quốc bị mất tích và vua Hartapu là ai?
Theo James Osborne, đứng đầu nhóm nghiên cứu khảo cổ, thì hậu thế chưa có nhiều thông tin về nền văn minh bị thất lạc đề cập trên. Rất có thể, nó bị mất tích vào giữa thế kỷ 9 và thế kỷ 7 TCN, tức thời điểm hoàng kim, có thể bao phủ khoảng 300 mẫu Anh (tương đương 120 ha). Tuy nhỏ so với các thành phố hiện đại, nhưng thời đó nó lại là một trong những khu định cư lớn nhất, sầm uất nhất trong lịch sử cổ đại Thổ Nhĩ Kỳ. Ngoài ra, tên của vương quốc cũng chưa được biết đến nhiều, nhưng thủ phủ hay thủ đô của nó chắc chắn tọa lạc tại địa điểm khảo cổ Turkmen-Karahoyuk.
Ngay sau khi vào việc, các thành viên dự án KRASP đã xác định khu định cư này là một địa điểm khảo cổ có ý nghĩa vô cùng quan trọng và tiến hành nghiên cứu để sớm tìm ra nền văn minh bị thất lạc. Các thông tin trên tảng đá không phải là lần đầu đề cập tới vua Hartapu mà cách đó chừng 16 km (10 dặm) về phía Nam, các nhà khảo cổ đã từng phát hiện chữ tượng hình trên một ngọn núi lửa nói về vua Hartapu, chỉ có điều không nói rõ thân thế sự nghiệp của vị vua này mà chỉ nói về chiến thắng của ông trước Phrygia, do vua Midas cai trị.
Theo cuốn The World of The Neo-Hittite Kingdoms: A Political and Military History (Thế giới của Vương quốc Neo-Hittite: Lịch sử chính trị và quân sự) của tác giả Trevor R. Bryce người Mỹ, ấn hành năm 2012, Hartapu là một vị vua Hittite trị vì ở Tarhuntassa vào thế kỷ 8 TCN. Hartapu không chỉ là hoàng đế mà còn là vị anh hùng dân tộc. Ông tuyên bố là con trai của vua cha là Mursili. Rất có thể Mursili là Đại vương Hittite Mursili III, người được biết đến nhiều hơn dưới tên khai sinh Uri-Tessub, trị vì Đế chế Hittite vào năm 1272-1267 TCN trước người chú là Yorusus III lật đổ.
Nếu Hartapu là con trai của Mursili III, thì có lẽ ông đã kế vị người chú Kurunta, em trai của Mursili III với tư cách là vua của Tarhuntassa vào nửa sau thế kỷ 13 TCN. Việc kiện toàn hoàng gia của Hartapu có thể tương tự như việc Kurunta đã làm, lấy tước hiệu Đại vương và Anh hùng để chứng tỏ quyền lực với ngai vàng, nhưng vẫn bị hậu duệ của Hittite Mursili III như Tudhaliya IV dưới thời Kurunta trị vì và Suppiluliuma II dưới triều đại của Hartapu đe dọa.
- Xem thêm: 10 bí mật bị chôn vùi trong các hầm mộ
Suppiluliuma II, vị vua vĩ đại cuối cùng chính là nhân vật bất đồng chính kiến với Hartapu, đã chinh phục Tarhuntassa bằng một chiến dịch quân sự. Điều này có thể là lý do khiến triều đại của Hartapu chấm dứt. Cũng có giả thuyết cho rằng còn có một vị vua khác trị vì Tarhuntassa, giả thuyết này dựa trên sự tương đồng về mặt sử học giữa bản khắc Karahoyuk và bản khắc của Hartapu. Điều này có nghĩa là dòng dõi hoàng gia của Hartapu tiếp tục phát triển và tồn tại đến đầu thời đại đồ sắt sớm (Iron Age).
