Việt Nam chính thức nằm trong nhóm chịu mức thuế 20% theo sắc lệnh thương mại mới được Mỹ ban hành – mức cao hơn cả Nhật Bản, Hàn Quốc và phần lớn các quốc gia ASEAN. Sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên hàng hóa Việt Nam bị đưa vào danh sách áp thuế đối ứng theo cách công khai và có chỉ mặt, từ một đối tác thương mại hàng đầu như Washington.
Theo tuyên bố từ Tổng thống Donald Trump, việc tăng thuế lần này nhằm phản ứng với “sự thiếu thiện chí thực chất trong đàm phán từ một số đối tác”. Ông nhấn mạnh: “Một số quốc gia tuy tham gia bàn đàm phán, nhưng lại đưa ra các điều kiện không đủ để giải quyết sự mất cân bằng trong thương mại.”
Trong sắc lệnh ký ngày 31/7, Mỹ chia các đối tác thành nhiều nhóm, với thuế suất từ 10% đến 41%, áp dụng cho hơn 69 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam – cùng với Đài Loan, Bangladesh và Sri Lanka – nằm ở mức 20%, cao hơn nhóm Nhật Bản, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu (15%).
Câu hỏi đặt ra lúc này không chỉ là “tại sao Việt Nam bị đánh thuế cao”, mà còn là: đây là động thái tạm thời để tạo sức ép đàm phán, hay một tín hiệu cho thấy Mỹ đang định hình lại toàn bộ chiến lược thương mại toàn cầu, nơi FTA không còn là lá chắn?
Việt Nam bị áp thuế 20% – tín hiệu cảnh báo từ Mỹ?
Chiều 1/8, Bộ Công Thương xác nhận: mức thuế đối ứng Mỹ áp dụng cho hàng hóa xuất xứ Việt Nam là 20%, có hiệu lực từ ngày 7/8/2025. Đây là kết quả sau nhiều vòng đàm phán song phương kéo dài từ tháng 4, trong đó Việt Nam đã vận động giảm từ mức dự kiến ban đầu 46%.
Điều này đưa Việt Nam vào nhóm bị đánh thuế cao hơn nhiều nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc (15%) và các nước ASEAN khác như Thái Lan, Malaysia (19%). Cùng nhóm 20% với Việt Nam là Đài Loan (Trung Quốc), Bangladesh và Sri Lanka.
Bản đồ thuế mới: Việt Nam nằm ở đâu?
Theo VietnamPlus và các nguồn chính thức, Mỹ phân nhóm 69 đối tác và vùng lãnh thổ với thuế suất như sau:
- 41%: Syria
- 40%: Lào, Myanmar
- 39%: Thụy Sĩ
- 35%: Canada, Iraq, Serbia
- 30%: Nam Phi, Algeria, Bosnia và Herzegovina, Libya
- 25%: Ấn Độ, Brunei, Kazakhstan, Moldova, Tunisia
- 20%: Việt Nam, Đài Loan (Trung Quốc), Bangladesh, Sri Lanka
- 19%: Campuchia, Indonesia, Malaysia, Pakistan, Philippines, Thái Lan
- 18%: Nicaragua
- 15% (39 nước): Afghanistan, Angola, Bolivia, Botswana, Cameroon, Chad, Costa Rica, Côte d’Ivoire, CHDC Congo, Ecuador, Guinea Xích đạo, Fiji, Ghana, Guyana, Hàn Quốc, Iceland, Israel, Jordan, Lesotho, Liechtenstein, Madagascar, Malawi, Mauritius, Mozambique, Namibia, Nauru, New Zealand, Nigeria, Bắc Macedonia, Na Uy, Papua New Guinea, Trinidad và Tobago, Thổ Nhĩ Kỳ, Uganda, Vanuatu, Venezuela, Zambia, Zimbabwe, Nhật Bản
- 10%: Úc, Brazil, Vương quốc Anh, quần đảo Falkland
So sánh này cho thấy, Việt Nam thuộc nhóm trung cao – bị áp thuế mạnh hơn nhiều nước phát triển và đối tác chiến lược của Mỹ.
Chiến lược “đánh thuế để đàm phán”: Mỹ đang lặp lại bài cũ?
Sắc lệnh hành pháp ngày 31/7/2025 được đánh giá là tái hiện chiến thuật cũ từng áp dụng với Trung Quốc năm 2018: đánh thuế trước – đàm phán sau.
Mỹ dành 7 ngày để các nước thương lượng trước khi mức thuế chính thức có hiệu lực (ngày 7/8). Đồng thời, hàng hóa đã được bốc xếp trước ngày này và cập cảng Mỹ trước 5/10 vẫn được áp dụng mức thuế cũ – tạo khoảng đệm cho doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch.
Nhưng khác với 2018, lần này danh sách áp thuế mở rộng hơn, bao phủ cả đồng minh, đối tác lâu năm và các nền kinh tế mới nổi. Đáng chú ý, Mỹ cũng áp dụng mức thuế bổ sung tới 40% với hàng hóa trung chuyển nhằm né xuất xứ – tăng cường siết gian lận thương mại.
Việt Nam đối mặt thế khó: phản ứng ra sao?
Với mức 20%, Việt Nam chịu áp lực lớn trong các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, đồ gỗ, điện tử – đặc biệt khi chi phí logistics và nguyên liệu vẫn còn cao.
Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Tài chính và các ngành liên quan để:
- Theo dõi sát phản hồi từ phía Mỹ trong 7 ngày đàm phán còn lại
- Tổ chức đánh giá tác động tới doanh nghiệp theo từng ngành hàng
- Chuẩn bị kịch bản thương lượng tiếp theo, trong trường hợp Mỹ giữ nguyên thuế
Ở góc độ tích cực, nhiều chuyên gia nhận định: nếu đàm phán thành công, Việt Nam có thể đạt được một cơ chế song phương ổn định, thay vì chịu rủi ro từ các sắc lệnh đơn phương.
Một trật tự thương mại kiểu mới đang định hình?
Đằng sau những con số thuế, là một câu hỏi lớn hơn: thế giới có đang bước vào thời kỳ “hậu toàn cầu hóa”? Khi các hiệp định thương mại đa phương (FTA) không còn là “chiếc ô bảo hộ tuyệt đối”, thì năng lực thương lượng và ứng biến chính sách sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh mới.
Với vị thế đang lên trong chuỗi cung ứng, Việt Nam có thể bị “soi kỹ” hơn trong tương quan thương mại với Mỹ. Nhưng cũng từ đó, cơ hội tái định hình vị thế xuất khẩu – đầu tư có thể mở ra, nếu được chuẩn bị bài bản và kịp thời.
- Xem thêm: Khi nước Mỹ đứng giữa hai bàn đàm phán
